นิทานํ อุทฺทิสิตฺวา อวเสสํ สุเตน สาเวตพฺพนฺติ สุณาตุ
เม ภนฺเต สงฺโฆ ฯเปฯ อาวิกตา หิสฺส ผาสุ โหตีติ อิมํ
นิทานํ อุทฺทิสิตฺวา อุทฺทิฏฺฐํ โข อายสฺมนฺโต นิทานํ ตตฺถา-
ยสฺมนฺเต ปุจฺฉามิ กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ ฯเปฯ
เอวเมตํ ธารยามีติ วตฺวา สุตา โข ปนายสฺมนฺเตหิ จตฺตาโร
ปาราชิกา ธมฺมา ฯเปฯ อวิวทมาเนหิ สิกฺขิตพฺพนฺติ เอวํ
อวเสสํ สุเตน สาเวตพฺพํ ฯ เอเตน นเยน เสสา จตฺตาโร
ปาฏิโมกฺขุทฺเทสา เวทิตพฺพา ฯ สญฺจรภยนฺติ อฏวีมนุสฺสภยํ ฯ
ราชนฺตราโยติอาทีสุ สเจ ภิกฺขูสุ อุโปสถํ กริสฺสามาติ
นิสินฺเนสุ ราชา อาคจฺฉติ อยํ ราชนฺตราโย ฯ โจรา
อาคจฺฉนฺติ อยํ โจรนฺตราโย ฯ ทวทาโห วา อาคจฺฉติ
อาวาเส วา อคฺคิ อุฏฺฐหติ อยํ อคฺยนฺตราโย ฯ เมโฆ
วา อุฏฺฐหติ โอโฆ วา อาคจฺฉติ อยํ อุทกนฺตราโย ฯ
พหู มนุสฺสา อาคจฺฉนฺติ อยํมนุสฺสนฺตราโย ฯ ภิกฺขุํ ยกฺโข
คณฺหาติ อยํ อมนุสฺสนฺตราโย ฯ พฺยคฺฆาทโย จณฺฑมิคา
อาคจฺฉนฺติ อยํ วาฬนฺตราโย ฯ ภิกฺขุํ สปฺปาทโย ฑํสนฺติ
อยํ สิรึสปนฺตราโย ฯ ภิกฺขุ คิลาโน โหติ กาลํ วา กโรติ
เวริโน วา ตํ มาเรตุกามา คณฺหนฺติ อยํ ชีวิตนฺตราโย ฯ
มนุสฺสา เอกํ วา พหู วา ภิกฺขู พฺรหฺมจริยา จาเวตุกามา
คณฺหนฺติ อยํ พฺรหฺมจริยนฺตราโย ฯ เอวรูเปสุ อนฺตราเยสุ
สงฺขิตฺเตน ปาฏิโมกฺโข อุทฺทิสิตพฺโพ ฯ ปฐโม วา อุทฺเทโส
อุทฺทิสิตพฺโพ อาทิมฺหิ เทฺว วา ตโย วา จตฺตาโร วา ฯ
เอตฺถ จ ทุติยาทีสุ อุทฺเทเสสุ ยสฺมึ อปริโยสิเต อนฺตราโย
โหติ โสปิ สุตฺเตเนว สาเวตพฺโพ ฯ

อนชฺฌิฏฺฐาติ อนาณตฺตา อยาจิตา วา ฯ อชฺเฌสนา
เจตฺถ สงฺเฆน สมฺมตธมฺมชฺเฌสกายตฺตา วา สงฺฆตฺเถรายตฺตา
วา ฯ ตสฺมึ ธมฺมชฺเฌสเก อสติ สงฺฆตฺเถรํ อาปุจฺฉิตฺวา วา
เตน ยาจิโต วาภาสิตุํ ลภติ ฯ สงฺฆตฺเถเรนาปิ สเจ
วิหาเร พหู ธมฺมกถิกา โหนฺติ วารปฏิปาฏิยา วตฺตพฺพา
ตฺวํ ธมฺมํ ภณ ธมฺมํกเถหิ ธมฺมทานํ เทหีติ วา วุตฺเตน
เตหิปิ วิธีหิ ธมฺโม ภาสิตพฺโพ ฯ โอสาเรหีติ วุตฺโต ปน
โอสาเรตุเมว ลภติ กเถหีติ วุตฺโต กเถตุเมว สรภญฺญํ ภณาหีติ
วุตฺโต สรภญฺญเมว ฯ สงฺฆตฺเถโรปิ จ อุจฺจตเร อาสเน นิสินฺโน
ยาจิตุํ น ลภติ ฯสเจ อุปชฺฌาโย เจว สทฺธิวิหาริโก จ
โหนฺติ อุปชฺฌาโย จ ตํ อุจฺจาสเน นิสินฺโน ภณาหีติ
วทติ สชฺฌายํ อธิฏฺฐหิตฺวา ภณิตพฺพํ ฯ สเจ ปเนตฺถ ทหรภิกฺขู
โหนฺติ เตสํ ภณามีติ ภณิตพฺพํ ฯ สเจ วิหาเร สงฺฆตฺเถโร
อตฺตโนเยว นิสฺสิตเก ภณาเปติ อญฺเญ มธุรภาณเกปิ
นาชฺเฌสติ โส อญฺเญหิ วตฺตพฺโพ ภนฺเต อสุกนฺนาม
ภณาเปมาติ ฯ สเจ ภณาเปถาติ วา วทติ ตุณฺหี วา โหติ
ภณาเปตุํ วฏฺฏติ ฯ สเจ ปน ปฏิพาหติ น ภณาเปตพฺพํ ฯ
ยทิ อนาคเตเยว สงฺฆตฺเถเร ธมฺมสฺสวนํ อารทฺธํ ปุน อาคเต
ฐเปตฺวา อาปุจฺฉนกิจฺจํ นตฺถิ ฯ โอสาเรตฺวา ปน กเถนฺเตน
อาปุจฺฉิตฺวา วา อฏฺฐเปตฺวาเยว วา กเถตพฺพํ ฯ กเถนฺตสฺส
ปุน อาคเตปิ เอเสว นโย ฯ อุปนิสินฺนกถายปิ สงฺฆตฺเถโร ว
สามี ตสฺมา เตน สยํ วา กเถตพฺพํอญฺโญ วา ภิกฺขุ
กเถหีติ วตฺตพฺโพ โน จ โข อุจฺจตเร อาสเน นิสินฺเนน ฯ
มนุสฺสานมฺปน ภณาหีติ วตฺตุํ วฏฺฏติ ฯมนุสฺสา อตฺตโน
ชานนกํ ภิกฺขุํ ปุจฺฉนฺติ เตน เถรํ อาปุจฺฉิตฺวา กเถตพฺพํ ฯ
สเจ สงฺฆตฺเถโร ภนฺเต อิเม ปญฺหํ มํ ปุจฺฉนฺตีติ ปุฏฺโฐ
กเถหีติ วา ภณติ ตุณฺหี วา โหติ กเถตุํ วฏฺฏติ ฯ
อนฺตรฆเร อนุโมทนาทีสุปิ เอเสว นโย ฯ สเจ สงฺฆตฺเถโร
วิหาเร วา อนฺตรฆเร วา มํ อนาปุจฺฉิตฺวาปิ กเถยฺยาสีติ
อนุชานาติลทฺธกปฺปิยํ โหติ สพฺพตฺถ วตฺตุํ วฏฺฏติ ฯ
สชฺฌายํ กโรนฺเตนาปิ เถโร อาปุจฺฉิตพฺโพเยว ฯ เอกํ อาปุจฺฉิตฺวา
สชฺฌายนฺตสฺส อปโร อาคจฺฉติ ปุน อาปุจฺฉนกิจฺจํ นตฺถิ ฯ
สเจ วิสฺสมิสฺสามีติ อาโภคํ กตฺวา ฐิตสฺส อาคจฺฉติ ปุน
อารภนฺเตน อาปุจฺฉิตพฺพํ ฯ สงฺฆตฺเถเร อนาคเตเยว อารทฺธํ
สชฺฌายนฺตสฺสาปิ เอเสว นโย ฯ เอเกน สงฺฆตฺเถเรน มํ
อนาปุจฺฉิตฺวาปิ ยถาสุขํ สชฺฌายาหีติ อนุญฺญาเตน ยถาสุขํ
สชฺฌายิตุํ วฏฺฏติ ฯ อญฺญสฺมึ ปน อาคเตตํ อาปุจฺฉิตฺวา ว
สชฺฌายิตพฺพํ ฯ
อตฺตนา วา อตฺตานํ สมฺมนฺนิตพฺพนฺติ อตฺตนา วา
อตฺตาสมฺมนฺนิตพฺโพ ฯ ปุจฺฉนฺเตน ปน ปริสํ โอโลเกตฺวา
สเจอตฺตโน อุปทฺทโว นตฺถิ วินโย ปุจฺฉิตพฺโพ ฯ กเตปิ
โอกาเสปุคฺคลํ ตุลยิตฺวาติ อตฺถิ นุโข เม อิโต อุปทฺทโว
นตฺถีติ เอวํ อุปปริกฺขิตฺวา ฯ ปุคฺคลํ ตุลยิตฺวา โอกาสํ กาตุนฺติ
ภูตเมว นุโข อาปตฺตึ วทติ อภูตนฺติ เอวํ อุปปริกฺขิตฺวา
โอกาสํ กาตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ ฯ ปุรมฺหากนฺติ ปฐมํ
อมฺหากํ ฯปฏิกจฺเจวาติ ปฐมตรเมว ฯ อธมฺมกมฺมํ วุตฺตนยเมว ฯ
ปฏิกฺโกสิตุนฺติ นิวาเรตุํ ฯ ทิฏฺฐิมฺปิ อาวิกาตุนฺติ อธมฺมกมฺมํ
อิทํ น เม ตํ ขมตีติ เอวํ อญฺญสฺส สนฺติเก อตฺตโน
ทิฏฺฐึ ปกาสิตุํ ฯ จตูหิ ปญฺจหีติอาทิ เตสํ อนุปทฺทวตฺถาย
วุตฺตํ ฯ สญฺจิจฺจ น สาเวนฺตีติ ยถา น สุณนฺติ เอวํ
ภณิสฺสามาติ สญฺจิจฺจ สณิกํ อุทฺทิสนฺติ ฯ เถราธิกนฺติ เถราธีนํ
เถรายตฺตํ ภวิตุนฺติ อตฺโถ ฯ เถราเธยฺยนฺติปิ ปาโฐ ฯ ตสฺมา
เถเรน สยํ วา อุทฺทิสิตพฺพํ อญฺโญ วา อชฺเฌสิตพฺโพ ฯ
อชฺเฌสนวิธานญฺเจตฺถ ธมฺมชฺเฌสเน วุตฺตนยเมว ฯ

โส น
ชานาติ อุโปสถํ วาติอาทีสุ จาตุทฺทสิกปณฺณรสิกสามคฺคีเภเทน
ติวิธญฺจ สงฺฆุโปสถาทิเภเทน นววิธญฺจ อุโปสถํ น ชานาติ
จตุพฺพิธํ อุโปสถกมฺมํ น ชานาติ ทุพฺพิธํ ปาฏิโมกฺขํ น
ชานาติ นววิธํ ปาฏิโมกฺขุทฺเทสํ น ชานาติ ฯ โย ตตฺถ
ภิกฺขุ พฺยตฺโต ปฏิพโลติ เอตฺถ กิญฺจาปิ ทหรสฺสาปิ พฺยตฺตสฺส
ปาฏิโมกฺโข อนุญฺญาโต ฯ อถโข เอตฺถ อยมธิปฺปาโย สเจ
เถรสฺส ปญฺจ วา จตฺตาโร วา ตโย วา ปาฏิโมกฺขุทฺเทสา
นาคจฺฉนฺติ เทฺว ปน อขณฺฑา สุวิสทา วาจุคฺคตา โหนฺติ
เถรายตฺโตว ปาฏิโมกฺโข ฯ สเจ ปน เอตฺตกมฺปิ วิสทํ กาตุํ
น สกฺโกติ พฺยตฺตสฺส ภิกฺขุโน อายตฺโตว โหติ ฯ สามนฺตา
อาวาสาติ สามนฺตํ อาวาสํ ฯ สชฺชุกนฺติ ตทเหว อาคมนตฺถาย ฯ
นวกํ ภิกฺขุํ อาณาเปตุนฺติเอตฺถ โย สกฺโกติ อุคฺคเหตุํ
เอวรูโป อาณาเปตพฺโพ น พาโล ฯ กตมี ภนฺเตติ เอตฺถ
กตีนํ ปูรณี กตมี โก ทิวโสติอธิปฺปาโย ฯ อยฺยายตฺตํ
กุสลกมฺมํ สนฺธาย วทนฺติ กิตฺตกา ภนฺเต ภิกฺขูติ ฯ สลากํ
วา คเหตุนฺติ สลากํ คเหตฺวา สํหริตฺวา คเณตุนฺติ อตฺโถ ฯ
กาลวโตติ กาลสฺเสว ปเควาติ อตฺโถ ฯ ยํ กาลํ สรตีติ เอตฺถ
สายมฺปิ อชฺชุโปสโถ สมนฺนาหรถาติ อาโรเจตุํ วฏฺฏติ ฯ
เถเรน ภิกฺขุนา นวํ ภิกฺขุํ อาณาเปตุนฺติ เอตฺถาปิ กิญฺจิ
กมฺมํ กโรนฺโต วา สทากาลเมว เอโก ภารนิตฺถรณโก
วา สรภาณกธมฺมกถิกาทีสุ อญฺญตโร วา น อุโปสถา-
คารสมฺมชฺชนตฺถํ อาณาเปตพฺโพ อวเสสา ปน วาเรน
อาณาเปตพฺพา ฯ สเจ อาณตฺโต สมฺมุญฺชนึ ตาวกาลิกมฺปิ น
ลภติ สาขาภงฺคํ กปฺปิยํ กาเรตฺวา สมฺมชฺชิตพฺพํ ฯ ตมฺปิ
อลภนฺตสฺส ลทฺธกปฺปิยํ โหติ ฯ อาสนปญฺญาปนาณตฺติยมฺปิ
วุตฺตนเยเนว อาณาเปตพฺโพ ฯ อาณตฺเต จ สเจ อุโปสถาคาเร
อาสนานิ นตฺถิ สงฺฆิกาวาสโต อาหริตฺวา ปญฺญาเปตฺวา
ปุน อาหริตพฺพานิ ฯ อาสเนสุ อสติ กฏสารเกปิ ตฏฺฏิกาโยปิ
ปญฺญาเปตตวฏฺฏติ ตฏฺฏิกาสุปิ อสติ สาขาภงฺคานิ กปฺปิยํ
กาเรตฺวา ปญฺญาเปตพฺพานิ กปฺปิยการกํ อลภนฺตสฺส
ลทฺธกปฺปิยํ โหติ ฯ ปทีปกรเณปิ วุตฺตนเยเนว อาณาเปตพฺโพ ฯ
อาณาเปนฺเตน จ อมุกสฺมึ นาม โอกาเส เตลํ วา วฏฺฏิ
วา กปลฺลิกา วา อตฺถิ ตํ คเหตฺวา กโรหีติ วตฺตพฺโพ ฯ สเจ
เตลาทีนิ นตฺถิ ปริเยสิตพฺพานิ ปริเยสิตฺวา อลภนฺตสฺส
ลทฺธกปฺปิยํ โหติ ฯ อปิจ กปาเล อคฺคิปิ ชาเลตพฺโพ ฯ
สงฺคเหตพฺโพติ สาธุ ภนฺเต อาคตตฺถ อิธ ภิกฺขา สุลภา
สูปพฺยญฺชนํ อตฺถิ วสถ อนุกฺกณฺฐมานาติ เอวํ ปิยวจเนน
สงฺคเหตพฺโพ ปุนปฺปุนํ กถากรณวเสน อนุคฺคเหตพฺโพ อาม
วสิสฺสามีติ ปฏิวจนทาปเนน อุปลาเปตพฺโพ ฯ อถวา จตูหิ
ปจฺจเยหิ สงฺคเหตพฺโพ เจว อนุคฺคเหตพฺโพ จ ปิยวจเนน
อุปลาเปตพฺโพ กณฺณสุขํ อาลปิตพฺโพติ อตฺโถ จุณฺณาทีหิ
อุปฏฺฐาเปตพฺโพ ฯ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ สเจ สกโลปิ สงฺโฆ
น กโรติ สพฺเพสํ ทุกฺกฏํ ฯ อิธ เนว เถรา น ทหรา
มุจฺจนฺติ ฯ สพฺเพหิ วาเรน อุปฏฺฐาเปตพฺโพ ฯ อตฺตโน วาเร
อนุปฏฺฐหนฺตสฺส อาปตฺติ ฯ เตน ปน มหาเถรานํ ปริเวณ-
สมฺมชฺชนทนฺตกฏฺฐทานาทีนิ น สาทิตพฺพานิ ฯ เอวมฺปิ สติ
มหาเถราหิสายํ ปาตํ อุปฏฺฐานํ อาคนฺตพฺพํ ฯ เตน ปน เตสํ
อาคมนํ ญตฺวา ปฐมตรํ มหาเถรานํ อุปฏฺฐานํ คนฺตพฺพํ ฯ
สจสฺส สทฺธิญฺจรา ภิกฺขู อุปฏฺฐากา อตฺถิ มยฺหํ อุปฏฺฐากา
อตฺถิ ตุมฺเห อปฺโปสฺสุกฺกา วิหรถาติ วตฺตพฺพํ ฯ อถาปิสฺส
สทฺธิญฺจรา ภิกฺขู นตฺถิ ตสฺมึเยว ปน วิหาเร เอโก วา
เทฺว วา วตฺตสมฺปนฺนา วทนฺติ มยํ เถรสฺส กตฺตพฺพกิจฺจํ
กริสฺสาม อวเสสา ผาสสวิหรนฺตูติ สพฺเพสํ อนาปตฺติ ฯ
โส อาวาโส คนฺตพฺโพติอุโปสถกรณตฺถาย อนฺวฑฺฒมาสํ
คนฺตพฺโพ โส จ โข อุตุวสฺเสเยว วสฺสาเน ปน ยํ
กตฺตพฺพํ ตํ ทสฺเสตุํ วสฺสํ วสนฺติ พาลา อพฺยตฺตาติ-
อาทิมาห ฯ ตตฺถ น ภิกฺขเว เตหิ ภิกฺขูหิ ตสฺมึ อาวาเส
วสฺสํ วสิตพฺพนฺติ ปุริมิกาย ปาฏิโมกฺขุทฺเทสเกน วินา น
วสฺสํ อุปคนฺตพฺพํ ฯ สเจ โส วสฺสุปคตานํ ปกฺกมติ วา
วิพฺภมติ วา กาลํ วา กโรติ อญฺญสฺมึ สติเยว ปจฺฉิมิกาย
วสิตุํ วฏฺฏติ อสติ อญฺญตฺถ คนฺตพฺพํ อคจฺฉนฺตานํ
ทุกฺกฏํ ฯ สเจ ปน ปจฺฉิมิกาย ปกฺกมติ วา วิพฺภมติ วา
กาลํ วา กโรติ มาสทฺวยํ วสิตพฺพํ ฯ

กาเยน วิญฺญาเปตีติ ปาริสุทฺธิทานํ เยน เกนจิ
องฺคปจฺจงฺเคน วิญฺญาเปติ ชานาเปติ วาจมฺปน (๑) นิจฺฉาเรตุํ
สกฺโกนฺโต วาจาย วิญฺญาเปติ อุภยถาปิ สกฺโกนฺโต
กายวาจาทีหิ ฯ สงฺเฆน ตตฺถคนฺตฺวา อุโปสโถ กาตพฺโพติ
สเจ พหู ตาทิสา คิลานา โหนฺติ สงฺเฆน ปฏิปาฏิยา ฐตฺวา
สพฺเพ หตฺถปาเส กาตพฺพา ฯ สเจ ทูเร โหนฺติ สงฺโฆ
นปฺปโหติ ตํ ทิวสํ อุโปสโถ น กาตพฺโพ น เตฺวว วคฺเคน
สงฺเฆน อุโปสโถ กาตพฺโพ ฯ ตตฺเถว ปกฺกมตีติ สงฺฆมชฺฌํ
อนาคนฺตฺวา ตโตว กตฺถจิ คจฺฉติ ฯ สามเณโร ปฏิชานาตีติ
สามเณโร อหนฺติ เอวํ ปฏิชานาติ ภูตํเยว วา สามเณรภาวํ
อาโรเจติ ปจฺฉา วา สามเณรภูมิยํ ติฏฺฐตีติ อตฺโถ ฯ เอส
นโย สพฺพตฺถ ฯ สงฺฆปฺปตฺโต ปกฺกมตีติ สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน
อุโปสถตฺถาย สนฺนิปติตานํ จตุนฺนํ ภิกฺขูนํ หตฺถปาสํ ปตฺวา
# ๑. ม. ปฏิวาจํ ฯ
ปกฺกมติ ฯ เอส นโย สพฺพตฺถ ฯ เอตฺถ จ เอเกน พหูนมฺปิ
อาหฏา ปาริสุทฺธิ อาหฏาว โหติ ฯ สเจ ปน โส
อนฺตรามคฺเคน อญฺญํ ภิกฺขุํ ทิสฺวา เยสํ เตน ปาริสุทฺธิ
คหิตา เตสญฺจ อตฺตโน จ ปาริสุทฺธึ เทติ ตสฺเสว ปาริสุทฺธิ
อาคจฺฉติ อิตรา ปน พิลาลสงฺขลิกปาริสุทฺธิ นาม โหติ สา
น อาคจฺฉติ ฯ สุตฺโต น อาโรเจตีติ อาคนฺตฺวา สุปติ อสุเกน
ภนฺเต. ปาริสุทฺธิ ทินฺนาติ น อาโรเจติ ฯ ปาริสุทฺธิหารกสฺส
อนาปตฺตีติ เอตฺถ สเจ สญฺจิจฺจ นาโรเจติ ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ
ปาริสุทฺธิ ปน อาหฏาว โหติ ฯ อสญฺจิจฺจ อนาโรจิตตฺตา
ปนสฺส อนาปตฺติ อุภินฺนมฺปิ จ อุโปสโถ กโตเยว โหติ ฯ
ฉนฺททาเนปิ ปาริสุทฺธิทาเน วุตฺตสทิโสเยว วินิจฺฉโย ฯ ปาริสุทฺธึ
เทนฺเตน ฉนฺทมฺปิ ทาตุนฺติ เอตฺถ สเจ ปาริสุทฺธิเมว เทติ
น ฉนฺทํ อุโปสโถ กโต โหติ ยมฺปน สงฺโฆ อญฺญํ กมฺมํ
กโรติ ตํ อกตํ โหติ ฯ ฉนฺทเมว เทติ น ปาริสุทฺธึ
ภิกฺขุสงฺฆสฺส อุโปสโถปิ กมฺมมฺปิ กตเมว โหติ ฉนฺททายกสฺส
ปน อุโปสโถ อกโตเยว โหติ ฯ สเจปิ โกจิ ภิกฺขุ นทิยา
วา สีมาย วา อุโปสถํ อธิฏฺฐหิตฺวา อาคจฺฉติ กโต มยา
อุโปสโถติ อจฺฉิตุํน ลภติ สามคฺคี วา ฉนฺโท วา
ทาตพฺโพ ฯ
สรติปิ อุโปสถํ นปิ สรตีติ เอกทา สรติ เอกทา
น สรติ ฯ อตฺถิ เนว สรตีติ โย เอกนฺตํ เนว สรติ
ตสฺส สมฺมติทานกิจฺจํ นตฺถิ ฯ
โส เทโส สมฺมชฺชิตฺวาติ ตํ เทสํ สมฺมชฺชิตฺวา ฯ
อุปโยคตฺเถ ปจฺจตฺตํ ฯ ปานียํ ปริโภชนียนฺติอาทิ อุตฺตานตฺถเมว ฯ
กสฺมา ปเนตํ วุตฺตํ ฯ อุโปสถสฺส ปุพฺพกรณาทิทสฺสนตฺถํ เตนาหุ
อฏฺฐกถาจริยา
สมฺมชฺชนี ปทีโป จ อุทกํ อาสเนน จ
อุโปสถสฺส เอตานิ ปุพฺพกรณนฺติ วุจฺจตีติ ฯ
อิติ อิมานิ จตฺตาริ กมฺมานิ ปุพฺพกรณนฺติ อกฺขาตานิ ฯ
ฉนฺทปาริสุทฺธิ อุตุกฺขานํ
ภิกฺขุคณนา จ โอวาโท
อุโปสถสฺส เอตานิ
ปุพฺพกิจฺจนฺติ วุจฺจติ
อิมานิ ปญฺจ ปุพฺพกรณโต ปจฺฉา กาตพฺพตฺตา ปุพฺพกิจฺจนฺติ
อกฺขาตานิ ฯ
อุโปสโถ ยาวติกา จ ภิกฺขู กมฺมมฺปตฺตา
สภาคาปตฺติโย จ น วิชฺชนฺติ
วชฺชนียา จ ปุคฺคลา ตสฺมึ น โหนฺติ
ปตฺตกลฺลนฺติ วุจฺจติ
อิมานิ จตฺตาริ ปตฺตกลฺลนฺติ อกฺขาตานิ ฯ เตหิ สทฺธินฺติ
เตหิ อาคเตหิ สทฺธึ เอตานิ ปุพฺพกรณาทีนิ กตฺวา อุโปสโถ
กาตพฺโพ ฯ อชฺช เม อุโปสโถติ เอตฺถ สเจ ปณฺณรโส
โหติ อชฺช เม อุโปสโถ ปณฺณรโสติปิ อธิฏฺฐาตุํ วฏฺฏติ ฯ
จาตุทฺทสิเกปิ เอเสว นโย ฯ
ภควตา ปญฺญตฺตํ น สาปตฺติเกน อุโปสโถ กาตพฺโพติ
อิทํ ยสฺส สิยา อาปตฺตีติอาทิวจเนน จ ปาริสุทฺธิทาน-
ปญฺญาปเนน จ ปาริสุทฺธิอุโปสถปญฺญาปเนน จ ปญฺญตฺตํ
โหตีติ เวทิตพฺพํ ฯ

อิตฺถนฺนามํ อาปตฺตินฺติ ถุลฺลจฺจยาทีสุ เอกิสฺสา นามํ
คเหตฺวา ถุลฺลจฺจยํ อาปตฺตึ ปาจิตฺติยํ อาปตฺตินฺติ เอวํ
วตฺตพฺพํ ฯ ตํ ปฏิเทเสมีติ อิทํ ตํ ตุมฺหมูเล ปฏิเทเสมีติ
วุตฺตมฺปิ สุวุตฺตเมว โหติ ฯ ปสฺสสีติ อิทญฺจ ปสฺสสิ อาวุโส
ตํ อาปตฺตึ ปสฺสถ ภนฺเต ตํ อาปตฺตินฺติ เอวํ วตฺตพฺพํ ฯ
อาม ปสฺสามีติ อิทํ ปน อาม ภนฺเต ปสฺสามิ อาม
อาวุโส ปสฺสามีติ เอวํ วุตฺตมฺปิ สุวุตฺตเมว โหติ ฯ อายตึ
สํวเรยฺยาสีติ เอตฺถ ปน อาปตฺติปฏิคฺคาหเกน สเจ วุฑฺฒตโร
อายตึ สํวเรยฺยาถาติ วตฺตพฺโพ ฯ เอวํ วุตฺเตน ปน สาธุ
สุฏฺฐุ สํวริสฺสามีติ วตฺตพฺพเมว ฯ ยทา นิพฺเพมติโกติ เอตฺถ
สเจ เนว นิพฺเพมติโก โหติ วตฺถุํ กิตฺเตตฺวาปิ เทเสตุํ
วฏฺฏตีติ อนฺธกฏฺฐกถายํ วุตฺตํ ฯ ตตฺรายํ เทสนาวิธิ สเจ
เมฆจฺฉนฺเน สุริเย กาโล นุโข วิกาโลติ เวมติโก ภุญฺชติ
เตน ภิกฺขุนา อหํ ภนฺเต เวมติโก ภุญฺชึ สเจ กาโล
อตฺถิ สมฺพหุลา ทุกฺกฏาปตฺติโย อาปนฺโนมฺหิ โน เจ
อตฺถิ สมฺพหุลา ปาจิตฺติยา อาปนฺโนมฺหีติ เอวํ วตฺถุํ กิตฺเตตฺวา
อหํ ภนฺเต ยา ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ สมฺพหุลา ทุกฺกฏา วา
ปาจิตฺติยา วา อาปตฺติโย อาปนฺโน ตา ตุมฺหมูเล ปฏิเทเสมีติ
วตฺตพฺพํ ฯ เอส นโย สพฺพาปตฺตีสุ ฯ น ภิกฺขเว สภาคาปตฺตีติ
เอตฺถ ยํ เทฺวปิ ชนา วิกาลโภชนาทินา สภาควตฺถุนา
อาปตฺตึ อาปชฺชนฺติ เอวรูปา วตฺถุสภาคาติ วุจฺจนฺติ ฯ
วิกาลโภชนปฺ ปจฺจยา อาปนฺโน ปน อนติริตฺตโภชนปฺปจฺจยา
อาปนฺนสฺส สนฺติเก เทเสตุํ วฏฺฏติ ฯ ยาปิจายํ วตฺถุสภาคา
สาปิ เทสิตา สุเทสิตาวอญฺญมฺปน เทสนาปจฺจยา เทสโก
ปฏิคฺคหณปฺปจฺจยา ปฏิคฺคาหโก จาติ อุโภปิ ทุกฺกฏํ
อาปชฺชนฺติ ตํ นานาวตฺถุกํ โหติ ตสฺมา อญฺญมญฺญํ
เทเสตุํ วฏฺฏติ ฯ สามนฺโต ภิกฺขุ เอวมสฺสวจนีโยติ เอตฺถ
สภาโคเยว วตฺตพฺโพ ฯ วิสภาคสฺส หิ วุจฺจมาเน ภณฺฑน-
กลหสงฺฆเภทาทีนิปิ โหนฺติ ตสฺมา ตสฺส อวตฺวา อิโต
วุฏฺฐหิตฺวา ปฏิกริสฺสามีติ อาโภคํ กตฺวา อุโปสโถ กาตพฺโพติ
อนฺธกฏฺฐกถายํ วุตฺตํ ฯ
อนาปตฺติปณฺณรสเก เต น ชานึสูติ สีมํ โอกฺกนฺตาติ
วา โอกฺกมนฺตีติ วา น ชานึสุ ฯ อถญฺเญ อาวาสิกา
ภิกฺขู อาคจฺฉนฺตีติ คามํ วา อรญฺญํ วา เกนจิ กรณีเยน
คนฺตฺวา เตสํ นิสินฺนฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺติ ฯ วคฺคา สมคฺค-
สญฺญิโนติ เตสํ สีมํ โอกฺกนฺตตฺตา วคฺคา สีมํ โอกฺกนฺตภาวสฺส
อชานนฺโต สมคฺคสญฺญิโน ฯ วคฺคาสมคฺคสญฺญิโนปณฺณรสเก เต
ชานนฺตีติ

ปพฺพเต วา ถเล วา ฐิตา สีมํ โอกฺกนฺเต วา
โอกฺกมนฺเต วา ปสฺสนฺติ ฯ สมคฺคสญฺญิโน ปน อญาเญน วา
อาคตา ภวิสฺสนฺตีติ สญฺญาย วา โหนฺติ ฯ เวมติกปณฺณรสกํ
อุตฺตานตฺถเมว ฯ กุกฺกุจฺจปกตปณฺณรสเก ยถา อิจฺฉาย อภิภูโต
อิจฺฉาปกโตติ วุจฺจติ เอวํ ปุพฺพภาเค สนฺนิฏฺฐานํ กตฺวาปิ
กรณกฺขเณ อกปฺปิเย กปฺปิย สญฺญิตาสงฺขาเตน กุกฺกุจฺเจน
อภิภูตา กุกฺกุจฺจปกตาติ เวทิตพฺพา ฯ เภทปุเรกฺขารปณฺณรสเก
อกุสลพลวตาย ถุลฺลจฺจยํ วุตฺตํ ฯ อาวาสิเกนอาคนฺตุกเปยฺยาเล
ยถา ปุริเม อาวาสิเกน อาวาสิกเปยฺยาเล เต น ชานนฺติ
อตฺถญฺเญ อาวาสิกาติอาทิ วุตฺตํ เอวํ เต นชานนฺติ
อตฺถญฺเญ อาคนฺตุกาติอาทินา นเยน สพฺพํ เวทิตพฺพํ ฯ
อาคนฺตุเกน อาวาสิกเปยฺยาเล ปน ยถา ปุริมเปยฺยาเล
อาวาสิกา ภิกฺขู สนฺนิปตนฺตีติ อาคตํ เอวํ อาคนฺตุกา ภิกฺขู
สนฺนิปตนฺตีติ อาเนตพฺพํ ฯ อาคนฺตุเก อาคนฺตุกเปยฺยาโล ปน
อุภยปเทสุ อาคนฺตุกวเสน โยเชตพฺโพติ ฯ
อาวาสิกานํ ภิกฺขูนํ จาตุทฺทโส โหติ อาคนฺตุกานํ
ปณฺณร โสติ เอตฺถ เยสํ ปณฺณรโส เต ติโรรฏฺฐโต วา
อาคตา อตีตํ วา อุโปสถํ จาตุทฺทสิกํ อกํสูติ เวทิตพฺพา ฯ
อาวาสิกานํ อนุวตฺติ ตพฺพนฺติ อาวาสิเกหิ อชฺชุโปสโถ จาตุทฺทโสติ
ปุพฺพกิจฺเจ กยิรมาเน อนุวตฺติตพฺพํ น ปฏิกฺโกสิตพฺพํ ฯ
นากามา ทาตพฺพาติ น อนิจฺฉาย ทาตพฺพา ฯ อาวาสิกาการนฺติ
อาวาสิกานํ อาการํ อาจารนฺติ อตฺโถ ฯ เอส นโย สพฺพตฺถ ฯ
อากาโร นาม เยน เตสํ วตฺตสมฺปนฺนา วา น วาติ
อาจารสณฺฐานํ คยฺหติ ฯ ลิงฺคํ นามยํ เต ตตฺถ ตตฺถ
ลีเน คมยติ อทิสฺสมาเนปิ ชานาเปตีติ อตฺโถ ฯ นิมิตฺตํ
นาม ยํ ทิสฺวา เต อตฺถีติ ญายนฺติ ฯ อุทฺเทโส นาม
เยน เต เอวรูปปริกฺขาราติ อุทฺทิสฺสนฺติ อปเทสํ ลภนฺตีติ
อตฺโถ ฯ สพฺพเมตํ สุปญฺญตฺตมญฺจปีฐาทีนญฺเจว ปทสทฺทาทีนญฺจ
อธิวจนํ ฯ ยถาโยคํ ปน โยเชตพฺพํ ฯ อาคนฺตุกาการาทีสุปิ
เอเสว นโย ฯ ตตฺถ อญฺญาตกนฺติ อญฺเญสํ สนฺตกํ ฯปาทานํ
โธตํ อุทกนิสฺเสกนฺติ ปาทานํ โธตานํ อุทกนิสฺเสกํ ฯ พหุ-
วจนสฺส เอกวจนํ เวทิตพฺพํ ฯ ปาทานํ โธตอุทกนิสฺเสกนฺติ วา
ปาโฐ ฯ ปาทานํ โธวนอุทกนิสฺเสกนฺติ อตฺโถ ฯ
นานาสํวาสกาทิวตฺถูสุ สมานสํวาสกทิฏฺฐินฺติ สมาน-
สํวาสกา เอเตติ ทิฏฺฐึ ฯ น ปุจฺฉนฺตีติ เตสํ ลทฺธึ น
ปุจฺฉนฺติ อปุจฺฉิตฺวาว วตฺตปฏิวตฺตํ กตฺวา เอกโต อุโปสถํ
กโรนฺติ ฯ นาภิวิตรนฺตีติ นานาสํวาสกภาวํ มทฺทิตุํ อภิภวิตุํ
น สกฺโกนฺติ ตํ ทิฏฺฐึ น นิสฺสชฺชาเปนฺตีติ อตฺโถ ฯ สภิกฺขุกา
อาวาสาติ ยสฺมึ อาวาเส อุโปสถการกา ภิกฺขู อตฺถิ ตมฺหา
อาวาสา ยํ น สกฺโกติ ตทเหว คนฺตุํ โส อาวาโส
อุโปสถํ อกตฺวา น คนฺตพฺโพ ฯ อญฺญตฺร สงฺเฆนาติ สงฺฆปโหนเกหิ
ภิกฺขูหิ วินา ฯ อญฺญตฺร อนฺตรายาติ ปุพฺเพ วุตฺตํ ทส-
วิธมนฺตรายํ วินา ฯ สพฺพนฺติเมน ปน ปริจฺเฉเทน อตฺตจตุตฺเถน
วา อตฺตปญฺจเมน วา อนฺตราเยปิ วา สติ คนฺตุํ วฏฺฏติ ฯ
อนาวาโสติ นวกมฺมสาลาทิโก โยโกจิ ปเทโส ฯ ยถา จ
อาวาสาทโย น คนฺตพฺพา เอวํ สเจ วิหาเร อุโปสถํ
กโรนฺติ อุโปสถาธิฏฺฐานตฺถํ สีมาปิ นทีปิ น คนฺตพฺพา ฯ
สเจ ปเนตฺถ โกจิ ภิกฺขุ โหติ ตสฺส สนฺติกํคนฺตุํ วฏฺฏติ ฯ
วิสฺสฏฺฐอุโปสถาปิ อาวาสา คนฺตุํ วฏฺฏติ เอวํ คโต
อธิฏฺฐาตตปิ ลภติ ฯ อรญฺญเกนาปิ ภิกฺขุนา อุโปสถทิวเส คาเม
ปิณฺฑาย จริตฺวา อตฺตโน วิหารเมว อาคนฺตพฺพํ ฯ สเจ
อญฺญํ วิหารํ โอกฺกมติ ตตฺถ อุโปสถํ กตฺวาว อาคนฺตพฺพํ
อกตฺวา น วฏฺฏติ ฯ ยํ ชญฺญา สกฺโกมิ อชฺเชว คนฺตุนฺติ
ยํ ชาเนยฺย อชฺเชว ตตฺถ คนฺตุํ สกฺโกมีติ เอวรูโป อาวาโส
คนฺตพฺโพ ฯ ตตฺถ ภิกฺขูหิ สทฺธึ อุโปสถํ กโรนฺเตนาปิ หิ
อิมินา เนว อุโปสถนฺตราโย กโต ภวิสฺสตีติ ฯ
ภิกฺขุนิยา นิสินฺนปริสายาติอาทีสุ หตฺถปาสุปคมนเมว
ปมาณํ ฯ อญฺญตฺร อวุฏฺฐิตาย ปริสายาติ อิทํ หิ ปาริวาสิย-
ปาริสุทฺธิทานํ นาม ปริสาย วุฏฺฐิตกาลโต ปฏฺฐาย น
วฏฺฏติ อวุฏฺฐิยา ปน วฏฺฏติ เตนาห อญฺญตฺร อวุฏฺฐิตาย
ปริสายาติ ฯ ตสฺส ลกฺขณํ ภิกฺขุนีวิภงฺเค ปาริวาสิยฉนฺททาน-
วณฺณนาโต คเหตพฺพํ ฯ อนุโปสเถติ จาตุทฺทสิโก จ ปณฺณรสิโก
จาติ อิเม เทฺว อุโปสเถฐเปตฺวา อญฺญสฺมึ ทิวเส ฯ อญฺญตฺร
สงฺฆสามคฺคิยาติ ยาโกสมฺพิกภิกฺขูนํ วิย ภินฺเน สงฺเฆ ปุน
สงฺฆสามคฺคี กยิรติ ตถารูปึ สงฺฆสามคฺคึ ฐเปตฺวา ฯ ตทา
จ สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ อชฺชุโปสโถ สามคฺคีติ วตฺวา
กาตพฺโพ ฯ เย ปน กิสฺมิญฺจิเทวอปฺปมตฺตเก สติ อุโปสถํ
ฐเปตฺวา ปุน สมคฺคา โหนฺติ เตหิอุโปสโถเยว กาตพฺโพติ ฯ
อุโปสถกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ
___________________________

วสฺสูปนายิกกฺขนฺธกวณฺณนา
วสฺสูปนายิกกฺขนฺธเก อปฺปญฺญตฺโตติ อนนุญฺญาโต
อสํวิหิโต วา ฯ เตธ ภิกฺขูติ เต ภิกฺขู อิธสทฺโท นิปาต-
มตฺโต ฯ สกุนฺตกาติ สกุณา ฯ สงฺกาสยิสฺสนฺตีติ อปฺโปสฺสุกฺกา
นิพทฺธวาสํ วสิสฺสนฺติ ฯ สงฺฆาตํ อาปาเทนฺตาติ วินาสํ
อาปาเทนฺตา ฯ วสฺสาเน วสฺสํ อุปคนฺตุนฺติ วสฺสาเน เตมาสํ
วสฺสํ อุปคนฺตุนฺติ อตฺโถ ฯ กติ นุโข วสฺสูปนายิกาติ กติ
นุโข วสฺสุปคมนา ฯ อปรชฺชุคตาย อสาฬฺหิยาติ เอตฺถ
อปรชฺชุ คตาย อสฺสาติ อปรชฺชุคตา ตสฺสา อปรชฺชุคตาย
อติกฺกนฺตาย อปรสฺมึ ทิวเสติ อตฺโถ ฯ ทุติยนเยปิมาโส
คตาย อสฺสาติ มาสคตา ตสฺสา มาสคตาย อติกฺกนฺตาย
มาเส ปริปุณฺเณติ อตฺโถ ฯ ตสฺมา อาสาฬฺหิปุณฺณมาย อนนฺตเร
ปาฏิปททิวเส อาสาฬฺหิปุณฺณมิโต วา อปราย ปุณฺณมาย
อนนฺตเร ปาฏิปททิวเสเยว วิหารํ ปฏิชคฺคิตฺวา ปานียํ
ปริโภชนียํ อุปฏฺฐเปตฺวา สพฺพํ เจติยวนฺทนาทิสามีจิกมฺมํ
นิฏฺฐเปตฺวา อิมสฺมึ วิหาเร อิมํ เตมาสํ วสฺสํ อุเปมีติ สกึ
วา ทฺวิกฺขตฺตุํ วา วาจํ นิจฺฉาเรตฺวา วสฺสํ อุปคนฺตพฺพํ ฯ
โย ปกฺกเมยฺยาติ เอตฺถ อนเปกฺขคมเนนวา อญฺญตฺถ อรุณํ
อุฏฺฐาปเนน วา อาปตฺติ เวทิตพฺพา ฯ โย อติกฺกเมยฺยาติ
เอตฺถ วิหารคณนาย อาปตฺติโย เวทิตพฺพา ฯ สเจ หิ ตํ ทิวสํ
วิหารสตสฺส อุปจารํ โอกฺกมิตฺวา อติกฺกมติ สตํ อาปตฺติโย ฯ
สเจ ปน วิหารูปจารํ อติกฺกมิตฺวา อญฺญสฺส วิหารสฺส
อุปจารํ อโนกฺกมิตฺวาว นิวตฺตติ เอกาเยว อาปตฺติ ฯ เกน
อนฺตราเยน ปุริมิกํ อนุปคเตน ปจฺฉิมิกา อุปคนฺตพฺพา ฯ
วสฺสํ อุกฺกฑฺฒิตุกาโมติ วสฺสํ นาม ปฐมมาสํ อุกฺกฑฺฒิตุกาโม
สาวนมาสํ อกตฺวา ปุน อาสาธเมว กตฺตุกาโมติ อตฺโถ ฯ
อาคเม ชุณฺเหติ อาคเม มาเสติ อธิปฺปาโย ฯ อนุชานามิ ภิกฺขเว
ราชูนํ อนุวตฺติตุนฺติ เอตฺถ วสฺสุกฺกฑฺฒเน ภิกฺขูนํ กาจิ
ปริหานิ นาม นตฺถีติ อนุวตฺติตุํ อนุญฺญาตํ ฯ ตสฺมา อญฺญสฺมึ
จ ธมฺมิเก กมฺเม อนุวตฺติตพฺพํ อธมฺมิเก ปน น กสฺสจิ
อนุวตฺติตพฺพนฺติ ฯ

สตฺตาหกรณีเยสุ [ สตฺตาหกรณีเยน คนฺตุนฺติ สตฺตาหพฺ-
ภนฺตเร ยํ กตฺตพฺพํ ตํ สตฺตาหกรณียํ เตน สตฺตาหกรณีเยน
กรณภูเตน คนฺตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ ฯ ปหิเต คนฺตุนฺติ อิเมหิ
สตฺตหิ ภิกฺขุอาทีหิ ทูเต ปหิเตเยว คนฺตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ ฯ
สตฺตาหํ สนฺนิวตฺโต กาตพฺโพติ สตฺตาเหเยว สนฺนิวตฺตพฺโพ
อฏฺฐโม อรุโณ ตฺตเถว น อุฏฺฐาเปตพฺโพติ อตฺโถ ฯ ]
ภิกฺขุนีสงฺฆํ อุทฺทิสฺสาติ อิโต ปฏฺฐาย วจฺจกุฏี ชนฺตาฆรํ
ชนฺตาฆรสาลาติ อิมานิ ตีณิ ปริหีนานิ ฯ อุทฺโทสิตาทีนิ
# [ ] สฺยามโปตฺถเก นตฺถิ ฯ
อุทฺโทสิตสิกฺขาปทาทีสุ วุตฺตาเนว ฯ รสวตีติ ปเนตฺถ ภตฺตเคห
วุจฺจติ ฯ วาเรยฺยนฺติ สญฺจริตฺตสิกฺขาปเท วุตฺตเมว ฯ ปุรายํ
สุตฺตนฺโต น ปลุชฺชตีติ ยาว อยํ สุตฺตนฺโต น ปลุชฺชติ ฯ
[ ยาว อยํ สุตฺตนฺโต น วินสฺสติ ฯ อญฺญตรํ วา ปนสฺส
กิจฺจํ โหติ กรณียํ วาติ เอเตน ปริสงฺขตํ ยงฺกญฺจิ กรณียํ
สงฺคหิตํ โหติ สพฺพตฺถ จ อิจฺฉามิ ทานญฺจ ทาตุํ ธมฺมญฺจ
โสตุํ ภิกฺขู จ ปสฺสิตุนติ อิมินา ว กปฺปิยวจเนน เปสิเต
คนฺตพฺพํ เอเตสํ วา เววจเนน ฯ เปยฺยาลกฺกโม ปน เอวํ
เวทิตพฺโพ ยถา อุปาสเกน สงฺฆํ อุทฺทิสฺส วิหาราทโย
การาปิตา โหนฺติ สมฺพหุเล ภิกฺขู อุทฺทิสฺส เอกํ ภิกฺขุํ อุทฺทิสฺส
ภิกฺขุนีสงฺฆํ อุทฺทิสฺส สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย เอกํ ภิกฺขุนึ สมฺพหุลา
สิกฺขมานาโย เอกํ สิกฺขมานํ สมฺพหุเล สามเณเร เอกํ
สามเณรํ สมฺพหุลา สามเณริโย เอกํ สามเณรึ อุทฺทิสฺส อตฺตโน
อตฺถาย นิเวสนํ การาปิตํ โหตีติ วุตฺตํ เอวเมว อุปาสิกาย
ภิกฺขุนา ภิกฺขุนิยา สิกฺขมานาย สามเณเรน สามเณริยา สงฺฆํ
อุทฺทิสฺสาติ สพฺพํ วตฺตพฺพํ ฯ เอเตสุ สตฺตปฺปาเรสุ กรณีเยสุ
ปหิเต คนฺตพฺพํ ฯ ] ปญฺจนฺนํ สตฺตาหกรณีเยนาติ เอเตสํ
ภิกฺขุอาทีนํ สหธมฺมิกานํ คิลานภตฺตํ วา คิลานุปฏฺฐากภตฺตํ
วา เภสชฺชํ วา ปริเยสิสฺสามิ วา ปุจฺฉิสฺสามิ วา อุปฏฺฐหิสฺสามิ
[ ] สฺยามโปตฺถเก นตฺถิ ฯ
วาติ เอวมาทินา ปรโต วิตฺถาเรตฺวา ทสฺสิเตน การเณน
อปฺปหิเตปิ คนฺตพฺพํ ฯ ปรโต มาตาปิตูนํ อนุญฺญาตฏฺฐาเนปิ
เอเสว นโย ฯ อนฺธกฏฺฐกถายมฺปน เย มาตาปิตูนํ อุปฏฺฐากา
ญาตกา วา อญฺญาตกา วา เตสมฺปิ อปฺปหิเต คนฺตุํ วฏฺฏตีติ
วุตฺตํ ฯ ตํ เนว อฏฺฐกถายํ น ปาลิยา วุตฺตํ ตสฺมา
น คเหตพฺพํ ฯ ภิกฺขุภติโกติ เอกสฺมึ วิหาเร ภิกฺขูหิ สทฺธึ
วสนกปุริโส ฯ อุทฺริยตีติ ปลุชฺชติ ฯ ภณฺฑํ เฉทาปิตนฺติ
ทพฺพสมฺภารภณฺฑํ ฉินฺทาปิตํ ฯ อวหราเปยฺยุนฺติ อาหราเปยฺยุํ ฯ
สงฺฆกรณีเยนาติ เอตฺถ ยงฺกิญฺจิ อุโปสถาคาราทีสุ เสนาสเนสุ
เจติยจฺฉตฺตเวทิกาทีสุ วา กตฺตพฺพํ อนฺตมโส ภิกฺขุโน ปุคฺคลิก-
เสนาสนมฺปิ สพฺพํ สงฺฆกรณียเมว ฯ ตสฺมา ตสฺส นิปฺผาทนตฺถํ
ทพฺพสมฺภาราทีนิ วา อาหริตุํ วฑฺฒกิปฺปภูตีนํ ภตฺตเวตนาทีนิ
วา ทาเปตุํ คนฺตพฺพํ ฯ อยมฺปเนตฺถ ปาลิมุตฺตกรตฺติจฺเฉทวินิจฺฉโย
ธมฺมสฺสวนตฺถาย อนิมนฺติเตน คนฺตุํ น วฏฺฏติ ฯ สเจ ปน
เอกสฺมึ มหาอาวาเส ปฐมํเยว กติกา กตา โหติ อสุกทิวสนฺนาม
สนฺนิปติตพฺพนฺติ นิมนฺติโตเยว นาม โหติ คนฺตุํ วฏฺฏติ ฯ
ภณฺฑกํ โธวิสฺสามีติ คนฺตุํ น วฏฺฏติ ฯ สเจ ปนอาจริยุ-
ปชฺฌายา ปหิณนฺติ วฏฺฏติ ฯ นาติทูเร วิหาโร โหติ ตตฺถ
คนฺตฺวา อชฺเชว อาคมิสฺสามีติ สมฺปาปุณิตุํ น สกฺโกติ
วฏฺฏติ ฯ อุทฺเทสปริปุจฺฉาทีนํ อตฺถายปิ คนฺตุํ น ลภติ ฯ
อาจริยํ ปสฺสิสฺสามีติ ปน คนฺตุํ ลภติ ฯ สเจ นํ อาจริโย อชฺช
มา คจฺฉาติ วทติ วฏฺฏติ ฯ อุปฏฺฐากกุลํ วา ญาติกุลํ
วา ทสฺสนตฺถาย คนฺตุํน ลภติ ฯ

ปริปาเตนฺติปีติ สมนฺตโต อาคนฺตฺวา ปลาเปนฺติ ภยํ วา
ชเนนฺติ ชีวิตา โวโรเปนฺติ ฯ อาวิสนฺตีติ สรีรํ อนุปวิสนฺติ ฯ
เยน คาโม เตน คนฺตุนฺติอาทีสุ สเจ คาโม อวิทูรํ คโต
โหติ ตตฺถ ปิณฺฑาย จริตฺวา วิหารเมว อาคนฺตฺวา วสิตพฺพํ ฯ
สเจ ทูรํ คโต โหติ สตฺตาหวาเรน อรุโณ อุฏฺฐาเปตพฺโพ ฯ
น สกฺกา เจ โหติ ตตฺเรว สภาคฏฺฐาเน วสิตพฺพํ ฯ
สเจ มนุสฺสา ยถาปวตฺตานิ สลากภตฺตาทีนิ เทนฺติ น มยํ
ตสฺมึวิหาเร วสามาติ วตฺตพฺพา ฯ มยํ วิหารสฺส วา
ปาสาทสฺส วา น เทม ตุมฺหากํ ยตฺถ กตฺถจิ วสิตฺวา
ภุญฺชถาติ วุตฺเต ปน ยถาสุขํ ภุญฺชิตพฺพํ เตสํเยว ตํ
ปาปุณาติ ฯ ตุมฺหากํ วสนฏฺฐาเน ปาปุณาเปตฺวา ภุญฺชถาติ
วุตฺเต ปน ยตฺถ วสนฺติ ตตฺถ เนตฺวา วสฺสคฺเคน
ปาปุณาเปตฺวา ภุญฺชิตพฺพํ ฯ สเจ ปวาริตกาเล วสฺสาวาสิกํ
เทนฺติ ยทิ สตฺตาหวาเรน อรุณํ อุฏฺฐาปยึสุ คเหตพฺพํ
ฉินฺนวสฺเสหิ ปน น มยํ ตตฺถ วสิมฺหา ฉินฺนวสฺสา
มยนฺติ วตฺตพฺพํ ยทิ เยสํ อมฺหากํ เสนาสนํ ปาปิตํ เต
คณฺหนฺตูติ วทนฺติ คเหตพฺพํ ฯ ยมฺปน วิหาเร อุปนิกฺขิตฺตกํ
มา วินสฺสีติ อิธ อาหฏํ จีวราทิเวภงฺคิยภณฺฑํ ตํ ตตฺเถว
คนฺตฺวา อปโลเกตฺวา ภาเชตพฺพํ ฯ อิโต อยฺยานํ จตฺตาโร
ปจฺจเย เทถาติ กปฺปิย การกานํ ทินฺเน เขตฺตวตฺถุอาทิเก
ตตฺรุปฺปาเทปิ เอเสว นโย ฯสงฺฆิกํ หิ เวภงฺคิยภณฺฑํ
อนฺโตวิหาเร วา พหิสีมาย วา โหตุ พหิสีมาย ฐิตานํ
อปโลเกตฺวา ภาเชตุํ น วฏฺฏติ ฯ อุภยตฺรฏฺฐิตมฺปน อนฺโตสีมาย
ฐิตานํ อปโลเกตฺวา ภาเชตุํ วฏฺฏติเยว ฯ สงฺโฆ ภินฺโนติ เอตฺถ
ภินฺเน สงฺเฆ คนฺตฺวา กรณียํ นตฺถิ โย ปน ภิชฺชิสฺสตีติ
อาสงฺกิโต ตํ สนฺธาย ภินฺโนติ วุตฺตํ ฯ สมฺพหุลาหิ ภิกฺขุนีหิ
สงฺโฆ ภินฺโนติ เอตฺถ น ภิกฺขุนีหิ สงฺโฆ ภินฺโนติ ทฏฺฐพฺโพ ฯ
วุตฺตญฺเหตํ น โข อุปาลิ ภิกฺขุนี สงฺฆํ! ภินฺทตีติ ฯ เอตา
ปน นิสฺสาย เอตา อนุพลํ กตฺวา ยํ สงฺฆํภิกฺขู ภินฺเทยฺยุนฺติ
อาสงฺกา โหติ ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ ฯ
วโชติ โคปาลกานํ นิวาสนฏฺฐานํ ฯ เยน วโชติ เอตฺถ
วเชน สทฺธึ คตสฺส วสฺสจฺเฉเท อนาปตฺติ ฯ อุปกฏฺฐายาติ
อาสนฺนาย ฯ สตฺเถ วสฺสํ อุปคนฺตุนฺติ เอตฺถ วสฺสูปนายิกทิวเส
เตน ภิกฺขุนา อุปาสกา วตฺตพฺพา กุฏิกา ลทฺธธ วฏฺฏตีติ ฯ
สเจ กริตฺวา เทนฺติ ตตฺเถว ปวิสิตฺวา อิธ วสฺสํ อุเปมีติ
ติกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ ฯ โน เจ เทนฺติ สาลาสงฺเขเปน ฐิตสกฏสฺส
เหฏฺฐา อุปคนฺตพฺพํ ตํปิ อลภนฺเตน อาลโย กาตพฺโพ ฯ
สตฺเถ ปน วสฺสํ อุปคนฺตุํ น วฏฺฏติ ฯ อาลโย นาม อิธ
วสฺสํ วสิสฺสามีติ จิตฺตุปฺปาทมตฺตํ ฯ สเจ มคฺคปฏิปนฺเนเยว
สตฺเถ ปวารณาทิวโสโหติ ตตฺเถว ปวาเรตพฺพํ ฯ อถ
สตฺโถ อนฺโตวสฺเสเยว ภิกฺขุนา ปตฺถิตฏฺฐานํ ปตฺวา อติกฺกมติ
ปตฺถิตฏฺฐาเน วสิตฺวา ตตฺถ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ปวาเรตพฺพํ ฯ
อถาปิ สตฺโถ อนฺโตวสฺเสเยว อนฺตรา เอกสฺมึ คาเม ติฏฺฐติ
วา วิปฺปกิรียติ วา ตสฺมึเยว คาเม ภิกฺขูหิ สทฺธึ วสิตฺวา
ปวาเรตพฺพํ ฯ อปฺปวาเรตฺวา ตโตปรํ คนฺตุํ น วฏฺฏติ ฯ
นาวาย วสฺสํ อุปคจฺฉนฺเตนาปิ กุฏิยํเยว อุปคนฺตพฺพํ ฯ
ปริเยสิตฺวา อลภนฺเตน อาลโย กาตพฺโพ ฯ สเจ อนฺโตเตมาสํ
นาวา สมุทฺเทเยว โหติ ตตฺเถว ปวาเรตพฺพํ ฯ อถ สเจ
นาวา กูลํ ลภติ อยญฺจ ปรโต คนฺตุกาโม โหติ คนฺตุํ
น วฏฺฏติ นาวาย ลทฺธคาเมเยว วสิตฺวา ภิกฺขูหิ สทฺธึ
ปวาเรตพฺพํ ฯ สเจปิ นาวา อนุตีรเมว อญฺญตฺถ คจฺฉติ ภิกฺขุ
จปฐมํ ลทฺธคาเมเยว วสิตุกาโม นาวา คจฺฉตุ ภิกฺขุนา
ตตฺเถว วสิตฺวา ภิกฺขูหิ สทฺธึ ปวาเรตพฺพํ ฯ อิติ วเช สตฺเถ
นาวายนฺติ ตีสุ ฐาเนสุ นตฺถิ วสฺสจฺเฉเท อาปตฺติ ปวาเรตุญฺจ
ลภตีติ ฯ ปุริเมสุ ปน วาเฬหิ อุพฺพาฬฺหา โหนฺตีติอาทีสุ
สงฺฆเภท ปริโยสาเนสุ วตฺถูสุ เกวลํ อนาปตฺติ โหติ ปวาเรตุํ
ปน น ลภติ ฯ
ปิสาจิลฺลิกาติ ปิสาจาเยว ปิสาจิลฺลิกา ฯ น ภิกฺขเว
รุกฺขสุสิเรติ เอตฺถ สุทฺเธ รุกฺขสุสิเรเยว น วฏฺฏติ ฯ มหนฺตสฺส
ปน สุสิรสฺส อนฺโต ปทรจฺฉทนํ กุฏิกํ กตฺวา ปวิสนทฺวารํ
โยเชตฺวา อุปคนฺตุํ วฏฺฏติ ฯ รุกฺขํ ฉินฺทิตฺวา ขาณุกมตฺถเก
ปทรจฺฉทนํ กุฏิกํ กตฺวาปิ วฏฺฏติเยว ฯ รุกฺขวิฏภิยาติ เอตฺถาปิ
สุทฺเธ วิฏปมตฺเต น วฏฺฏติ ฯ มหาวิฏเป อฏฺฏกํ พนฺธิตฺวา
ตตฺถปทรจฺฉทนํ กุฏิกํ กตฺวา อุปคนฺตพฺพํ ฯ อเสนาสนิเกนาติ
ยสฺส ปญฺจนฺนํ ฉทนานํ อญฺญตเรน ฉนฺนํ โยชิตทฺวารพนฺธํ
เสนาสนํนตฺถิ เตน น อุปคนฺตพฺพํ ฯ น ภิกฺขเว ฉวกุฏิกายาติ
เอตฺถฉวกุฏิกา นาม ฏงฺกิตมญฺจาทิเภทา กุฏี ตตฺถ อุปคนฺตุํ
น วฏฺฏติ ฯ สุสาเน ปน อญฺญํ กุฏิกํ กตฺวา อุปคนฺตุํ
วฏฺฏติ ฯ น ภิกฺขเว ฉตฺเตติ เอตฺถาปิ จตูสุ ถมฺเภสุ ฉตฺตํ
ฐเปตฺวา อาวรณํ กตฺวา ทฺวารํ โยเชตฺวา อุปคนฺตุํ วฏฺฏติ ฯ
ฉตฺตกุฏิกา นาเมสาโหติ ฯ จาฏิยาติ เอตฺถาปิ มหนฺเตน
กปลฺเลน ฉตฺเต วุตฺตนเยน กุฏึ กตฺวา อุปคนฺตุํ วฏฺฏติ ฯ
เอวรูปา กติกาติ เอตฺถาปิ อญฺญาปิ ยา อีทิสา อธมฺมิกา
กติกา โหติ สา น กาตพฺพาติ อตฺโถ ฯ ตสฺสา ลกฺขณํ
มหาวิภงฺเค วุตฺตํ ฯ
วสฺสาวาโส ปฏิสฺสุโต โหติ ปุริมิกายาติ ตุมฺหากํ อาวาเส
ปุริมิกาย วสฺสูปนายิกาย วสฺสํ วสิสฺสามีติ ปฏิญฺญา กตา
โหติ ฯ ปุริมิกา จ น ปญฺญายตีติ ยตฺถ ปฏิญฺญาตํ ตตฺถ
วสฺสุปคมนํ น ทิสฺสตีติ ฯ ปฏิสฺสเว จ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ
เอตฺถ น เกวลํ อิมํ เตมาสํ อิธ วสฺสํ วสถาติ เอตสฺเสว
ปฏิสฺสเว อาปตฺติอิมํ เตมาสํ ภิกฺขํ คณฺหถ อุโภปิ มยํ
อิธ วสิสฺสาม เอกโต อุทฺทิสาเปสฺสามาติ เอวมาทินาปิ ตสฺส
ตสฺส ปฏิสฺสเว ทุกฺกฏํ ฯ ตญฺจ โข ปฐมํ สุทฺธจิตฺตสฺส ปจฺฉา
วิสํวาทนปจฺจยา ฯ ปฐมมฺปิ อสุทฺธจิตฺตสฺส ปน ปฏิสฺสเว
ปาจิตฺติยํ วิสํวาทเน ทุกฺกฏนฺติ ปาจิตฺติเยน สทฺธึ ทุกฺกฏํ
ยุชฺชติ ฯ โส ตทเหว อกรณีโยติ อาทีสุ สเจ วสฺสํ อนุปคนฺตฺวา
วา ปกฺกมติ อุปคนฺตฺวา วาสตฺตาหํ พหิทฺธา วีตินาเมติ
ปุริมิกา จ น ปญฺญายติ ปฏิสฺสเว จ อาปตฺติ ฯ วสฺสํ
อุปคนฺตฺวา ปน อรุณํ อนุฏฺฐาเปตฺวา ตทเหวสตฺตาหกรณีเยน
ปกฺกมนฺตสฺสาปิ อนฺโตสตฺตาเห นิวตฺตนฺตสฺสอนาปตฺติ โก
ปน วาโท ทฺวีหตีหํ วสิตฺวา อนฺโตสตฺตาเห นิวตฺตนฺตสฺส ฯ
ทฺวีหตีหํ วสิตฺวาติ เอตฺถาปิ นิรเปกฺขคมเนเนว อุปจาราติกฺกเม
วสฺสจฺเฉโท เวทิตพฺโพ ฯ สเจ อิธ วสิสฺสามีติอาลโย อตฺถิ
อสติยา ปน วสฺสํ น อุเปติ คหิตเสนาสนํ สุคหิตํ
ฉินฺนวสฺโส น โหติ ปวาเรตุํ ลภติเยว ฯ สตฺตาหํ อนาคตาย
ปวารณายาติ เอตฺถ นวมิโต ปฏฺฐาย คนฺตุํ วฏฺฏติ อาคจฺฉตุ
วา มา วา อนาปตฺติ ฯ เสสํ อุตฺตานเมวาติ ฯ
วสฺสูปนายิกกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ
__________________________

ปวารณากฺขนฺธกวณฺณนา
ปวารณากฺขนฺธเก เนว อาลเปยฺยาม น สลฺลเปยฺยามาติ
เอตฺถ อาลาโป นาม ปฐมวจนํ สลฺลาโป นาม ปจฺฉิมวจนํ ฯ
หตฺถวิลงฺฆเกนาติ หตฺถุกฺเขปเกน ฯ ปสุสํวาสนฺติ ปสูนํ
วิย สํวาสํ ฯ ปสโวปิ หิ อตฺตโน อุปฺปนฺนํ สุขทุกฺขํ
อญฺญมญฺญสฺส น อาโรเจนฺติ ปฏิสนฺถารํ น กโรนฺติ ตถา
เอเตปิ อกํสุ ฯ ตสฺมา เนสํ สํวาโส ปสุสํวาโสติ วุจฺจติ ฯ
เอส นโย สพฺพตฺถ ฯ น ภิกฺขเว มูควตฺตํ ติตฺถิยสมาทานนฺติ
อิมํ เตมาสํ น กเถตพฺพนฺติ เอวรูปํ วตฺตสมาทานํ น
กาตพฺพํ ฯ อธมฺมิกกติกา หิ เอสา ฯ อญฺญมญฺญานุโลมตาติ
อญฺญมญฺญํ วตฺตุํ อนุโลมภาโว ฯ วทนฺตุ มํ อายสฺมนฺโตติ
หิ วทนฺตํ สกฺกา โหติ กิญฺจิ วตฺตุํ น อิตรํ ฯ อาปตฺติ-
วุฏฺฐานตา วินยปุเรกฺขารตาติ อาปตฺตีหิ วุฏฺฐานภาโว วินยํ
ปุรโต กตฺวา จรณภาโว ฯ วทนฺตุ มํ อายสฺมนฺโตติ หิ
วทนฺโต อาปตฺตีหิ วุฏฺฐหิสฺสติ วินยญฺจ ปุรกฺขิตฺวา วิหรตีติ
วุจฺจติ ฯ