เถโร อภิญฺญาปาทกํ จตุตฺถชฺฌานํ สมาปชฺชิตฺวา วุฏฺฐาย ราชา
ปสฺสตูติ โยชนปฺปมาณํ ปฐวีจลนํ อธิฏฺฐหิ ฯ ปุรตฺถิมทิสาย
รถสฺส อนฺโตสีมาย ฐิโตว ปาโท จลิ อิตโร น จลิ ฯ
เอวํ ทกฺขิณปจฺฉิมทิสาสุ อสฺสปุริสานํ อนฺโตสีมาย ฐิตปาทาเยว
จลึสุ อุปฑฺฒูปฑฺฒํ สรีรญฺจ ฯ อุตฺตรทิสาย อุทกปาติยาปิ
อนฺโตสีมาย ฐิตํ อุปฑฺฒภาคคตเมว อุทกํ จลิ อวเสสํ
นิจฺจลมโหสีติ ฯ

ราชา ตํ ปาฏิหาริยํ ทิสฺวา สกฺกติทานิ (๑)
เถโร สาสนํ ปคฺคหิตุนฺติ นิฏฺฐํ คนฺตฺวา อตฺตโน กุกฺกุจฺจํ
ปุจฺฉิ อหํ ภนฺเต เอกํ อมจฺจํ วิหารํ คนฺตฺวา อธิกรณํ
วูปสเมตฺวา อุโปสถํ กาเรหีติ ปหิณึ โส วิหารํ คนฺตฺวา
เอตฺตเก ภิกฺขู ชีวิตา โวโรเปสิ เอตํ ปาปํ กสฺส โหตีติ ฯ
กึ ปน เต มหาราช อตฺถิ จิตฺตํ อยํ วิหารํ คนฺตฺวา
ภิกฺขู ฆาเตตูติ ฯ นตฺถิ ภนฺเตติ ฯ สเจ เต มหาราช นตฺถิ
# ๑. ม. สกฺขติทานิ ฯ
เอวรูปํ จิตฺตํ นตฺถิ ตุยฺหํ ปาปนฺติ ฯ

อถ เถโร ราชานํ เอตมตฺถํ อิมินา สุตฺเตน สญฺญาเปสิ
เจตนาหํ ภิกฺขเว กมฺมํ วทามิ เจตยิตฺวา กมฺมํ กโรติ กาเยน
วาจาย มนสาติ ฯ ตเมวตฺถํ ปริทีเปตุํ ติตฺติรชาตกํ (๑) อาหริ
อตีเต มหาราช ทีปกติตฺติโร ตาปสํ ปุจฺฉิ
ญาตโก โน นิสินฺโนติ พหุ อาคจฺฉตี (๒) ชโน
ปฏิจฺจ กมฺมํ ผุสฺสติ (๓) ตสฺมึ เม สงฺกตี (๔) มโนติ ฯ
ตาปโส อาห อตฺถิ ปน เต จิตฺตํ มม สทฺเทน จ
รูปทสฺสเนน จ อาคนฺตฺวา เอเต ปกฺขิโน พชฺฌนฺตุ วา
หญฺญนฺตุ วาติ ฯ นตฺถิ ภนฺเตติ ติตฺติโร อาห ฯ ตโต นํ
ตาปโส สญฺญาเปสิ สเจ เต นตฺถิ จิตฺตํ นตฺถิ ปาปํ
เจตยนฺตเมว หิ กมฺมํ (๕) ผุสฺสติ (๓) นาเจตยนฺตํ
น ปฏิจฺจ กมฺมํ ผุสฺสติ (๓) มโน จ นปฺปทุสฺสติ
อปฺโปสฺสุกฺกสฺส ภทฺรสฺส น ปาปมุปลิปฺปตีติ (๖) ฯ

เอวํ เถโร ราชานํ สญฺญาเปตฺวา ตตฺเถว ราชุยฺยาเน
สตฺต ทิวสานิ วสฺโต ราชานํ สมยํ อุคฺคณฺหาเปสิ ฯ ราชา
สตฺตเม ทิวเส อโสการาเม ภิกฺขุสงฺฆํ สนฺติปาตาเปตฺวา
สาณิปาการํ ปริกฺขิปาเปตฺวา สาณิปาการนฺตเร นิสินฺโน
# ๑. ขุ. ชา. ๒๗/๕๗๖/๑๔๐ ฯ ๒. สิยา. อาคจฺฉเต ฯ
# ๓. สฺยา. ม. ผุสติ ฯ ๔. สฺยา. ม. สงฺกเต ฯ ๕. ม. ปาปํ ฯ
# ๖. ขุ. ชา. ๒๗/๕๗๗/๑๔๑ ฯ
เอกลทฺธิเก เอกลทฺธิเก ภิกฺขู เอกโต เอกโต การาเปตฺวา
เอกเมกํ ภิกฺขุสมูหํ ปกฺโกสาเปตฺวา ปุจฺฉิ กึวาที สมฺมา-
สมฺพุทฺโธติ ฯ ตโต สสฺสตวาทิโน สสฺสตวาทีติ อาหํสุ ฯ
เอกจฺจสสฺสติกา อนฺตานนฺติกา อมราวิกฺเขปิกา อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา
สญฺญิวาทา อสญฺญิวาทา เนวสญฺญินาสญฺญิวาทา อุจฺเฉทวาทา
ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทา ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทีติ อาหํสุ ฯ

ราชา ปฐมเมว สมยสฺส อุคฺคหิตตฺตา น อิเม ภิกฺขู อญฺญติตฺถิยา
อิเมติ ญตฺวา เตสํ เสตกานิ วตฺถานิ ทตฺวา อุปฺปพฺพาเชสิ ฯ
เต สพฺเพปิ สฏฺฐิสหสฺสา อเหสุํ ฯ
อถญฺเญ ภิกฺขู ปกฺโกสาเปตฺวา ปุจฺฉิ กึวาที ภนฺเต
สมฺมาสมฺพุทฺโธติ ฯ วิภชฺชวาที มหาราชาติ ฯ เอวํ วุตฺเต ราชา
เถรํ ปุจฺฉิ วิภชฺชวาที ภนฺเต สมฺมาสมฺพุทฺโธติ ฯ อาม
มหาราชาติ ฯ ตโต ราชา สุทฺธํทานิ ภนฺเต สาสนํ กโรตุ
ภิกฺขุสงฺโฆ อุโปสถนฺติ อารกฺขํ ทตฺวา นครํ ปาวิสิ ฯ
สมคฺโค สงฺโฆ สนฺนิปติตฺวา อุโปสถํ อกาสิ ฯ ตสฺมึ
สนฺนิปาเต สฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสานิ อเหสุํ ฯ

ตสฺมึ สมาคเม โมคฺคลีปุตฺตติสฺสตฺเถโร ปรปฺปวาทํ
มทฺทนฺโต กถาวตฺถุปฺปกรณํ อกาสิ ฯ ตโต สฏฺฐิสตสหสฺส-
สงฺเขฺยสุ ภิกฺขูสุ อุจฺจินิตฺวา ติปิฏกปริยตฺติธรานํ ปภินฺน-
ปฏิสมฺภิทานํ เตวิชฺชาทิเภทานํ ภิกฺขูนํ สหสฺสเมกํ คเหตฺวา
ยถา มหากสฺสปตฺเถโร จ ยสตฺเถโร จ ธมฺมญฺจ วินยญฺจ
สงฺคายึสุ เอวเมว ธมฺมญฺจ วินยญฺจ สงฺคายนฺโต สพฺพํ สาสเน
มลํ วิโสเธตฺวา ตติยสงฺคีตึ อกาสิ ฯ สงฺคีติปริโยสาเน อเนกปฺ-
ปการํ ปฐวี อกมฺปิตฺถ ฯ อยํ สงฺคีติ นวหิ มาเสหิ นิฏฺฐิตา
ยา โลเก
กตา ภิกฺขุสหสฺเสน ตสฺมา สหสฺสิกาติ จ
ปุริมา เทฺว อุปาทาย ตติยาติ จ วุจฺจตีติ ฯ
อยํ ตติยสงฺคีติ ฯ

เอตฺตาวตา จ เกนาภฏนฺติ เอตสฺส ปญฺหสฺส วิสชฺชนตฺถํ
ยมโวจุมฺหา ชมฺพุทีเป ตาว อุปาลิตฺเถรํ อาทึ กตฺวา
อาจริยปรมฺปราย ยาว ตติยสงฺคีติ ตาว อาภฏํ ตตฺรายํ
อาจริยปรมฺปรา
อุปาลิ ทาสโก เจว โสณโก สิคฺคโว ตถา
ติสฺโส โมคฺคลิปุตฺโต จ ปญฺเจเต วิชิตาวิโน ฯ
ปรมฺปราย วินยํ ทีเป ชมฺพุสิริวฺหเย
อจฺฉิชฺชมานํ อาเนสุํ ตติโย ยาว สงฺคโหติ ฯ
ตสฺสตฺโถ ปกาสิโต โหติ ฯ

ตติยสงฺคหโต ปน อุทฺธํ อิมํ ทีปํ มหินฺทาทีหิ อาภฏํ
มหินฺทโต อุคฺคเหตฺวา กญฺจิ กาลํ อริฏฺฐตฺเถราทีหิ อาภฏํ
ตโต ยาว อชฺชตนา เตสํเยว อนฺเตวาสิกปรมฺปรภูตาย อาจริย-
ปรมฺปราย อาภฏนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ ยถาหุ โปราณา
ตโต มหินฺโท อิฏฺฏิโย อุตฺติโย สมฺพโล ตถา
………………………. (๑) ภทฺทนาโม จ ปณฺฑิโต
เอเต นาคา มหาปญฺญา ชมฺพุทีปา อิธาคตา
วินยํ เต วาจยึสุ ปิฏกํ ตมฺพปณฺณิยา
นิกาเย ปญฺจ วาเจสุํ สตฺต เจว ปการเณ ฯ
ตโต อริฏฺโฐ เมธาวี ติสฺสทตฺโต จ ปณฺฑิโต
วิสารโท กาฬสุมโน เถโร จ ทีฆนามโก
………………………. (๑) ทีฆสุมโน จ ปณฺฑิโต
ปุนเรว (๒) กาฬสุมโน นาคตฺเถโร พุทฺธรกฺขิโต
ติสฺสตฺเถโร จ เมธาวี เทวตฺเถโร จ ปณฺฑิโร
ปุนเรว สุมโน เมธาวี วินเย จ วิสารโท
พหุสฺสุโต จูฬนาโค คโชว ทุปฺปธํสิโย
ธมฺมปาลิตนาโม จ โรหเณ สาธุปูชิโต
ตสฺส สิสฺโส มหาปญฺโญ เขมนาโม ติเปฏโก
ทีเป ตารกราชาว ปญฺญาย อติโรจถ
อุปติสฺโส จ เมธาวี ปุสฺสเทโว มหากวิ
ปุนเรว สุมโน เมธาวี ปุปฺผนาโม พหุสฺสุโต
# ๑. อยํ วิสมปาโท นฏฺโฐ ปญฺญายติ ฯ ๒. ม. ปุนเทว ฯ เอวมุปริปิ ฯ
#. ๓. ม. ผุสฺสเทโว มหากถี ฯ
มหากวิ (๑) มหาสีโว ปิฏเก สพฺพตฺถ โกวิโท
ปุนเรว อุปาลิ เมธาวี วินเย จ วิสารโท
มหานาโค มหาปญฺโญ สทฺธมฺมวํสโกวิโท
ปุนเรว อภโย เมธาวี ปิฏเก สพฺพตฺถ โกวิโท
ติสฺสตฺเถโร จ เมธาวี วินเย จ วิสารโท
ตสฺส สิสฺโส มหาปญฺโญ ปุปฺผนาโม พหุสฺสุโต
สาสนํ อนุรกฺขนฺโต ชมฺพุทีเป ปติฏฺฐิโต
จูฬาภโย จ เมธาวี วินเย จ วิสารโท
ติสฺสตฺเถโร จ เมธาวี สทฺธมฺมวํสโกวิโท
จูฬเทโว จ เมธาวี วินเย จ วิสารโท
สีวตฺเถโร จ เมธาวี วินเย สพฺพตฺถ โกวิโท
เอเต นาคา มหาปญฺญา วินยญฺญู มคฺคโกวิทา
วินยํ ทีเป ปกาเสสุํ ปิฏกํ ตมฺพปณฺณิยาติ ฯ

ตตฺรายํ อนุปุพฺพีกถา ฯ โมคฺคลีปุตฺตติสฺสตฺเถโร กิร อิมํ
ตติยสงฺคีตึ กตฺวา เอวํ จินฺเตสิ ตตฺถ นุ โข อนาคเต
สาสนํ สุปฺปติฏฺฐิตํ ภเวยฺยาติ ฯ อถสฺส อุปปริกฺขโต เอตทโหสิ
ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ สุปฺปติฏฺฐิตํ ภวิสฺสตีติ ฯ โส เตสํ
ภิกฺขูนํ ภารํ กตฺวา เต เต ภิกฺขู ตตฺถ ตตฺถ เปเสสิ ฯ
มชฺฌนฺติกตฺเถรํ กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐํ เปเสสิ ตฺวํ เอตํ รฏฺฐํ
# ๑. ม. มหากถึ ฯ
คนฺตฺวา เอตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปหีติ ฯ มหาเทวตฺเถรํ ตเถว
วตฺวา มหิสกมณฺฑลํ เปเสสิ ฯ รกฺขิตตฺเถรํ วนวาสึ ฯ โยนก-
ธมฺมรกฺขิตตฺเถรํ อปรนฺตกํ ฯ มหาธมฺมรกฺขิตตฺเถรํ มหารฏฺฐํ ฯ
มหารกฺขิตตฺเถรํ โยนกโลกํ ฯ มชฺฌิมตฺเถรํ หิมวนฺตปฺปเทสภาคํ ฯ
โสณกตฺเถรญฺจ(๑) อุตฺตรตฺเถรญฺจ สุวณฺณภูมึ ฯ อตฺตโน สทฺธิ-
วิหาริกํ มหินฺทตฺเถรํ อิฏฺฏิยตฺเถเรน อุตฺติยตฺเถเรน สมฺพลตฺเถเรน
ภทฺทสาลตฺเถเรน สทฺธึ ตมฺพปณฺณิทีปํ เปเสสิ ตุมฺเห
ตมฺพปณฺณิทีปํ คนฺตฺวา เอตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปถาติ ฯ
สพฺเพปิ ตํ ตํ ทิสาภาคํ คจฺฉนฺตา อตฺตปญฺจมา อคมํสุ
ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ ปญฺจวคฺโค คโณ อลํ อุปสมฺปท-
กมฺมายาติ มญฺญมานา ฯ

เตน โข ปน สมเยน กสฺมีรคนฺธารรฏฺเฐ สสฺสปาก-
สมเย อารวาโฬ(๒) นาม นาคราชา กรกวสฺสํ นาม วสฺสํ
วสฺสาเปตฺวา สสฺสํ หราเปตฺวา มหาสมุทฺทํ ปาเปติ ฯ
มชฺฌนฺติกตฺเถโร ปาฏลิปุตฺตโต เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา หมวติ
อารวาฬทหสฺส อุปริ โอตริตฺวา อารวาฬทหปิฏฺฐิยํ จงฺกมติปิ
ติฏฺฐติปิ นิสีทติปิ เสยฺยมฺปิ กปฺเปติ ฯ นาคมาณวิกา ตํ ทิสฺวา
อารวาฬสฺส นาคราชสฺส อาโรเจสุํ มหาราช เอโก ฉินฺนภินฺน-
ปฏธโร ภณฺฑุ กาสาววสโน อมฺหากํ อุทกํ ทูเสตีติ ฯ
# ๑. ม. โสณตฺเถรญฺจ ฯ ๒. ม. อรวาโฬ ฯ