อิมมฺปน วตฺตกถํ สุตฺวา วินยธรอุปาลิตฺเถรสฺส รโหคตสฺส
เอวมฺปริวิตกฺโก อุทปาทิ ภควตา พหุํ ปาริวาสิกวตฺตํ ปญฺญตฺตํ
กตีหิ นุโข เอตฺถ การเณหิ รตฺติจฺเฉโท โหตีติ ฯ โส
ภควนฺตํอุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตมตฺถํ ปุจฺฉิ ฯ ภควาปิสฺส
พฺยากาสิ ฯ เตน วุตฺตํ อถโข อายสฺมา อุปาลิ ฯเปฯ
รตฺติจฺเฉทาติ ฯ ตตฺถ สหวาโสติ ยฺวายํ ปกตตฺเตน ภิกฺขุนา
สทฺธึ เอกจฺฉนฺเนติ อาทินา นเยน วุตฺโต เอกโต วาโส ฯ
วิปฺปวาโสติ เอกกสฺเสว วาโส ฯ อนาโรจนาติ อาคนฺตุกาทีนํ
อนาโรจนา ฯ เอเตสุ ตีสุ เอเกเกน การเณน รตฺติจฺเฉโท
โหติ ฯ น สกฺโกนฺตีติ สงฺฆสฺส มหนฺตตาย ตตฺร ตตฺร คนฺตฺวา
สพฺเพสํ อาโรเจตุํ อสกฺโกนฺตา โสเธตุํ น สกฺโกนฺติ ฯ
ปริวาสํ นิกฺขิปามิ วตฺตํ นิกฺขิปามีติ อิเมสุ ทฺวีสุ ปเทสุ
เอเกเกนาปิ นิกฺขิตฺโต โหติ ปริวาโส ทฺวีหิปิ สุนิกฺขิตฺโตเยว ฯ
สมาทาเนปิ เอเสว นโย ฯ เอวํ วตฺตํ สมาทิยิตฺวา ปริวุฏฺฐ-
ปริวาสสฺส มานตฺตํ คณฺหโต ปุน สมาทานวตฺตกิจฺจํ นตฺถิ ฯ
สมาทินฺนวตฺโตเยว หิ เอส ตสฺมาสฺส ฉารตฺตํ มานตฺตํ
ทาตพฺพํ ฯ จิณฺณมานตฺโตว อพฺเภตพฺโพ ฯ เอวํ อนาปตฺติโก
หุตฺวา สุทฺธนฺเต ปติฏฺฐิโต ติสฺโส สิกฺขา ปูเรตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ
กริสฺสตีติ ฯ
ปริวาสกถา นิฏฺฐิตา ฯ

มูลายปฏิกสฺสนารหา ภิกฺขู สาทิยนฺติ ปกตตฺตานนฺติ
ฐเปตฺวา นวกตรํ มูลายปฏิกสฺสนารหํ อวเสสานํ อนฺตมโส
ปาริวาสิกาทีนํปิ ฯ อิเมสญฺหิ ปาริวาสิกมูลายปฏิกสฺสนารห-
มานตฺตารหมานตฺตจาริกอพฺภานารหานํ ปญฺจนฺนํ ฐเปตฺวา
อตฺตโน อตฺตโน นวกตรํ เสสา สพฺเพ ปกตตฺตา เอว ฯ
กสฺมา ฯ มิถุ ยถาวุฑฺฒํ อภิวาทนาทีนํ อนุญฺญาตตฺตา ฯ เตน
วุตฺตํ อวเสสานํ อนฺตมโสปาริวาสิกาทีนํปีติ ฯ มูลายปฏิ-
กสฺสนารหาทีนํ ลกฺขณมฺปน เตสํ ปรโต อาวิภวิสฺสติ ฯ
เสสเมตฺถ อิโต ปเรสุปิ มานตฺตารหาทิวตฺเตสุ จปาริวาสิก-
วตฺเตสุ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ มูลายปฏิกสฺสนารหจตุตฺโถ
เจติอาทีสุปิ ฯ ยเถว ปาริวาสิโก เอวํ เอเตปิ เอเตสุ วินย-
กมฺเมสุ น คณปูรกา โหนฺติ ฯ เสสสงฺฆกมฺเมสุ โหนฺติฯ
มานตฺตจาริกสฺส วตฺเตสุ เทวสิกํ อาโรเจตพฺพนฺติ วิเสโส ฯ
รตฺติจฺเฉเทสุ อูเน คเณติ เอตฺถ คโณติ จตฺตาโร วา อติเรกา
วา ฯ ตสฺมา สเจปิ ตีหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ วสติ รตฺติจฺเฉโท
โหติเยว ฯ มานตฺตนิกฺเขปสมาทาเนสุ วุตฺตสทิโสว วินิจฺฉโย ฯ
เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ ฯ
ปาริวาสิกกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ
_________________

สมุจฺจยกฺขนฺธกวณฺณนา
สมุจฺจยกฺขนฺธเก ฯ ฉารตฺตํ มานตฺตนฺติ เอตฺถ จตุพฺพิธํ
มานตฺตํ อปฺปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ ปกฺขมานตฺตํ
สโมธานมานตฺตนฺติ ฯ ตตฺถ อปฺปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ นาม ยํ
อปฺปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ปริวาสํ อทตฺวา เกวลํ อาปตฺตึ
อาปนฺนภาเวเนว มานตฺตารหสฺส มานตฺตํ ทิยฺยติ ฯ ปฏิจฺฉนฺน-
มานตฺตํ นาม ยํ ปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ปริวุฏฺฐปริวาสสฺส
ทิยฺยติ ฯ ปกฺขมานตฺตํ นาม ยํ ปฏิจฺฉนฺนาย วา อปฺปฏิจฺ-
ฉนฺนาย วา อาปตฺติยา อฑฺฒมาสํ ภิกฺขุนีนํ ทิยฺยติ ฯ
สโมธานมานตฺตํ นาม ยํ โอธาย เอกโต กตฺวา ทิยฺยติ ฯ
เตสุ อิทํ อปฺปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ฉารตฺตํ มานตฺตนฺติ
วจนโต อปฺปฏิจฺฉนฺนมานตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ ตํ เทนฺเตน สเจ
เอกํ อาปตฺตึ อาปนฺโน โหติ อิธ วุตฺตนเยเนว ทาตพฺพํ ฯ
สเจ เทฺว วา ติสฺโส วา ตทุตฺตริ วา อาปนฺโน ยเถว
เอกํ อาปตฺตินฺติ วุตฺตํ เอวํ เทฺว อาปตฺติโย ติสฺโส
อาปตฺติโยติ วตฺตพฺพํ ฯ ตทุตฺตริ ปน สเจปิ สตํ วา สหสฺสํ
วา โหติ ฯ สมฺพหุลาติ วตฺตพฺพํ ฯ นานาวตฺถุกาโยปิ เอกโต
กตฺวา ทาตพฺพํ ตาสํ ทานวิธึ ปริวาสทาเน กถยิสฺสาม ฯ
เอวํ อาปตฺติวเสน กมฺมวาจํ กตฺวา ทินฺเน มานตฺเต เอวเมตํ
ธารยามีติ กมฺมวาจาปริโยสาเน มาฬกสีมายเมว มานตฺตํ
สมาทิยามิ วตฺตํ สมาทิยามีติ วุตฺตนเยเนว วตฺตํ สมาทาตพฺพํ ฯ
สมาทิยิตฺวา ตตฺเถว สงฺฆสฺส อาโรเจตพฺพํ ฯ อาโรเจนฺเตน จ
เอวํ อาโรเจตพฺพํ อหํ ภนฺเต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ สญฺเจตนิกํ
สุกฺกวิสฏฺฐึ อปฺปฏิจฺฉนฺนํ โสหํ สงฺฆํ เอกิสฺสา อาปตฺติยา
สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฏฺฐิยา อปฺปฏิจฺฉนฺนาย ฉารตฺตํ มานตฺตํ
ยาจึ ตสฺส เม สงฺโฆ เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย
สุกฺกวิสฏฺฐิยา อปฺปฏิจฺฉนฺนาย ฉารตฺตํ มานตฺตํ อทาสิ โสหํ
มานตฺตํ จรามิ เวทิยามหํ ภนฺเต เวทิยตีติมํ สงฺโฆ
ธาเรตูติ ฯ อิมํ จ ปน อตฺถํ คเหตฺวา ยาย กายจิ วาจาย
อาโรเจตุํ วฏฺฏติเยว ฯ อาโรเจตฺวา สเจ นิกฺขิปิตุกาเมน
วุตฺตนเยเนว สงฺฆมชฺเฌ นิกฺขิปิตพฺพํ ฯ มาฬกสีมโต ภิกฺขูสุ
นิกฺขนฺเตสุ เอกสฺส สนฺติเก นิกฺขิปิตุํ วฏฺฏติ ฯ มาฬกสีมโต
นิกฺขมิตฺวา สตึ ปฏิลภนฺเตน สห คจฺฉนฺตสฺส สนฺติเก
นิกฺขิปิตพฺพํ ฯ สเจ โสปิ ปกฺกนฺโต อญฺญสฺส ยสฺส มาฬเก
นาโรจิตํ ตสฺส อาโรเจตฺวา นิกฺขิปิตพฺพํ ฯ อาโรเจนฺเตน ปน
อวสาเน เวทิยตีติ มํ อายสฺมา ธาเรตูติ วตฺตพฺพํ ฯ ทฺวินฺนํ
อาโรเจนฺเตน อายสฺมนฺตา ธาเรนฺตูติ วตฺตพฺพํ ฯ ติณฺณํ
อาโรเจนฺเตน อายสฺมนฺโต ธาเรนฺตูติ วตฺตพฺพํ ฯ นิกฺขิตฺตกาลโต
ปฏฺฐาย ปกตตฺตฏฺฐาเน ติฏฺฐติ ฯ สเจ อปฺปภิกฺขุโก วิหาโร
โหติสภาคา ภิกฺขู วสนฺติ ฯ วตฺตํ อนิกฺขิปิตฺวา อนฺโตวิหาเรเยว
รตฺติโย คเณตพฺพา ฯ อถ น สกฺกา โสเธตุํ วุตฺตนเยเนว
วตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา ปจฺจูสสมเยว จตูหิ ปญฺจหิ วา ภิกฺขูหิ สทฺธึ
ปริกฺขิตฺตสฺส วิหารสฺส ปริกฺเขปโต อปริกฺขิตฺตสฺส ปริกฺเขปาร-
หฏฺฐานโต เทฺว เลฑฺฑุปาเต อติกฺกมิตฺวา มหามคฺคโต โอกฺกมฺม
คุมฺเพน วาวติยา วา ปฏิจฺฉนฺนฏฺฐาเน นิสีทิตพฺพํ ฯ
อนฺโตอรุเณเยววุตฺตนเยเนว วตฺตํ สมาทิยิตฺวา อาโรเจตพฺพํ ฯ
สเจ อญฺโญ โกจิภิกฺขุ เกนจิเทว กรณีเยน ตํ ฐานํ
อาคจฺฉติ สเจ เอส ตํ ปสฺสติ สทฺทํ วาสฺส สุณาติ
อาโรเจตพฺพํ ฯ อนาโรเจนฺตสฺสรตฺติจฺเฉโท เจว วตฺตเภโท
จ ฯ อถ ทฺวาทสหตฺถํ อุปจารํ โอกฺกมิตฺวา อชานนฺตสฺเสว
คจฺฉติ ฯ รตฺติจฺเฉโท โหติเยววตฺตเภโท ปน นตฺถิ ฯ
อาโรจิตกาลโต ปฏฺฐาย จ เอกํ ภิกฺขุํ ฐเปตฺวา เสเสหิ สติ
กรณีเย คนฺตุมฺปิ วฏฺฏติ ฯ อรุเณ อุฏฺฐิเต ตสฺส ภิกฺขุสฺส
สนฺติเก วตฺตํ นิกฺขิปิตพฺพํ ฯ สเจ โสปิ เกนจิ กมฺเมน
ปุเรอรุเณเยว คจฺฉติ ฯ อญฺญํ วิหารโต นิกฺขนฺตํ วา อาคนฺตุกํ
วา ยํ ปฐมํ ปสฺสติ ตสฺส สนฺติเก อาโรเจตฺวา วตฺตํ
นิกฺขิปิตพฺพํ ฯ อยญฺจ ยสฺมา คณสฺส อาโรเจตฺวา ภิกฺขูนญฺจ
อตฺถิภาวํ สลฺลกฺเขตฺวา วสิ ฯ เตนสฺส อูเน คเณ จรณโทโส
วา วิปฺปวาสโทโส วา น โหติ ฯ สเจ กญฺจิ น ปสฺสติ
วิหารํ คนฺตฺวา อตฺตนา สทฺธึ คตภิกฺขูสุ เอกสฺส สนฺติเก
นิกฺขิปิตพฺพนฺติ มหาสุมตฺเถโร อาห ฯ มหาปทุมตฺเถโร ปน
ยํ ปฐมํ ปสฺสติ ตสฺส อาโรเจตฺวา นิกฺขิปิตพฺพํ อยํ
นิกฺขิตฺตวตฺตสฺส ปริหาโรติ อาห ฯ เอวํ ฉารตฺตํ มานตฺตํ อขณฺฑํ
จริตฺวา ยตฺถสิยา วีสติคโณ ภิกฺขุสงฺโฆ ตตฺถ โส ภิกฺขุ
อพฺเภตพฺโพ ฯ อพฺเภนฺเตหิ จ ปฐมํ อพฺภานารโห กาตพฺโพ ฯ
อยํ หิ นิกฺขิตฺต-วตฺตตฺตา ปกตตฺตฏฺฐาเน ฐิโต ฯ ปกตตฺตสฺส
จ อพฺภานํ กาตุํน วฏฺฏติ ตสฺมา วตฺตํ สมาทเปตพฺพํ ฯ
วตฺเต สมาทินฺเน อพฺภานารโห โหติ ฯ เตนาปิ วตฺตํ
สมาทิยิตฺวา อาโรเจตฺวา อพฺภานํ ยาจิตพฺพํ ฯ อนิกฺขิตฺตวตฺตสฺส
ปุน วตฺตสมาทานกิจฺจํ นตฺถิ ฯ โส หิ ฉารตฺตาติกฺกเมเนว
อพฺภานารโห โหติ ตสฺมา โส อพฺเภตพฺโพ ฯ ตตฺรายํ เอวญฺจ
ปน ภิกฺขเว อพฺเภตพฺโพติ ปาลิยเมว อพฺภานวิธิ วุตฺโต ฯ
อยญฺจ เอกาปตฺติวเสน วุตฺโต ฯสเจ ปน เทฺว ติสฺโส สมฺพหุลา
วา เอกวตฺถุกา วา นานาวตฺถุกา วา อาปตฺติโย โหนฺติ
ตาสํ วเสน กมฺมวาจา กาตพฺพา ฯ เอวํ อปฺปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ
ทาตพฺพํ ฯ

ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตมฺปน ยสฺมา ปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา
ปริวุฏฺฐปริวาสสฺส ทาตพฺพํ โหติ ตสฺมา ตํ ปริวาสกถํ
กถยิตฺวาว กถยิสฺสาม ฯ เตนหิ ภิกฺขเว สงฺโฆ อุทายิสฺส
ภิกฺขุโน เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฏฺฐิยา
เอกาหปฏิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ เทตูติอาทินา นเยน ปาลิยํ
อเนเกหิ อากาเรหิ ปริวาโส จ มานตฺตญฺจ วุตฺตํ ฯ ตสฺส
ตสฺส ยสฺมา อาคตาคตฏฺฐาเน วินิจฺฉโย วุจฺจมาโน ปาลิยํ
วิยอติวิตฺถารํ อาปชฺชติ น จ สกฺกา โหติ สุเขน
ปริคฺคเหตุํตสฺมา ตํ สโมธาเนตฺวา อิเธว ทสฺสยิสฺสาม ฯ
อยญฺหิ อิธ อธิปฺเปโต ปริวาโส นาม ปฏิจฺฉนฺนปริวาโส
สุทฺธนฺตปริวาโสสโมธานปริวาโสติ ติวิโธ โหติ ฯ ตตฺถ
ปฏิจฺฉนฺนปริวาโส ตาว ยถาปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา
ทาตพฺโพ ฯ กสฺสจิ หิ เอกาหปฏิจฺฉนฺนาอาปตฺติ โหติ ยถา
อยํ อุทายิตฺเถรสฺส กสฺสจิ ทฺวีหาทิปฏิจฺฉนฺนา ยถา ปรโต
อาคตา อุทายิตฺเถรสฺเสว กสฺสจิ เอกา อาปตฺติ
โหติ ยถา อยํ กสฺสจิ เทฺว ติสฺโส ตทุตฺตริ วา ยถา ปรโต อาคตา
ตสฺมา ปฏิจฺฉนฺนปริวาสํ เทนฺเตน ปฐมนฺตาว ปฏิจฺฉนฺนภาโว
ชานิตพฺโพ ฯ

อยํ หิ อาปตฺติ นาม ทสหากาเรหิ ปฏิจฺฉนฺนา โหติ ฯ
ตตฺรายํ มาติกา อาปตฺติ จ โหติ อาปตฺติสญฺญี จ ปกตตฺโต
จ โหติ ปกตตฺตสญฺญี จ อนนฺตรายิโก จ โหติ อนนฺตรายิก-
สญฺญี จ ปหุ จ โหติ ปหุตฺตสญฺญี จ ฉาเหตุกาโม จ
โหติ ฉาเทติ จาติ ฯ ตตฺถ อาปตฺติ จ โหติ อาปตฺติสญฺญี
จาติ ยํ อาปนฺโน สา อาปตฺติเยว โหติ โสปิ จ
ตตฺถ อาปตฺติสญฺญีเยว ฯ อิติ ชานนฺโต ฉาเทติ ฉนฺนา
โหติ ฯ อถ ปนายํ ตตฺถ อนาปตฺติสญฺญี อจฺฉนฺนา โหติ ฯ
อนาปตฺติ ปนอาปตฺติสญฺญายปิ อนาปตฺติสญฺญายปิ ฉาเทนฺเตน
อจฺฉาทิตาว โหติ ฯลหุกํ วา ครุกาติ ครุกํ วา ลหุกาติ
ฉาเทติ ฯ อลชฺชีปกฺเข ติฏฺฐติ อาปตฺติ ปน อจฺฉนฺนา โหติ ฯ
ครุกํ ลหุกาติ มญฺญมาโน เทเสติ เนว เทสิตา โหติ
นจฺฉนฺนา ฯ ครุกํ ครุกาติ ญตฺวา ฉาเทติ ฉนฺนา
โหติ ฯ ครุกลหุกภาวํ น ชานาติ อาปตฺตึ ฉาเทมีติ ฉาเทติ
ฉนฺนาว โหติ ฯ ปกตตฺโตติ ติวิธํ อุกฺเขปนีย กมฺมํ อกโต ฯ
โส เจ ปกตตฺตสญฺญี หุตฺวา ฉาเทติ ฉนฺนาว โหติ ฯ
อถ มยฺหํ สงฺเฆน กมฺมํ กตนฺติ อปกตตฺตสญฺญี หุตฺวา
ฉาเทติ อจฺฉนฺนาว โหติ ฯ อปกตตฺเตน ปกตตฺตสญฺญินา
วา อปกตฺตสญฺญินา วา ฉาทิตาปิ อจฺฉนฺนาว โหติ ฯ
วุตฺตมฺปิ เจตํ
อาปชฺชติ ครุกํ สาวเสสํ
ฉาเทติ อนาทริยํ ปฏิจฺจ
น ภิกฺขุนี โน จ ผุเสยฺย วชฺชํ
ปญฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตาติ ฯ
อยํ หิ ปญฺหา อุกฺขิตฺตเกน กถิตา ฯ อนนฺตรายิโกติ ยสฺส
ทสสุ อนฺตราเยสุ เอโกปิ นตฺถิ โส เจ อนนฺตรายิกสญฺญี
หุตฺวาฉาเทติ ฉนฺนาว โหติ ฯ สเจปิ โส ภีรุกชาติกตฺตา
อนฺธกาเร อมนุสฺสจณฺฑมิคภเยน อนฺตรายิกสญฺญี หุตฺวา ฉาเทติ
อจฺฉนฺนาว โหติ ฯ ยสฺส หิ ปพฺพตวิหาเร วสนฺตสฺส กนฺทรํ
วา อฏวึ วา นทึ วา อติกฺกมิตฺวา อาโรเจตพฺพํ โหติ ฯ
อนฺตรามคฺเค จณฺฑวาฬามนุสฺสาทิ ภยํ อตฺถิ มคฺเค อชครา
นิปชฺชนฺติ นที ปูรา โหติ ฯ เอตสฺมึ ปน สติเยว อนฺตรายิก-
สญฺญี ฉาเทติ อจฺฉนฺนาวโหติ ฯ อนฺตรายิกสฺส ปน
อนนฺตรายิกสญฺญาย ฉาทยโต อจฺฉนฺนาว โหติ ฯ ปหูติ โย
สกฺโกติ ภิกฺขุโน สนฺติกํ คนฺตุญฺเจว อาโรจิตุญฺจ โส เจ
ปหุตฺตสญฺญี หุตฺวา ฉาเทติ ฉนฺนาว โหติ ฯ สจสฺส มุเข
อปฺปมตฺตโก คณฺโฑ วา โหติ หนุกํ วาโต วา วิชฺฌติ
ทนฺโต วา รุชฺฌติ ภิกฺขา วา มนฺทา ลทฺธา โหติ
ตาวตฺตเกน ปน เนว วตฺตุํน สกฺโกติ น คนฺตุํ ฯ อปิจ
โข น สกฺโกมีติ สญฺญี โหติ อยํ ปหุ หุตฺวา อปฺปหุตฺต-
สญฺญี นาม ฯ อิมินา ฉาทิตาปิ อจฺฉาทิตา ฯ อปฺปหุนา
ปน วตฺตุํ วา คนฺตุํ วา อสมตฺเถน ปหุตฺตสญฺญินา วา
อปฺปหุตฺตสญฺญินา วา ฉาทิตา โหติ อจฺฉาทิตาว ฯ
ฉาเทตุกาโม จ โหติ ฉาเทติ จาติ อิทํ อุตฺตานเมว ฯ สเจ
ปน ฉาเทสฺสามีติ ธุรนิกฺเขปํ กตฺวา ปุเรภตฺเต วา ปจฺฉาภตฺเต
วา ปฐมยามาทีสุ วา ลชฺชิธมฺมํ โอกฺกมิตฺวา อนฺโตอรุเณเยว
อาโรเจสิ อยํ ฉาเทตุกาโม น ฉาเทติ นาม ฯ ยสฺส ปน
อภิกฺขุเก ฐาเน วสนฺตสฺส อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา สภาคสฺส
ภิกฺขุโน อาคมนํ อาคเมนฺตสฺส สภาคสฺสสนฺติกํ วา คจฺฉนฺตสฺส
อฑฺฒมาโสปิ มาโสปิ อติกฺกมติ ฯ อยํ น ฉาเทตุกาโมปิ ฉาเทติ
นาม ฯ อยํปิ อจฺฉนฺนาว โหติ ฯ โย ปน อาปนฺนมตฺโต ว
อคฺคิอกฺกมนปุริโส วิย สหสา อปกฺกมิตฺวา สภาคฏฺฐานํ
คนฺตฺวา อาวิกโรติ อยํ น ฉาเทตุกาโมว เนว ฉาเทติ
นาม ฯ สเจ ปน สภาคํ ทิสฺวาปิ อยํ เม อุปชฺฌาโย วา
อาจริโย วาติ ลชฺชาย นาโรเจติ ฉนฺนาว โหติ อาปตฺติ ฯ
อุปชฺฌายาทิภาโว หิ อิธ อปฺปมาณํ อเวริสภาคมตฺตเมว
ปมาณํ ตสฺมา อเวริสภาคสฺส สนฺติเก อาโรเจตพฺพา ฯ โย
ปน วิสภาโค โหติ สุตฺวา ปกาเสตุกาโม เอวรูปสฺส
อุปชฺฌายสฺสาปิ สนฺติเกน อาโรเจตพฺพา ฯ ตตฺถ ปุเรภตฺตํ
วา อาปตฺตึ อาปนฺโน โหติ ปจฺฉาภตฺตํ วา ทิวา วา
รตฺตึ วา ยาว อรุณํ น อุคฺคจฺฉติตาว อาโรเจตพฺพา ฯ
อุทฺธสฺเต อรุเณ ปฏิจฺฉนฺนาว โหติ ปฏิจฺฉาทนปจฺจยา จ
ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ ฯ สภาคสงฺฆาทิเสสํ อาปนฺนสฺส สนฺติเก
อาวิกาตุํ น วฏฺฏติ ฯ สเจ อาวิกโรติ อาปตฺติ อาวิกตา
โหติ ทุกฺกฏาปตฺติยา ปน น มุจฺจติ ตสฺมา สุทฺธสฺส
สนฺติเก อาวิกาตพฺพา ฯ อาวิกโรนฺโต จ ตุยฺหํ สนฺติเก
เอกํ อาปตฺตึอาวิกโรมีติ วา อาจิกฺขามีติ วา อาโรเจมีติ
วา มม เอกํeอาปตฺตึ อาปนฺนภาวํ ชานาหีติ วา วทตุ
เอกํ ครุกาปตฺตึอาวิกโรมีติอาทินา นเยน วทตุ สพฺเพหิปิ
อากาเรหิ อปฺปฏิจฺ-ฉนฺนาว โหตีติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ ฯ สเจ ปน
ลหุกาปตฺตึอาวิกโรมีติ อาทินา นเยน วทติ ปฏิจฺฉนฺนา ว
โหติ ฯ วตฺถถปิ อาโรเจติ อาปตฺตึปิ อาโรเจติ อุภยํปิ อาโรเจตีติ
ติวิเธนาปิ อาโรจิตาว โหติ ฯ อิติ อิมานิ ทสการณานิ
สลฺลกฺเขตฺวา ปฏิจฺฉนฺนปริวาสํ เทนฺเตน ปฐมเมว ปฏิจฺฉนฺน-
ภาโว ชานิตพฺโพ ฯ

ตโต ปฏิจฺฉนฺนทิวเส จ อาปตฺติโย จ สลฺลกฺเขตฺวา
สเจ เอกาหปฏิจฺฉนฺนาว โหติ อหํ ภนฺเต เอกํ อาปตฺตึ
อาปชฺชึ สญฺเจตนิกํ สุกฺกวิสฏฺฐึ เอกาหปฏิจฺฉนฺนนฺติ เอวํ
ยาจาเปตฺวา อิธ วุตฺตนเยเนว กมฺมวาจํ วตฺวา ปริวาโส
ทาตพฺโพ ฯ อถ ทฺวีหตีหาทิปฏิจฺฉนฺนา โหติ ฯทฺวีหปฏิจฺฉนฺนํ
ตีหปฏิจฺฉนฺนํ จตูหปฏิจฺฉนฺนํ ปญฺจาหปฏิจฺฉนฺนํ ฉาหปฏิจฺฉนฺนํ
สตฺตาหปฏิจฺฉนฺนํ อฏฺฐาหปฏิจฺฉนฺนํ นวาหปฏิจฺฉนฺนํ ทสาห-
ปฏิจฺฉนฺนํ เอกาทสาหปฏิจฺฉนฺนํ ทฺวาทสาหปฏิจฺฉนฺนํ เตรสาห-
ปฏิจฺฉนฺนํ จุทฺทสาหปฏิจฺฉนฺนํ เอวํ ยาว จุทฺทสทิวสานิ
ทิวสคณเนน โยชนา กาตพฺพา ฯ ปญฺจทสทิวสานิ ปฏิจฺฉนฺนาย
ปกฺขปฏิจฺฉนฺนนฺติ วตฺวา โยชนา กาตพฺพา ฯ ตโต ยาว
เอกูนตึสโม ทิวโส ตาว อติเรกปกฺขปฏิจฺฉนฺนนฺติ วตฺวา
ตโต มาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกมาสปฏิจฺฉนฺนํ ทฺวิมาสปฏิจฺฉนฺนํ
อติเรกทฺวิมาสปฏิจฺฉนฺนํ เตมาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกเตมาสปฏิจฺฉนฺนํ
จตุมาส ปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกจตุมาสปฏิจฺฉนฺนํ ปญฺจมาสปฏิจฺฉนฺนํ
อติเรกปญฺจมาสปฏิจฺฉนฺนํ ฉมาส….. อติเรกฉมาส….. สตฺตมาส…..
อติเรกสตฺตมาส….. อฏฺฐมาส….. อติเรกอฏฺฐมาส…. นวมาส….อติเรก-
นวมาส….. ทสมาส….. อติเรกทสมาส….. เอกาทสมาส….อติเรกเอกา-
ทสมาส ปฏิจฺฉนฺนนฺติ เอวํ โยชนา กาตพฺพา ฯ สํวจฺฉเร ปุณฺเณ
เอกสํวจฺฉร ปฏิจฺฉนฺนนฺติ วตฺวา ฯ ตโต ปรํ อติเรกเอก-
สํวจฺฉร….. ทฺวิสํวจฺฉร….. อติเรกทฺวิสํวจฺฉร….. ติสํวจฺฉร….. อติเรก-
ติสํวจฺฉร….. จตุสํวจฺฉร….. อติเรกจตุสํวจฺฉร….. ปญฺจสํวจฺฉร…อติเรก-
ปญฺจสํวจฺฉรปฏิจฺฉนฺนนฺติ เอวํ ยาว สฏฺฐีสํวจฺฉร….. อติเรกสฏฺฐี-
สํวจฺฉรปฏิจฺฉนฺนนฺติ วา ตโต วา ภิยฺโยปิ วตฺวา โยชนา
กาตพฺพา ฯ สเจ ปน เทฺว ติสฺโส วา อุตฺตริ วา อาปตฺติโย
โหนฺติ ยถา อิธ เอกํ อาปตฺตินฺติ วุตฺตํ เอวํ เทฺว
อาปตฺติโย ติสฺโส อาปตฺติโยติ วตฺตพฺพํ ฯ ตโต ปรํ ปน
สตํ วา โหตุ สหสฺสํ วา สมฺพหุลาติ วตฺตุํ วฏฺฏติ ฯ
นานาวตฺถุกาสุปิ อหํ ภนฺเต สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา
อาปตฺติโย อาปชฺชึ เอกํ สุกฺกวิสฏฺฐึ เอกํ กายสํสคฺคํ เอกํ
ทุฏฺฐุลฺลํ วาจํ เอกํ อตฺตกามปาริจริยํ เอกํ สญฺจริตฺตํ
เอกาหปฏิจฺฉนฺนาโยติ เอวํ คณนวเสน วา อหํ ภนฺเต
สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปชฺชึ นานาวตฺถุกาโย
เอกาหปฏิจฺฉนฺนาโยติ เอวํ วตฺถุกิตฺตนวเสน วา อหํ ภนฺเต
สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปชฺชึ เอกาห-
ปฏิจฺฉนฺนาโยติเอวํ นามกิตฺตนวเสน วา โยชนา กาตพฺพา ฯ
ตตฺถ นามํ ทุวิธํ สญฺชาติสาธารณญฺจ สพฺพสาธารณญฺจ ฯ
ตตฺถ สงฺฆาทิเสโสติ สญฺชาติสาธารณํ ฯ อาปตฺตีติ สพฺพ-
สาธารณํ ฯ ตสฺมา สมฺพหุลา อาปตฺติโย อาปชฺชึ เอกาห-
ปฏิจฺฉนฺนาโยติ เอวํ สพฺพสาธารณ นามวเสนาปิ วฏฺฏติ ฯ
อิทญฺหิ สพฺพมฺปิ ปริวาสาทิกํ วินยกมฺมํ วตฺถุวเสน โคตฺตวเสน
นามวเสน อาปตฺติวเสน จ กาตุํวฏฺฏติเยว ฯ ตตฺถ
สุกฺกวิสฏฺฐีติ วตฺถุ เจว โคตฺตญฺจ ฯ สงฺฆาทิเสโสติ นามญฺเจว
อาปตฺติ จ ฯ กายสํสคฺโคติ วตฺถุ เจว โคตฺตญฺจ ฯ สงฺฆาทิเสโสติ
นามญฺเจว อาปตฺติ จ ฯ ตตฺถ สุกฺกวิสฏฺฐิกายสํสคฺโคติอาทิ-
วจเนนาปิ นานาวตฺถุกาโยติ วจเนนาปิ วตฺถุ เจว โคตฺตญฺจ
คหิตํ โหติ ฯ สงฺฆาทิเสโสติ วจเนนาปิ อาปตฺติโยติ วจเนนาปิ
นามญฺเจว อาปตฺติ จ คหิตา โหนฺติ ฯ อิธ ปน เอกํ
อาปตฺตึ อาปชฺชึ สญฺเจตนิกํ สุกฺกวิสฏฺฐินฺติ นามํปิ วตฺถุ-
โคตฺตานิปิ คหิตาเนว ฯ ยถา จ อิธ ปน อยํ อุทายิ
ภิกฺขูติ วุตฺตํ เอวํ โย โย อาปนฺโน โหติ ตสฺส ตสฺส
นามํ คเหตฺวา อยํ อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขูติ กมฺมวาจา กาตพฺพา ฯ
กมฺมวาจาปริโยสาเน เตน ภิกฺขุนา มาฬกสีมายเมว ปริวาสํ
สมาทิยามิ วตฺตํ สมาทิยามีติ วุตฺตนเยเนว วตฺตํ สมาทาตพฺพํ
สมาทิยิตฺวา ตตฺเถว สงฺฆมชฺเฌ อาโรเจตพฺพํ อาโรเจนฺเตน
จ เอวํ อาโรเจตพฺพํ อหํ ภนฺเต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ
สญฺเจตนิกํ สุกฺกวิสฏฺฐึ เอกาหปฏิจฺฉนฺนํ โสหํ สงฺฆํ เอกิสฺสา
อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฏฺฐิยา เอกาหปฏิจฺฉนฺนาย
เอกาหปริวาสํ ยาจึ ตสฺส เม สงฺโฆ เอกิสฺสา อาปตฺติยา
สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฏฺฐิยา เอกาหปฏิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ
อทาสิ ฯ โสหํ ปริวสามิ เวทิยามหํภนฺเต เวทิยตีติ มํ
สงฺโฆ ธาเรตูติ ฯ อิมญฺจ ปน อตฺถํ คเหตฺวา ยาย กายจิ
ภาสาย อาโรเจตุํ วฏฺฏติเยว ฯ อาโรเจตฺวา สเจ นิกฺขิปิตุกาเมน
วุตฺตนเยเนว สงฺฆมชฺเฌ นิกฺขิปิตพฺพํ ฯ มาฬกโต ภิกฺขูสุ
นิกฺขนฺเตสุ เอกสฺสปิ สนฺติเก นิกฺขิปิตุํ วฏฺฏติ ฯ มาฬกโต
นิกฺขมิตฺวา สตึ ปฏิลภนฺเตน สห คจฺฉนฺตสฺส สนฺติเก
นิกฺขิปิตพฺพํ ฯ สเจ โสปิ ปกฺกนฺโต อญฺญสฺส ยสฺส มาฬเก
นาโรจิตํ ตสฺส อาโรเจตฺวา นิกฺขิปิตพฺพํ ฯ อาโรเจนฺเตน
จอวสาเน เวทิยตีติ มํ อายสฺมา ธาเรตูติ วตฺตพฺพํ ฯ
ทฺวินฺนํ อาโรเจนฺเตน อายสฺมนฺตา ธาเรนฺตูติ วตฺตพฺพํ ฯ
ติณฺณํ วาอติเรกานํ วา อาโรเจนฺเตน อายสฺมนฺโต
ธาเรนฺตูติ วา สงฺโฆ ธาเรตูติ วา วตฺตพฺพํ ฯ นิกฺขิตฺตกาลโต
ปฏฺฐาย ปกตตฺตฏฺฐาเนติฏฺฐติ ฯ สเจ อปฺปภิกฺขุโก วิหาโร
โหติ สภาคา ภิกฺขูวสนฺติ ฯ วตฺตํ อนิกฺขิปิตฺวา วิหาเรเยว
รตฺติปริคฺคโห กาตพฺโพ ฯ อถ น สกฺกา โสเธตุํ วุตฺตนเยเนว
วตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา ปจฺจูสสมเย เอเกน ภิกฺขุนา สทฺธึ มานตฺต-
วณฺณนายํ วุตฺตนเยเนว อุปจารสีมํ อติกฺกมิตฺวา มหามคฺคา
โอกฺกมิตฺวา ปฏิจฺฉนฺนฏฺฐาเน นิสีทิตฺวา อนฺโตอรุเณเยว
วุตฺตนเยน วตฺตํ สมาทิยิตฺวา ตสฺส ภิกฺขุโน ปริวาโส
อาโรเจตพฺโพ ฯ อาโรเจนฺเตน สเจ นวกตโร โหติ อาวุโสติ
วตฺตพฺพํ ฯ สเจ วุฑฺฒตโร ภนฺเตติ วตฺตพฺพํ ฯ สเจ อญฺโญ
โกจิ ภิกฺขุ เกนจิเทว กรณีเยน ตํ ฐานํ อาคจฺฉติ ฯสเจ
เอส นํ ปสฺสติ สทฺทํ วาสฺส สุณาติ อาโรเจตพฺพํ ฯ
อนาโรเจนฺตสฺส รตฺติจฺเฉโท จ โหติ วตฺตเภโท จ ฯ อถ
ทฺวาทสหตฺถํ อุปจารํ โอกฺกมิตฺวา อชานนฺตสฺเสว คจฺฉติ
รตฺติจฺเฉโท โหติเยว วตฺตเภโท ปน นตฺถิ ฯ อุคฺคเต อรุเณ
วตฺตํ นิกฺขิปิตพฺพํ ฯ สเจ โส ภิกฺขุ เกนจิเทว กรณีเยน
ปกฺกนฺโต โหติ ยํ อญฺญํ สพฺพปฐมํ ปสฺสติ ตสฺส
อาโรเจตฺวาว นิกฺขิปิตพฺพํ สเจ น กญฺจิ ปสฺสติ วิหารํ
คนฺตฺวา อตฺตนา สทฺธึ คตภิกฺขุสฺส สนฺติเก นิกฺขิปิตพฺพนฺติ
มหาสุมตฺเถโร อาห ฯ มหาปทุมตฺเถโร ปน ยํ ปฐมํ
ปสฺสติ ตสฺส อาโรเจตฺวา นิกฺขิปิตพฺพํ อยํ นิกฺขิตฺตวตฺตสฺส
ปริหาโรติ อาห ฯ เอวํ ยตฺตกานิ ทิวสานิ อาปตฺติ ปฏิจฺฉนฺนา
โหติ ตตฺตกานิ ตโตอธิกตรานิ วา กุกฺกุจฺจวิโนทนตฺถาย
ปริวสิตฺวา สงฺฆมุปสงฺกมิตฺวา วตฺตํ สมาทิยิตฺวา มานตฺตํ
ยาจิตพฺพํ ฯ อยํ หิ วตฺเต สมาทินฺเนเยว มานตฺตารโห โหติ
นิกฺขิตฺตวตฺเตน ปริวุฏฺฐตฺตา ฯ อนิกฺขิตฺตวตฺตสฺส ปน ปุน
วตฺตสมาทานกิจฺจํ นตฺถิ โส หิ ปฏิจฺฉนฺนทิวสาติกฺกเมเนว
มานตฺตารโห โหติ ตสฺมา ตสฺส มานตฺตํทาตพฺพเมว ฯ

อิทํ ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ นาม ฯ ตํ เทนฺเตน สเจ
เอกาปตฺติ โหติ ปาลิยํ วุตฺตนเยเนว ทาตพฺพํ ฯ อถ เทฺว
วา ติสฺโสวา โสหํ ปริวุฏฺฐปริวาโส สงฺฆํ ทฺวินฺนํ ติสฺสนฺนํ
อาปตฺตีนํ เอกาหปฏิจฺฉนฺนานํ ฉารตฺตํ มานตฺตํ ยาจามีติ
ปริวาเส วุตฺตนเยเนว อาปตฺติโย จ ทิวเส จ สลฺลกฺเขตฺวา
โยชนา กาตพฺพา ฯ อปฺปฏิจฺฉนฺนํ อาปตฺตึ ปฏิจฺฉนฺนาย
อาปตฺติยา สโมธาเนตฺวาปิ ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ กถํ ฯ ปฏิจฺฉนฺนาย
ปริวาสํ วสิตฺวา อหํ ภนฺเต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ สญฺเจตนิกํ
สุกฺกวิสฏฺฐึ เอกาหปฏิจฺฉนฺนํ โสหํ สงฺฆํ เอกิสฺสา อาปตฺติยา
สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฏฺฐิยา เอกาหปฏิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ
ยาจึ ตสฺส เม สงฺโฆ เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย
สุกฺกวิสฏฺฐิยา เอกาหปฏิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ อทาสิ โสหํ
ปริวุฏฺฐปริวาโส อหํ ภนฺเต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ สญฺเจตนิกํ
สุกฺกวิสฏฺฐึ อปฺปฏิจฺฉนฺนํ โสหํ ภนฺเต สงฺฆํ ตาสํ อาปตฺตีนํ
สญฺเจตนิกานํ สุกฺกวิสฏฺฐีนํ ปฏิจฺฉนฺนาย จ อปฺปฏิจฺฉนฺนาย
จ ฉารตฺตํ มานตฺตํ ยาจามีติ ฯ อถสฺส ตทนุรูปํ กมฺมวาจํ
กตฺวา มานตฺตํ ทาตพฺพํ ฯ สเจ ปฏิจฺฉนฺนา เทฺว อาปตฺติโย
อปฺปฏิจฺฉนฺนา เอกา ปฏิจฺฉนฺนานญฺจ อปฺปฏิจฺฉนฺนาย จาติ
วตฺตพฺพํ ฯ อถ ปฏิจฺฉนฺนา เอกา อปฺปฏิจฺฉนฺนา เทฺว
ปฏิจฺฉนฺนาย จ อปฺปฏิจฺฉนฺนานญฺจาติ วตฺตพฺพํ ฯ สเจ
ปฏิจฺฉนฺนาปิ เทฺว อปฺปฏิจฺฉนฺนาปิ เทฺว ปฏิจฺฉนฺนานญฺจ
อปฺปฏิจฺฉนฺนานญฺจาติ วตฺตพฺพํ ฯ สพฺพตฺถ อนุรูปํ กมฺมวาจํ
กตฺวา มานตฺตํ ทาตพฺพํ ฯ จิณฺณมานตฺตสฺส จ ตทนุรูปเมว
กมฺมวาจํ กตฺวา อพฺภานํ กาตพฺพํ ฯ อิธ ปน เอกาปตฺติ-
วเสน วุตฺตํ ฯ อิติ ยํ ปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ปริวาสาวสาเน
มานตฺตํ ทิยฺยติ อิทํ ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ นาม ฯ เอวเมตฺถ
เอเกเนว โยชนามุเขน ปฏิจฺฉนฺนปริวาโส จ ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตญฺจ
วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ ปกฺขมานตฺตํ สโมธานมานตฺตญฺจ
อวเสสปริวาสกถาวสาเน กถยิสฺสาม ฯ
สุทฺธนฺตปริวาโส สโมธานปริวาโสติ เทฺว ปริวาสา
อวเสสา ฯ

ตตฺถ สุทฺธนฺตปริวาโส นาม ปรโต อธมฺมิกมานตฺต-
จาราวสาเน เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร ภิกฺขุ สมฺพหุลา
สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปนฺโน โหติ อาปตฺติปริยนฺตํ น
ชานาติ รตฺติปริยนฺตํ น ชานาตีติ อิมสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาต-
ปริวาโส ฯ โส ทุวิโธ จูฬสุทฺธนฺโต มหาสุทฺธนฺโตติ ฯ ทุวิโธปิ
เจส รตฺติปริจฺเฉทํ สกลํ วา เอกจฺจํ วา อชานนฺตสฺส จ
อสรนฺตสฺส จ ตตฺถ เวมติกสฺส จ ทาตพฺโพ ฯ อาปตฺติ-
ปริยนฺตมฺปน เอตฺตกา อหํ อาปตฺติโย อาปนฺโน โหมีติ
ชานาตุ วา มา วา อการณเมตํ อปฺปมาณํ ฯ ตตฺถ
โย อุปสมฺปทโต ปฏฺฐาย อนุโลมกฺกเมน วา อาโรจิตทิวสโต
ปฏฺฐาย ปฏิโลมกฺกเมน วา อสุกญฺจ อสุกญฺจ ทิวสํ วา
ปกฺขํ วา มาสํ วา สํวจฺฉรํ วา ตว สุทฺธภาวํ ชานาสีติ
ปุจฺฉิยมาโนปิ อาม ภนฺเต ชานามิ เอตฺตกํ นาม กาลํ
อหํ สุทฺโธติ วทติ ฯ ตสฺส ทินฺโน สุทฺธนฺตปริวาโส
จูฬสุทฺธนฺโตติ วุจฺจติ ฯ ตํ คเหตฺวา ปริวสนฺเตน ยตฺตกํ
กาลํ อตฺตโน สุทฺธภาวํ ชานาติ ตตฺตกํ อปเนตฺวา อวเสสํ
มาสํ วา เทฺวมาสํ วา ปริวสิตพฺพํ ฯ สเจ มาสมตฺตํ
อสุทฺโธมฺหีติ สลฺลกฺเขตฺวา ปริวาสํ อคฺคเหสิ ปริวสนฺโตว
ปุน อญฺญํ มาสํ สรติ ฯ ตมฺปิ มาสํ ปริวสิตพฺพเมว ฯ
ปุน ปริวาสทานกิจฺจํนตฺถิ ฯ อถ เทฺวมาสํ อสุทฺโธมฺหีติ
สลฺลกฺเขตฺวา ปริวาสํ อคฺคเหสิ ปริวสนฺโต จ มาสมตฺตเมว
อสุทฺโธมฺหีติ สนฺนิฏฺฐานํ กโรติ ฯ มาสเมว ปริวสิตพฺพํ ฯ ปุน
ปริวาสทานกิจฺจํ นตฺถิ ฯ อยํ หิ สุทฺธนฺตปริวาโส นาม อุทฺธํปิ
อาโรหติ เหฏฺฐาปิ โอโรหติ ฯอิทมสฺส ลกฺขณํ ฯ อญฺญสฺมึ
ปน อาปตฺติวุฏฺฐาเน อิทํ ลกฺขณํ ฯ โย อปฺปฏิจฺฉนฺนํ อาปตฺตึ
ปฏิจฺฉนฺนาติ วินยกมฺมํ กโรติ ตสฺสาปตฺติ วุฏฺฐาติ ฯ โย
ปน ปฏิจฺฉนฺนํ อาปตฺตึ อปฺปฏิฉนฺนาติ วินยกมฺมํ กโรติ
ตสฺสาปตฺติ น วุฏฺฐาติ ฯ อจิรปฏิจฺฉนฺนํ จิรปฏิจฺฉนฺนาติ
กโรติ ตสฺสาปิ วุฏฺฐาติ ฯ จิรปฏิจฺฉนฺนํ อจิรปฏิจฺฉนฺนาติ
กโรติ ตสฺสาปิ น วุฏฺฐาติ ฯ เอกมาปชฺชิตฺวา สมฺพหุลาติ
กโรติ ตสฺสาปิ วุฏฺฐาติ เอกํ วินา สมฺพหุลานํ อภาวโต ฯ
สมฺพหุลา ปนมอาปชฺชิตฺวา เอกํ อาปชฺชินฺติ กโรติ ตสฺสาปิ
น วุฏฺฐาติ ฯ โย ปน ยถาวุตฺเตน อนุโลมปฏิโลมนเยน
ปุจฺฉิยมาโนปิ รตฺติปริยนฺตํ น ชานาติ น สรติ เวมติโก
วา โหติ ตสฺส ทินฺโน สุทฺธนฺตปริวาโส มหาสุทฺธนฺโตติ
วุจฺจติ ฯ ตํ ปริวาสํ คเหตฺวา คหิตทิวสโต ปฏฺฐาย ยาว
อุปสมฺปททิวโส ตาว รตฺติโย คเณตฺวา ปริวสิตพฺพํ ฯ อยํ
อุทฺธํ นาโรหติ เหฏฺฐา ปน โอโรหติ ฯ ตสฺมา สเจ ปริวสนฺโต
รตฺติปริจฺเฉเท สนฺนิฏฺฐานํกโรติ มาโส วา สํวจฺฉโร วา
มยฺหํ อาปนฺนสฺสาติ มาสํ วา สํวจฺฉรํ วา ปริวสิตพฺพํ ฯ
ปริวาสยาจนทานลกฺขณํ ปเนตฺถปรโต ปาลิยํ อาคตนเยเนว
เวทิตพฺพํ ฯ กมฺมวาจาปริโยสาเน วตฺตสมาทานมานตฺตอพฺภานานิ
วุตฺตนยาเนว ฯ อยํ สุทฺธนฺตปริวาโสนาม ฯ

สโมธานปริวาโส นาม ติวิโธ โหติ โอธานสโมธาโน
อคฺฆสโมธาโน มิสฺสกสโมธาโนติ ฯ
ตตฺถ โอธานสโมธาโน นาม อนฺตรา อาปตฺตึ
อาปชฺชิตฺวา ปฏิจฺฉาเทนฺตสฺส ปริวุฏฺฐทิวเส โอธุนิตฺวา มกฺเขตฺวา
ปุริมาย อาปตฺติยา มูลทิวสปริจฺเฉเท ปจฺฉา อาปนฺนาปตฺตึ
สโมทหิตฺวาทาตพฺพปริวาโส วุจฺจติ ฯ โส ปรโต เตนหิ
ภิกฺขเว สงฺโฆ อุทายึภิกฺขุํ อนฺตรา เอกิสฺสา อาปตฺติยา
สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฏฺฐิยา ปญฺจาหปฏิจฺฉนฺนาย มูลาย
ปฏิกสฺสิตฺวา ปุริมาย อาปตฺติยา สโมธานปริวาสํ เทตูติ อิโต
ปฏฺฐาย วิตฺถารโต ปาลิยเมว อาคโต ฯ อยํ ปเนตฺถ วินิจฺฉโย
โย ปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ปริวาสํ คเหตฺวา ปริวสนฺโต
วา มานตฺตารโห วา มานตฺตํ จรนฺโต วา อพฺภานารโห
วา อญฺญํ อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา ปุริมาย อาปตฺติยา สมา
วา อูนกตรา วา รตฺติโย ปฏิจฺฉาเทติ ฯ ตสฺส มูลาย
ปฏิกสฺสเนน เต ปริวุฏฺฐทิวเส จ มานตฺตจิณฺณทิวเส จ
สพฺเพ โอธุนิตฺวา อทิวเส กตฺวา ปจฺฉา อาปนฺนาปตฺตึ
มูลาปตฺติยํ สโมธาย ปริวาโส ทาตพฺโพ ฯ เตน สเจ
มูลาปตฺติ ปกฺขปฏิจฺฉนฺนา อนฺตราปตฺติ อูนปกฺขปฏิจฺฉนฺนา
ปุน ปกฺขเมว ปริวาโสปริวสิตพฺโพ ฯ อถาปิ อนฺตราปตฺติ
ปกฺขปฏิจฺฉนฺนา ปกฺขเมว ปริวสิตพฺพํ ฯ เอเตนุปาเยน ยาว
สฏฺฐีวสฺสปฏิจฺฉนฺนา มูลาปตฺติ ตาว วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ
สฏฺฐีวสฺสานิ ปริวสิตฺวา มานตฺตารโห หุตฺวาปิ หิ เอกทิวสํ
อนฺตราปตฺตึ ปฏิจฺฉาเทตฺวา ปุน สฏฺฐีวสฺสานิ ปริวาสารโห
โหติ ฯ สเจ ปน อนฺตราปตฺติ มูลาปตฺติโต อติเรกปฏิจฺฉนฺนา
โหติ ตตฺถ กึ กาตพฺพนฺติ วุตฺเต มหาสุมตฺเถโร อาห
อเตกิจฺโฉ อยํ ปุคฺคโล อเตกิจฺโฉ นาม อาวิการาเปตฺวา
วิสฺสชฺเชตพฺโพติ ฯ มหาปทุมตฺเถโร ปนาห กสฺมา อเตกิจฺโฉ
นาม นนุ อยํ สมุจฺจยกฺขนฺธโก นาม พุทฺธานํ ฐิตกาลสทิโส
อาปตฺติ นาม ปฏิจฺฉนฺนา วา โหตุ อปฺปฏิจฺฉนฺนา วา
สมา วา อูนกตรา วา อติเรกปฏิจฺฉนฺนา วาปิ วินยธรสฺส
กมฺมวาจํ โยชิตุํ สมตฺถภาโวเยเวตฺถ ปมาณํ ตสฺมา ยา
อนฺตราปตฺติ อติเรกปฏิจฺฉนฺนา โหติ ตํ มูลาปตฺตึ กตฺวา ตตฺถ
อิตรํ สโมธาย ปริวาโส ทาตพฺโพติ ฯ อยํ โอธานสโมธาโน
นาม ฯ

อคฺฆสโมธาโน นาม สมฺพหุลาสุ อาปตฺตีสุ ยา เอกา
วา เทฺว วา ติสฺโส วา สมฺพหุลา วา อาปตฺติโย สพฺพจิร-
ปฏิจฺฉนฺนาโยตาสํ อคฺเฆน สโมธาย ตาสํ รตฺติปริจฺเฉทวเสน
อวเสสานํ อูนกตรปฏิจฺฉนฺนานํ อาปตฺตีนํ ปริวาโส ทิยฺยติ ฯ
อยํ วุจฺจติ อคฺฆสโมธาโน นาม ฯ โส ปรโต เตน โข
ปน สมเยน อญฺญตโร ภิกฺขุ สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา
อาปตฺติโย อาปนฺโน โหติเอกา อาปตฺติ เอกาหปฏิจฺฉนฺนา
เอกา อาปตฺติ ทฺวีหปฏิจฺฉนฺนาติ อาทินา นเยน ปาลิยํ
อาคโตเยว ฯ ยสฺส ปน สตํ อาปตฺติโย ทสาหปฏิจฺฉนฺนา
อปราปิ สตํ อาปตฺติโย ทสาหปฏิจฺฉนฺนาติ เอวํทสกฺขตฺตุํ
กตฺวา อาปตฺติสหสฺสํ ทิวสสตํ ปฏิจฺฉนฺนํ โหติ เตน กึ
กาตพฺพนฺติ ฯ สพฺพา สโมทหิตฺวา ทสทิวเส ปริวสิตพฺพํ ฯ
เอวํ เอเกเนว ทสาเหน ทิวสสตํปิ ปริวสิตพฺพเมว โหติ ฯ
วุตฺตมฺปิ เจตํ
ทสสตํ รตฺติสตํ อาปตฺติโย
ฉาทยิตฺวาน ทสรตฺติโย
วสิตฺวาน มุญฺเจยฺย ปาริวาสิโก
ปญฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตาติ
อยํ อคฺฆสโมธาโน นาม ฯ
มิสฺสกสโมธาโน นาม โย นานาวตฺถุกาโย อาปตฺติโย
เอกโต กตฺวา ทิยฺยติ ฯ ตตฺรายํ นโย อหํ ภนฺเต สมฺพหุลา
สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปชฺชึ เอกํ สุกฺกวิสฏฺฐึ เอกํ
กายสํสคฺคํ เอกํ ทุฏฺฐุลฺลวาจํ เอกํ อตฺตกามํ เอกํ สญฺจริตฺตํ
เอกํ กุฏิการํ เอกํ วิหารการํ เอกํ ทุฏฺฐโทสํ เอกํ อญฺญภาคิยํ
เอกํ สงฺฆเภทกํ เอกํ เภทานุวตฺตกํ เอกํ ทุพฺพจํ เอกํ กุลทูสกํ
โสหํ ภนฺเต สงฺฆํ ตาสํ อาปตฺตีนํ สโมธานปริวาสํ ยาจามีติ
ติกฺขตฺตุํ ยาจาเปตฺวา ตทนุรูปาย กมฺมวาจาย ปริวาโส
ทาตพฺโพ ฯ เอตฺถ จ สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปชฺชึ
นานาวตฺถุกาโยติปิ สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโยอาปชฺชึ อิติปิ
เอวํ ปุพฺเพ วุตฺตนเยเนว วตฺถุวเสนปิ โคตฺตวเสนปิ นามวเสนปิ
อาปตฺติวเสนปิ โยเชตฺวา กมฺมํ กาตุํ วฏฺฏติเยว ฯ อยํ
มิสฺสกสโมธาโน นาม ฯ สพฺพปริวาสกมฺมวาจาวสาเน ปน
นิกฺขิตฺตานิกฺขิตฺตวตฺตาทิกถา ปุริมนเยเนว เวทิตพฺพา ฯ
ปริวาสกถา นิฏฺฐิตา ฯ