อิมมฺปน สํวาสกสีมํ สมฺมนฺนนฺเตหิ ปพฺพชฺชูปสมฺปทาทีนํ
สงฺฆกมฺมานํ สุขกรณตฺถํ ปฐมํ ขณฺฑสีมา พนฺธิตพฺพา ฯ ตมฺปน
พนฺธนฺเตหิ วตฺตํ ชานิตพฺพํ ฯ สเจ หิ โพธิเจติยภตฺตสาลาทีนิ
สพฺพวตฺถูนิ ปติฏฺฐาเปตฺวา กตวิหาเร พนฺธนฺติ วิหารมชฺเฌ
พหูนํ สโมสรณฏฺฐาเน อพนฺธิตฺวา วิหารปจฺจนฺเต วิวิตฺโตกาเส
พนฺธิตพฺพา ฯ อกตวิหาเร พนฺธนฺเตหิ โพธิเจติยาทีนํ สพฺพวตฺถูนํ
ฐานํ สลฺลกฺเขตฺวา ยถา ปติฏฺฐิเตสุ วตฺถูสุ วิหารปจฺจนฺเต
วิวิตฺโตกาเส โหติ เอวํ พนฺธิตพฺพา ฯ สา เหฏฺฐิมปริจฺเฉเทน
สเจ เอกวีสติ ภิกฺขู คณฺหาติ วฏฺฏติ ตโต โอรํ น
วฏฺฏติ ปรํ ภิกฺขุสหสฺสํ คณฺหนฺตีปิ วฏฺฏติ ฯ ตํ พนฺธนฺเตหิ
สีมมาลกสฺส สมนฺตา นิมิตฺตุปคา ปาสาณา ฐเปตพฺพา ฯ
น ขณฺฑสีมายํ ฐิเตหิ มหาสีมา พนฺธิตพฺพา น มหาสีมายํ
ฐิเตหิ ขณฺฑสีมา พนฺธิตพฺพา ฯ ขณฺฑสีมายเมว ปน ฐตฺวา
ขณฺฑสีมา พนฺธิตพฺพา มหาสีมายเมว ฐิเตหิ มหาสีมา
พนฺธิตพฺพา

ตตฺรายํ พนฺธนวิธิ สมนฺตา เอโส ปาสาโณ นิมิตฺตนฺติ
เอวํ นิมิตฺตานิ กิตฺเตตฺวา กมฺมวาจาย สีมา สมฺมนฺนิตพฺพา ฯ
อถ ตสฺสาเอว ทฬฺหีกมฺมตฺถํ อวิปฺปวาสกมฺมวาจา กาตพฺพา ฯ
เอวญฺหิ สีมํ สมูหนิสฺสามาติ อาคตา สมูหนิตุํ น
สกฺขิสฺสนฺติ ฯ สีมํ สมฺมนฺนิตฺวา พหิ สีมนฺตริกปาสาณา
ฐเปตพฺพา ฯ สีมนฺตริกา ปจฺฉิมโกฏิยา เอกรตนปฺปมาณา
วฏฺฏติ ฯ วิทตฺถิปฺปมาณาปิ วฏฺฏตีติ กุรุนฺทิยํ จตุรงฺคุลปฺ-
ปมาณาปิ วฏฺฏตีติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ ฯ สเจ ปน วิหาโร มหา
โหติ เทฺวปิ ติสฺโสปิ ตทุตฺตรีปิ ขณฺฑสีมาโย พนฺธิตพฺพา ฯ
เอวํ ขณฺฑสีมํ สมฺมนฺนิตฺวา มหาสีมา สมฺมติกาเล ขณฺฑสีมโต
นิกฺขมิตฺวา มหาสีมาย ฐตฺวา สมนฺตา อนุปริยายนฺเตหิ
สีมนฺตริกปาสาณา กิตฺเตตพฺพา ตโต อวเสสนิมิตฺตานิ
กิตฺเตตฺวา หตฺถปาสํ อวิชหนฺเตหิ กมฺมวาจาย สมานสํวาสกสีมํ
สมฺมนฺนิตฺวา ตสฺสา ทฬฺหีกมฺมตฺถํ อวิปฺปวาสกมฺมวาจาปิ
กาตพฺพา ฯ เอวํ หิ สีมํ สมูหนิสฺสามาติ อาคตา สมูหนิตุํ
น สกฺขิสฺสนฺติ ฯ สเจ ปน ขณฺฑสีมาย นิมิตฺตานิ กิตฺเตตฺวา
ตโต สีมนฺตริกาย นิมิตฺตานิ กิตฺเตตฺวา มหาสีมาย นิมิตฺตานิ
กิตฺเตนฺติ เอวํ ตีสุ ฐาเนสุ นิมิตฺตานิ กิตฺเตตฺวา ยํ สีมํ
อิจฺฉนฺติ ตํ ปฐมํ พนฺธิตุํ วฏฺฏติ ฯ เอวํ สนฺเตปิ ยถาวุตฺเตน
นเยน ขณฺฑสีมโต ปฏฺฐาย พนฺธิตพฺพา ฯ เอวํ พทฺธาสุ ปน
สีมาสุ ขณฺฑสีมาย ฐิตา ภิกฺขู มหาสีมาย กมฺมํ กโรนฺตานํ
น โกเปนฺติ มหาสีมาย วา ฐิตา ขณฺฑสีมาย กโรนฺตานํ
สีมนฺตริกาย ปน ฐิตา อุภินฺนมฺปิ น โกเปนฺติ คามกฺเขตฺเต
ฐตฺวา กมฺมํ กโรนฺตานมฺปน สีมนฺตริกาย ฐิตา โกเปนฺติ
สีมนฺตริกา หิ คามกฺเขตฺตํ ภชติ ฯ

สีมา จ นาเมสา น
เกวลํ ปฐวีตเลเยว พทฺธา พทฺธา นาม โหติ ฯ อถโข
ปิฏฺฐิปาสาเณปิ กุฏิเคเหปิ เลเนปิ ปาสาเทปิ ปพฺพตมตฺถเกปิ
พทฺธา พทฺธาเยว โหติ ฯ ตตฺถ ปิฏฺฐิปาสาเณ พนฺธนฺเตหิ
ปาสาณปิฏฺฐิยํ ราชี วา โกเฏตฺวา อุทุกฺขลํ วา ขณิตฺวา
นิมิตฺตํ น กาตพฺพํ ฯ นิมิตฺตุปเค ปาสาเณ ฐเปตฺวา นิมิตฺตานิ
กิตฺเตตพฺพานิ กมฺมวาจาย สมฺมนฺนิตพฺพา ฯ กมฺมวาจา-
ปริโยสาเน สีมา ปฐวีสนฺธารกอุทกํ ปริยนฺตํ กตฺวา โอตรติ ฯ
นิมิตฺตปาสาณา ยถาฐาเน น ติฏฺฐนฺติ ตสฺมา สมนฺตโต
ราชิ วา อุปฏฺฐาเปตพฺพา จตูสุ วา โกเณสุ ปาสาณา
วิชฺฌิตพฺพา อยํ สีมาปริจฺเฉโทติ วตฺวา อกฺขรานิ วา
ฉินฺทิตพฺพานิ ฯ เกจิ อุสุยฺยกา สีมํ ฌาเปสฺสามาติ อคฺคึ
เทนฺติ ปาสาณาว ฌายนฺติ น สีมา ฯ กุฏิเคเหปิ ภิตฺตึ
อกิตฺเตตฺวา เอกวีสติยา ภิกฺขูนํ โอกาสฏฺฐานํ อนฺโต กริตฺวา
ปาสาณนิมิตฺตานิ ฐเปตฺวา สีมา สมฺมนฺนิตพฺพา ฯ อนฺโต-
กุฑฺฑเมว สีมา โหติ ฯ สเจ อนฺโตกุฑฺเฑ เอกวีสติยา ภิกฺขูนํ
โอกาโส นตฺถิ ปมุเขปิ นิมิตฺตปาสาเณ ฐเปตฺวา สีมา
สมฺมนฺนิตพฺพา ฯ สเจ เอตมฺปิ นปฺปโหติ พหินิมฺโพทก-
ปตนฏฺฐาเนปิ นิมิตฺตานิ ฐเปตฺวา สมฺมนฺนิตพฺพา ฯ เอวํ
สมฺมตาย ปน สพฺพํ กุฏิเคหํ สีมฏฺฐเมว โหติ ฯ จตุภิตฺติยเลเนปิ
กุฑฺฑํ อกิตฺเตตฺวา ปาสาณาว กิตฺเตตพฺพา ฯ อนฺโต โอกาเส
อสติ ปมุเขปิ นิมิตฺตานิ ฐเปตพฺพานิ ฯ สเจ นปฺปโหติ
พหินิมฺโพทกปตนฏฺฐาเน นิมิตฺตปาสาเณ ฐเปตฺวา นิมิตฺตานิ
กิตฺเตตฺวา สีมา สมฺมนฺนิตพฺพา ฯ เอวํ เลนสฺส อนฺโต จ
พหิ จ สีมา โหติ ฯ อุปริปาสาเทปิ ภิตฺตึ อกิตฺเตตฺวา อนฺโต
ปาสาเณ ฐเปตฺวา สีมา สมฺมนฺนิตพฺพา ฯ สเจ นปฺปโหติ
ปมุเขปิ ปาสาเณ ฐเปตฺวา สมฺมนฺนิตพฺพา ฯ เอวํ สมฺมตา
อุปริปาสาเทเยว โหติ เหฏฺฐา น โอตรติ ฯ สเจ ปน พหูสุ
ถมฺเภสุ ตุลานํ อุปริ กตปาสาทสฺส เหฏฺฐิมตเล กุฑฺโฑ ยถา
นิมิตฺตานํ อนฺโต โหติ เอวํ อุฏฺฐหิตฺวา ตุลารุกฺเขหิ
เอกสมฺพทฺโธ ฐิโต เหฏฺฐาปิ โอตรติ ฯ เอกตฺถมฺภปาสาทสฺส
ปน อุปริมตเล พทฺธา สีมา สเจ ถมฺภมตฺถเก เอกวีสติยา
ภิกฺขูนํ โอกาโส โหติ เหฏฺฐา โอตรติ ฯ สเจ ปาสาทสฺส
ภิตฺติโต นิคฺคเตสุ นิยฺยุหกาทีสุ ปาสาเณ ฐเปตฺวา สีมํ พนฺธนฺติ
ปาสาทภิตฺติ อนฺโตสีมาย โหติ เหฏฺฐา ปนสฺสา โอตรณา-
โนตรณํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ เหฏฺฐาปาสาเท กิตฺเตนฺเตหิปิ
ภิตฺติ จ รุกฺขตฺถมฺภา จ น กิตฺเตตพฺพา ฯ ภิตฺติลคฺเค ปน
ปาสาณตฺถมฺเภ กิตฺเตตุํ วฏฺฏติ ฯ เอวํ กิตฺติตา สีมา
เหฏฺฐาปาสาทสฺส ปริยนฺตตฺถมฺภานํ อนฺโตเยว โหติ ฯ สเจ
ปน เหฏฺฐาปาสาทสฺส กุฑฺโฑ อุปริมตเล สมฺพทฺโธ โหติ
อุปริปาสาทมฺปิ อภิรูหติ ฯ สเจ ปาสาทสฺส พหินิมฺโพทก-
ปตนฏฺฐาเน นิมิตฺตานิ กโรนฺติ สพฺโพ ปาสาโท สีมฏฺโฐ
โหติ ฯ สเจ ปพฺพตมตฺถเก ตลํ โหติ เอกวีสติยา ภิกฺขูนํ
โอกาสารหํ ตตฺถ ปิฏฺฐิปาสาเณ วิย สีมํ พนฺธนฺติ เหฏฺฐา-
ปพฺพเตปิ เตเนว ปริจฺเฉเทน สีมา โอตรติ ฯ ตาลมูลกปพฺพเตปิ
อุปริ สีมา พทฺธา เหฏฺฐา โอตรเตว ฯ โย ปน วิตานสณฺฐาโน
โหติ อุปริ เอกวีสติยา ภิกฺขูนํ โอกาโส อตฺถิ เหฏฺฐา
นตฺถิ ตสฺส อุปริ พทฺธา สีมา เหฏฺฐา น โอตรติ ฯ
เอวํ มุทิงฺคสณฺฐาโน วา โหตุ ปณวสณฺฐาโน วา ยสฺส
เหฏฺฐา วา มชฺเฌ วา สีมปฺปมาณํ นตฺถิ ตสฺส อุปริ
พทฺธา สีมา เหฏฺฐา น โอตรติ ฯ ยสฺส ปน เทฺว กูฏานิ
อาสนฺเน ฐิตานิ เอกสฺสปิ อุปริ สีมปฺปมาณํ นปฺปโหติ ตสฺส
กูฏนฺตรํ จินิตฺวา วา ปูเรตฺวา วา เอกาพทฺธํ กตฺวา อุปริ
สีมา สมฺมนฺนิตพฺพา ฯ เอโก สปฺปผณสทิโส ปพฺพโต ตสฺส
อุปริ สีมปฺปมาณสฺส อตฺถิตาย สีมํ พนฺธนฺติ ตสฺส เจ
เหฏฺฐา อากาสปพฺภารํ โหติ สีมา น โอตรติ ฯ สเจ ปนสฺส
เวมชฺเฌ สีมปฺปมาโณ สุสิรปาสาโณ โหติ โอตรติ ฯ โส
จ ปาสาโณ สีมฏฺโฐเยว โหติ ฯ อถาปิสฺส เหฏฺฐา เลนสฺส
กุฑฺโฑ อคฺคโกฏึ อาหจฺจ ติฏฺฐติ โอตรติ เหฏฺฐา จ อุปริ
จ สีมาเยว โหติ ฯ สเจ ปน เหฏฺฐา อุปริมสฺส สีมาปริจฺเฉทสฺส
ปารโต อนฺโตเลนํ โหติ พหิ สีมา น โอตรติ ฯ อถาปิสฺส
อุปริมสฺส สีมาปริจฺเฉทสฺส โอรโต พหิเลนํ โหติ อนฺโต
สีมา น โอตรติ ฯ อถาปิสฺส อุปริ สีมาปริจฺเฉโท ขุทฺทโก
เหฏฺฐา เลนํ มหนฺตํ สีมาปริจฺเฉท มติกฺกมิตฺวา ฐิตํ สีมา
อุปริเยว โหติ เหฏฺฐา น โอตรติ ฯ ยทิ ปน เลนํ ขุทฺทกํ
สพฺพปจฺฉิมสีมาปริมาณํ อุปริ สีมา มหตี ฯ ตํ อชฺโฌตฺถริตฺวา
ฐิตา สีมา โอตรติ ฯ อถ เลนํ อติขุทฺทกํ สีมปฺปมาณํ น
โหติ สีมา อุปริเยว โหติ เหฏฺฐา น โอตรติ ฯ สเจ
ตโต อุปฑฺฒํ ภิชฺชิตฺวา สามํ ปตติ สีมปฺปมาณํ สเจ
โหติ พหิ ปติตํ อสีมา ฯ อปติตมฺปน ยทิ สีมปฺปมาณํ
สีมา โหติเยว ฯ ขณฺฑสีมา นีจวตฺถุกา โหติ ตํ ปูเรตฺวา
อุจฺจวตฺถุกํ กโรนฺติ สีมาเยว ฯ สีมาย เคหํ กโรนฺติ
สีมฏฺฐกเมว โหติ ฯ สีมาย โปกฺขรณึ ขณนฺติ สีมาเยว ฯ โอโฆ
สีมมณฺฑลํ โอตฺถริตฺวา คจฺฉติ สีมมาลเก อฏฺฏํ พนฺธิตฺวา
กมฺมํ กาตุํ วฏฺฏติ ฯ สีมาย เหฏฺฐา อุมฺมงฺคนที โหติ อิทฺธิมา
ภิกฺขุ ตตฺถ นิสีทติ ฯ สเจ สา นที ปฐมํ คตา สีมา
ปจฺฉา พทฺธา กมฺมํ น โกเปติ ฯ อถ ปฐมํ สีมา พทฺธา
ปจฺฉา นที คตา กมฺมํ โกเปติ ฯ เหฏฺฐาปฐวีตเล ฐิโต
ปน โกเปติเยว ฯ สีมมาลเก ปน วฏฺฏรุกฺโข โหติ ตสฺส
สาขา วา ตโต นิคฺคตปาโรโห วา มหาสีมาย ปฐวีตลํ
วา ตตฺถ ชาตรุกฺขาทีนิ วา อาหจฺจ ติฏฺฐติ มหาสีมํ โสเธตฺวา
วา กมฺมํ กาตพฺพํ เต วา สาขาปาโรหา ฉินฺทิตฺวา
พหิฏฺฐกา กาตพฺพา ฯ อนาหจฺจฐิตสาขาทีสุ อารุฬฺหภิกฺขุ
หตฺถปาสํ อาเนตพฺโพ ฯ เอวํ มหาสีมาย ชาตรุกฺขสฺส สาขา
วา ปาโรหา วา วุตฺตนเยเนว สีมมาลเก ปติฏฺฐาติ ฯ
วุตฺตนเยเนว สีมํ โสเธตฺวา กมฺมํ กาตพฺพํ ฯ เต วา
สาขาปาโรหา ฉินฺทิตฺวา พหิฏฺฐกา กาตพฺพา ฯ สเจ สีมมาลเก
กมฺเม กยิรมาเน โกจิ ภิกฺขุ มาลกสฺส อนฺโต ปวิสิตฺวา
เวหาสณฺฐิตสาขาย นิสีทติ ปาทา วาสฺส ภูมิคตา โหนฺติ
นิวาสนปารุปนํ วา ภูมึ ผุสติ กมฺมํ กาตุํ น วฏฺฏติ ฯ
ปาเท ปน นิวาสนปารุปนญฺจ อุกฺขิปาเปตฺวา กาตุํ วฏฺฏติ ฯ
อิทญฺจ ลกฺขณํ ปุริมนเยนปิ เวทิตพฺพํ ฯ อยมฺปน วิเสโส ตตฺร
อุกฺขิปาเปตฺวา กาตุํ น วฏฺฏติ หตฺถปาสํเยว อาเนตพฺโพ ฯ
สเจ อนฺโต สีมฏฺโฐ ปพฺพโต อพฺภุคฺคจฺฉติ ตตฺรฏฺโฐ ภิกฺขุ
หตฺถปาสํ อาเนตพฺโพ ฯ อิทฺธิยา อนฺโตปพฺพตํ ปวิฏฺเฐปิ เอเสว
นโย ฯ พชฺฌมานาเอว หิ สีมา ปมาณรหิตํ ปเทสํ น
โอตรติ ฯ พทฺธสีมาย ชาตํ ยงฺกิญฺจิ ยตฺถ กตฺถจิ เอกสมฺพนฺเธน
คตํ สีมาสงฺขเมว คจฺฉติ ฯ
ติโยชนปรมนฺติ เอตฺถ ติโยชนํ ปรมํ ปมาณเมติสฺสาติ
ติโยชนปรมา ตํ ติโยชนปรมํ ฯ สมฺมนฺนนฺเตน มชฺเฌ ฐตฺวา
ยถา จตูสุ ทิสาสุ ทิยฑฺฒทิยฑฺฒโยชนํ โหติ เอวํ
สมฺมนฺนิตพฺพา ฯ สเจ ปน มชฺเฌ ฐตฺวา เอเกกทิสโต ติโยชนํ
กโรนฺติ ฉโยชนา โหนฺตีติ น วฏฺฏติ ฯ จตุรสฺสํ วา ติโกณํ
วา สมฺมนฺนนฺเตน ยถา โกณโต โกณํ ติโยชนํ โหติ
เอวํ สมฺมนฺนิตพฺพา ฯ สเจ หิ เยน เกนจิ ปริยนฺเตน
เกสคฺคมตฺตมฺปิ ติโยชนํ อติกฺกาเมติ อาปตฺติญฺจ อาปชฺชติ สีมา
จ อสีมาว โหติ ฯ

นทีปารนฺติ เอตฺถ ปารยตีติ ปารา กึ ปารยติ นทึ
นทิยา ปารา นทีปารา ตํ นทีปารํ อชฺโฌตฺถรมานนฺติ
อตฺโถ ฯ เอตฺถ ปน นทิยา ลกฺขณํ นทีนิมิตฺเตสุ วุตฺตนยเมว ฯ
ยตฺถสฺส ธุวนาวา วาติ ยตฺถ นทิยา สีมพนฺธนฏฺฐานคเตสุ
ติตฺเถสุ นิจฺจสญฺจรณนาวา อสฺส ยา สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน
ปาชนปุริเสน สทฺธึ ตโย ชเน วหติ ฯ สเจ ปน สา นาวา
อุทฺธํ วา อโธ วา เกนจิเทว กรณีเยน ปน อาคมนตฺถาย
นีตา วา เถเนหิ วา หตา อวสฺสํ ลพฺภเนยฺยา ยา ปน
วาเตน วา ฉินฺนพนฺธนา วีจีหิ นทีมชฺฌํ นีตา อวสฺสํ
อาหริตพฺพา ปุน ธุวนาวาว โหติ อุทเก โอคเต ถลํ
อุสฺสาทิตาปิ สุธากสฏาทีหิ ปูเรตฺวา ฐปิตาปิ ธุวนาวา ว ฯ
สเจ ภินฺนนาวา วิสงฺขตปทรา วา น วฏฺฏติ ฯ มหา-
ปทุมตฺเถโร ปนาห สเจปิ ตาวกาลิกํ นาวํ อาเนตฺวา
สีมพนฺธนฏฺฐาเน ฐเปตฺวา นิมิตฺตานิ กิตฺเตนฺติ ธุวนาวาเยว
โหตีติ ฯ ตตฺร มหาสุมตฺเถโร อาห นิมิตฺตํ วา สีมา
วา กมฺมวาจาย คจฺฉติ น นาวาย ภควตา จ ธุวนาวา
อนุญฺญาตา ตสฺมา นิพทฺธนาวาเยว วฏฺฏตีติ ฯ ธุวเสตุ วาติ
ยตฺถ รุกฺขสงฺฆาฏมโย วา ปทรพทฺโธ วา ชงฺฆสตฺถเสตุ วา
หตฺถิอสฺสาทีนํ สญฺจรณโยคฺโค มหาเสตุ วา อตฺถิ อนฺตมโส
ตํขณญฺเญว รุกฺขํ ฉินฺทิตฺวา มนุสฺสานํ สญฺจรณโยคฺโค
เอกปทิกเสตุปิ ธุวเสตุเตฺวว สงฺขํ คจฺฉติ ฯ สเจ ปน
อุปริพทฺธานิ เวตฺตลตาทีนิ หตฺเถน คเหตฺวาปิ น สกฺกา โหติ
เตน สญฺจริตุํ น วฏฺฏติ ฯ เอวรูปํ นทีปารสีมํ สมฺมนฺนิตุนฺติ
ยตฺถายํ วุตฺตปฺปการา ธุวนาวา วา ธุวเสตุ วา อภิมุขติตฺเถเยว
อตฺถิ เอวรูปํ นทีปารสีมํ สมฺมนฺนิตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ ฯ
สเจ ธุวนาวา วา ธุวเสตุ วา อภิมุขติตฺเถ นตฺถิ อีสกํ อุทฺธํ
อภิรูหิตฺวา อโธ วา โอโรหิตฺวา อตฺถิ เอวมฺปิ วฏฺฏติ ฯ
กรวิกติสฺสตฺเถโร ปน คาวุตมตฺตพฺภนฺตเรปิ วฏฺฏตีติ อาห ฯ
อิมญฺจ ปน นทีปารสีมํ สมฺมนฺนนฺเตน เอกสฺมึ ตีเร ฐตฺวา
อุปริโสเต นทีตีเร นิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา ตโต ปฏฺฐาย อตฺตานํ
ปริกฺขิปนฺเตน ยตฺตกํ ปริจฺเฉทํ อิจฺฉติ ตสฺส ปริโยสาเน
อโธโสเตปิ นทีตีเร นิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา ปรตีเร สมฺมุขฏฺฐาเน
นทีตีเร นิมิตฺตํ กิตฺเตตพฺพํ ตโต ปฏฺฐาย ยตฺตกํ ปริจฺเฉทํ
อิจฺฉติ ตสฺส วเสน ยาว อุปริโสเต ปฐมกิตฺติตนิมิตฺตสฺส
สมฺมุขา นทีตีเร นิมิตฺตํ ตาว กิตฺเตตฺวา ปจฺจาหริตฺวา
ปฐมกิตฺติตนิมิตฺเตน สทฺธึ ฆเฏตพฺพํ ฯ อถ สพฺพนิมิตฺตานํ
อนฺโต ฐิเต ภิกฺขู หตฺถปาสคเต กตฺวา กมฺมวาจาย สีมา
สมฺมนฺนิตพฺพา ฯ นทิยํ ฐิตา อนาคตาปิกมฺมํ น โกเปนฺติ ฯ
สมฺมติปริโยสาเน ฐเปตฺวา นทึ นิมิตฺตานํ อนฺโต ปรตีเร
จ โอริมตีเร จ เอกา สีมา โหติ ฯ นที ปน พทฺธสีมสงฺขํ
น คจฺฉติ วิสุํ นทีสีมาเอว หิ สา ฯ สเจ อนฺโตนทิยํ
ทีปโก โหติ ตํ อนฺโตสีมายํ กาตุกาเมน ปุริมนเยเนว อตฺตนา
ฐิตตีเร นิมิตฺตานิ กิตฺเตตฺวา ทีปกสฺส โอริมนฺเต จ ปาริมนฺเต
จ นิมิตฺตํ กิตฺเตตพฺพํ อถ ปรตีเร นทิยา โอริมตีเร นิมิตฺตสฺส
สมฺมุขฏฺฐาเน นิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา ตโต ปฏฺฐาย ปุริมนเยเนว
ยาว อุปริโสเต ปฐมกิตฺติตนิมิตฺตสฺส สมฺมุขา นิมิตฺตํ ตาว
กิตฺเตตพฺพํ อถ ทีปกสฺส ปาริมนฺเต จ โอริมนฺเต จ นิมิตฺตํ
กิตฺเตตฺวา ปจฺจาหริตฺวา ปฐมกิตฺติตนิมิตฺเตน สทฺธึ ฆเฏตพฺพํ
อถ ทฺวีสุ ตีเรสุ ทีปเก จ ภิกฺขู สพฺเพว หตฺถปาสคเต
กตฺวา กมฺมวาจาย สีมา สมฺมนฺนิตพฺพา ฯ นทิยํ ฐิตา
อนาคจฺฉนฺตาปิ กมฺมํ น โกเปนฺติ ฯ สมฺมติปริโยสาเน ฐเปตฺวา
นทึ นิมิตฺตานํ อนฺโตตีรทฺวยญฺจ ทีปโก จ เอกสีมา โหติ ฯ
นที ปน นทีสีมาเยว ฯ สเจ ปน ทีปโก วิหารสีมปริจฺเฉทโต
อุทฺธํ วา อโธ วา อธิกตโร โหติ อถ วิหารสีมปริจฺเฉท-
นิมิตฺตสฺส อุชุกเมว สมฺมุขีภูเต ทีปกสฺส โอริมนฺเต นิมิตฺตํ
กิตฺเตตฺวา ตโต ปฏฺฐาย ทีปกสิขรํ ปริกฺขิปนฺเตน ปุน ทีปกสฺส
โอริมนฺเต นิมิตฺตสฺส สมฺมุเข ปาริมนฺเต นิมิตฺตํ กิตฺเตตพฺพํ ฯ
ตโต ปรํ ปุริมนเยเนว ปรตีเร สมฺมุขนิมิตฺตมาทึ กตฺวา ปรตีเร
นิมิตฺตานิ จ ทีปกสฺส ปาริมนฺตโอริมนฺเต นิมิตฺตานิ จ
กิตฺเตตฺวา ปฐมกิตฺติตนิมิตฺเตน สทฺธึ ฆฏนา กาตพฺพา ฯ
เอวํ กิตฺเตตฺวา สมฺมตา สีมา ปพฺพตสณฺฐานา โหติ ฯ สเจ
ปน ทีปโก วิหารสีมปริจฺเฉทโต อุทฺธํปิ อโธปิ อธิกตโร
โหติ ปุริมนเยเนว ทีปกสฺส อุโภปิ สิขรานิ ปริกฺขิปิตฺวา
นิมิตฺตานิ กิตฺเตนฺเตน นิมิตฺตฆฏนา กาตพฺพา ฯ เอวํ กิตฺเตตฺวา
สมฺมตา สีมา มุทิงฺคสณฺฐานา โหติ ฯ สเจ ทีปโก วิหาร-
สีมปริจฺเฉทสฺส อนฺโต ขุทฺทโก โหติ สพฺพปฐเมน นเยน
นิมิตฺตานิ กิตฺเตตพฺพานิ ฯ เอวํ กิตฺเตตฺวา สมฺมตา สีมา
ปณวสณฺฐานา โหติ ฯ
อนุปริเวณิยนฺติ เอกสฺมึ วิหาเร ตสฺมึ ตสฺมึ ปริเวเณ ฯ
อสงฺเกเตนาติ สงฺเกตํ อกตฺวา ฯ เอกํ สมูหนิตฺวาติ กมฺมวาจาย
สมูหนิตฺวา ฯ ยโต ปาฏิโมกฺขํ สุณาตีติ ยตฺถ กตฺถจิ ภิกฺขูนํ
หตฺถปาเส นิสินฺโน ยสฺมา ปาฏิโมกฺขํ สุณาติ กโตวสฺส
อุโปสโถติ อตฺโถ ฯ อิทญฺจ วตฺถุวเสน วุตฺตํ ฯ หตฺถปาเส
นิสินฺนสฺส ปน อสุณนฺตสฺสาปิ กโตว โหติ อุโปสโถ ฯ
นิมิตฺตา กิตฺเตตพฺพาติ อุโปสถปฺปมุขสฺส ขุทฺทกานิ วา
มหนฺตานิ วา ปาสาณอิฏฺฐกทารุขณฺฑทณฺฑกาทีนิ ยานิ
กานิจิ นิมิตฺตานิ อพฺโภกาเส วา มาลกาทีสุ วา ยตฺถ
กตฺถจิ สญฺญํ กตฺวา กิตฺเตตุํ วฏฺฏติ ฯ อถวา นิมิตฺตา
กิตฺเตตพฺพาติ นิมิตฺตุปคานิ วา อนิมิตฺตุปคานิ วา ปริจฺเฉท-
ชานนตฺถํ นิมิตฺตานิ กิตฺเตตพฺพานิ ฯ เถเรหิ ภิกฺขูหิ ปฐมตรํ
สนฺนิปติตุนฺติ เอตฺถ สเจ มหาเถโร ปฐมตรํ น อาคจฺฉติ
ทุกฺกฏํ ฯ สพฺเพเหว เอกชฺฌํ สนฺนิปติตฺวา อุโปสโถ กาตพฺโพติ
เอตฺถ สเจ โปราณโก อาวาโส มชฺเฌ วิหารสฺส โหติ
ปโหติ เจตฺถ ภิกฺขูนํ นิสชฺชฏฺฐานํ ตตฺถ สนฺนิปติตฺวา อุโปสโถ
กาตพฺโพ ฯ สเจ โปราณโก ปริทุพฺพโล เจว สมฺพาโธ จ
อญฺโญ ปจฺฉา อุฏฺฐิโต อาวาโส อสมฺพาโธ ตตฺถ อุโปสโถ
กาตพฺโพ ฯ ยตฺถ วา ปน เถโร ภิกฺขุ วิหรตีติ เอตฺถาปิ
สเจ เถรสฺส วิหาโร สพฺเพสํ ปโหติ ผาสุโก โหติ ตตฺถ
อุโปสโถ กาตพฺโพ ฯ สเจ ปน โส ปจฺจนฺเต วิสมปฺปเทเส
โหติ เถรสฺส วตฺตพฺพํ ภนฺเต ตุมฺหากํ วิหาโร อผาสุกเทโส
นตฺถิ เอตฺถ สพฺเพสํ โอกาโส อสุกสฺมึ นาม อาวาเส โอกาโส
อตฺถิ ตตฺถ คนฺตุํ วฏฺฏตีติ ฯ สเจ เถโร นาคจฺฉติ ตสฺส
ฉนฺทปาริสุทฺธึ อาเนตฺวาสพฺเพสํ ปโหนเก ผาสุกฏฺฐาเน
อุโปสโถ กาตพฺโพ ฯ
อนฺธกวินฺทาติ ราชคหโต คาวุตมตฺตเมว อนฺธกวินฺทํ
นาม ตํ อุปนิสฺสาย เถโร วสติ ตโต ราชคหํ อุโปสถํ
อาคจฺฉนฺโต ฯ ราชคหํ หิ ปริกฺขิปิตฺวา อฏฺฐารส มหาวิหารา
สพฺเพ เอกสีมา ธมฺมเสนาปตินา เนสํ สีมา พทฺธา ตสฺมา
เวฬุวเน สงฺฆสฺส สามคฺคีทานตฺถํ อาคจฺฉนฺโตติ อตฺโถ ฯ นทึ
ตรนฺโตติ สิปฺปินิยํ นาม น อติกฺกมนฺโต ฯ มนํ วุฬฺโห
อโหสีติ อีสกํ อปฺปตฺตวุฬฺหภาโว อโหสิ ฯ สา กิร นที
คิชฺฌกูฏโต โอตริตฺวาจณฺเฑน โสเตน วหติ ตตฺถ เวเคน
อาคจฺฉนฺตํ อุทกํ อมนสิกโรนฺโต เถโร มนํ วุฬฺโห อโหสิ น
ปน วุฬฺโห อุทกพฺภาหตานิสฺส จีวรานิ อลฺลานิ ชาตานิ ฯ
สมฺมตา สีมา สงฺเฆน ติจีวเรน อวิปฺปวาโส ฐเปตฺวา คามญฺจ
คามูปจารญฺจาติ อิมิสฺสา กมฺมวาจาย อุปฺปนฺนกาลโต ปฏฺฐาย
ภิกฺขูนํ ปุริมกมฺมวาจา น วฏฺฏติ ฯ อยเมว ถาวรา โหติ
ภิกฺขุนีนมฺปน อยํ น วฏฺฏติ ปุริมาเยว วฏฺฏติ ฯ กสฺมา ฯ
ภิกฺขุนีสงฺโฆ หิ อนฺโตคาเมวสติ ฯ ยทิ เอวํ สิยา โส
เอตาย กมฺมวาจาย ติจีวรปริหารํ น ลเภยฺย อตฺถิ จสฺส
ปริหาโร ตสฺมา ปุริมาเยว วฏฺฏติ ฯ ภิกฺขุนีสงฺฆสฺส หิ
เทฺวปิ สีมาโย ลพฺภนฺติ ฯ ตตฺถ ภิกฺขูนํ สีมํ อชฺโฌตฺถริตฺวาปิ
ตสฺสา อนฺโตปิ ภิกฺขุนีนํ สีมํ สมฺมนฺนิตุํ วฏฺฏติ ฯ ภิกฺขูนมฺปิ
ภิกฺขุนีสีมาย เอเสว นโย ฯ น หิ เต อญฺญมญฺญสฺส กมฺเม
คณปูรกา โหนฺติ น กมฺมวาจาวคฺคํ กโรนฺติ ฯ เอตฺถ จ
นิคมนครานมฺปิ คาเมเนว สงฺคโห เวทิตพฺโพ ฯ คามูปจาโรติ
ปริกฺขิตฺตสฺส ปริกฺเขโป อปริกฺขิตฺตสฺส ปริกฺเขโปกาโส ฯ เตสุ
อธิฏฺฐิตเตจีวริโก ภิกฺขุ ปริหารํ น ลภติ ฯ อิติ ภิกฺขูนํ
อวิปฺปวาสสีมา คามญฺจ คามูปจารญฺจ น โอตฺถรติ สมาน-
สํวาสกสีมาว โอตฺถรติ ฯ สมานสํวาสกสีมา เจตฺถ อตฺตโน
ธมฺมตาย คจฺฉติ ฯ อวิปฺปวาสา ปน ยตฺถ สมานสํวาสก-
สีมา ตตฺเถว คจฺฉติ น หิ ตสฺสา วิสุํ นิมิตฺตกิตฺตนํ
อตฺถิ ฯ ตตฺถ สเจ อวิปฺปวาสาย สมฺมติกาเล คาโม อตฺถิ
ตํ สา น โอตฺถรติ ฯ สเจ ปน สมฺมตาย สีมาย ปจฺฉา
คาโม นิวิสติ โสปิ สีมาสงฺขํเยว คจฺฉติ ฯ ยถา จ ปจฺฉา
นิวิฏฺโฐ เอวํ ปฐมํ นิวิฏฺฐสฺส ปจฺฉา วฑฺฒิตปฺปเทโสปิ สีมา-
สงฺขเมว คจฺฉติ ฯ สเจปิ สีมาย สมฺมติกาเล เคหานิ กตานิ
ปวิสิสฺสามาติ อาลโยปิ อตฺถิ มนุสฺสา ปน อปฺปวิฏฺฐา
โปราณกคามํ วา สเคหเมว ฉฑฺเฑตฺวา อญฺญตฺถ คตา
อคาโมเยว เอส สีมา โอตฺถรติ ฯ สเจ ปน เอกมฺปิ กุลํ
ปวิฏฺฐํ วา อาคตํ วา อตฺถิ คาโมเยว สีมา น โอตฺถรติ ฯ

เอวญฺจ ปน ภิกฺขเว ติจีวเรน อวิปฺปวาโส สมูหนฺตพฺโพติ
เอตฺถ สมูหนฺเตน ภิกฺขุนา วตฺตํ ชานิตพฺพํ ฯ ตตฺรีทํ วตฺตํ
ขณฺฑสีมาย ฐตฺวา อวิปฺปวาสสีมา น สมูหนฺตพฺพา ตถา
อวิปฺปวาสสีมาย ฐตฺวา ขณฺฑสีมาปิ ฯ ขณฺฑสีมาย ปน ฐิเตน
ขณฺฑสีมาว สมูหนิตพฺพา ตถา อิตราย ฐิเตน อิตรา ฯ
สีมํ นาม ทฺวีหิ การเณหิ สมูหนนฺติ ปกติยา ขุทฺทกํ ปุน
อาวาสวฑฺฒนตฺถาย มหตึ วา กาตุํ ปกติยา มหตึ ปุน
อญฺเญสํ วิหาโรกาส ทานตฺถาย ขุทฺทกํ วา กาตุํ ฯ ตตฺถ
สเจ ขณฺฑสีมญฺจ อวิปฺปวาสสีมญฺจ ชานนฺติ สมูหนิตุญฺเจว
พนฺธิตุญฺจ สกฺขิสฺสนฺติ ฯ ขณฺฑสีมมฺปน ชานนฺตา อวิปฺปวาสํ
อชานนฺตาปิ สมูหนิตุญฺเจว พนฺธิตุญฺจ สกฺขิสฺสนฺติ ฯ ขณฺฑสีมํ
อชานนฺตา อวิปฺปวาสํเยว ชานนฺตา เจติยงฺคณโพธิยงฺคณ-
อุโปสถาคาราทีสุ นิราสงฺกฏฺฐาเนสุ ฐตฺวา อปฺเปวนาม สมูหนิตุํ
สกฺขิสฺสนฺติ ฯ ปฏิพนฺธิตุมฺปน น สกฺขิสฺสนฺเตว ฯ สเจ พนฺเธยฺยุํ
สีมาสมฺเภทํ กตฺวา วิหารํ อวิหารํ กเรยฺยุํ ตสฺมา น
สมูหนิตพฺพา ฯ เย ปน อุโภปิ น ชานนฺติ เต เนว สมูหนิตุํ
น พนฺธิตุํ สกฺขิสฺสนฺติ ฯ อยญฺหิ สีมา นาม กมฺมวาจาย
วา อสีมา โหติ สาสนนฺตรธาเนน วา ฯ น จ สกฺกา
สีมํ อชานนฺเตหิ กมฺมวาจํ กาตุํ ตสฺมา น สมูหนิตพฺพา ฯ
สาธุกมฺปน ญตฺวาเยว สมูหนิตพฺพา จ พนฺธิตพฺพา จาติ ฯ

เอวํ พทฺธสีมาวเสน สมานสํวาสญฺจ เอกุโปสถภาวญฺจ
ทสฺเสตฺวา อิทานิ อพทฺธสีเมสุปิ โอกาเสสุ ตํ ทสฺเสนฺโต
อสมฺมตาย ภิกฺขเว สีมาย อฏฺฐปิตายาติอาทิมาห ฯ ตตฺถ
อฏฺฐปิตายาติอปริจฺฉินฺนาย ฯ คามคหเณน เจตฺถ นครมฺปิ
คหิตเมว โหติ ฯ ตตฺถ ยตฺตเก ปเทเส ตสฺส คามสฺส โภชกา
พลึ ลภนฺติ โส ปเทโส อปฺโป วา โหตุ มหนฺโต วา
คามสีมาเตฺวว สงฺขํ คจฺฉติ ฯ นครนิคมสีมาสุปิ เอเสว นโย ฯ
ยมฺปิ เอกสฺมึเยว คามกฺเขตฺเต เอกํ ปเทสํ อยํ วิสสคาโม
โหตูติ ปริจฺฉินฺทิตฺวา ราชา กสฺสจิ เทติ โสปิ วิสสคามสีมา
โหติเยว ฯ ตสฺมา สา จ อิตรา จ ปกติคามนิคมนครสีมา
พทฺธสีมาสทิสาเยว โหนฺติ ฯ เกวลมฺปน ติจีวรวิปฺปวาสปริหารํ
น ลภนฺติ ฯ

เอวํ คามนฺตวาสีนํ สีมาปริจฺเฉทํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ
อรญฺญกานํ ทสฺเสนฺโต อคามเก เจติอาทิมาห ฯ ตตฺถ อคามเก
เจติ คามนิคมนครสีมาหิ อปริจฺฉินฺเน อฏวิปฺปเทเส ฯ อถวา
อคามเก เจติ วิชฺฌาฏวีสทิเส อรญฺเญ ภิกฺขุ วสติ อถสฺส
ฐิโตกาสโต สมนฺตา สตฺตพฺภนฺตรา สมาน สํวาสกสีมาติ อตฺโถ ฯ
อยํ สีมา ติจีวรวิปฺปวาสปริหารมฺปิ ลภติ ฯ ตตฺถ เอกํ อพฺภนฺตรํ
อฏฺฐวีสติหตฺถปฺปมาณํ โหติ ฯ มชฺเฌ ฐิตสฺส สมนฺตา
สตฺตพฺภนฺตรา วินิเวเธน จุทฺทส โหนฺติ ฯ สเจเทฺว สงฺฆา
วิสุํ วินยกมฺมานิ กโรนฺติ ทฺวินฺนํ สตฺตพฺภนฺตรานํ อนฺตเร
อญฺญเมกํ สตฺตพฺภนฺตรํ อุปจารตฺถาย ฐเปตพฺพํ ฯเสสา
สตฺตพฺภนฺตรสีมกถา มหาวิภงฺเค อุทฺโทสิตสิกฺขาปทวณฺณนายํ
วุตฺตนเยน คเหตพฺพา ฯ

สพฺพา ภิกฺขเว นที อสีมาติ ยากาจิ นทีลกฺขณปฺปตฺตา
นที นิมิตฺตานิ กิตฺเตตฺวา เอตํ พทฺธสีมํ กโรมาติ กตาปิ
อสีมาว โหติ ฯ สา ปน อตฺตโน สภาเวเนว พทฺธสีมาสทิสา
สพฺพเมตฺถ สงฺฆกมฺมํ กาตุํ วฏฺฏติ ฯ สมุทฺทชาตสฺสเรสุปิ เอเสว
นโย ฯ เอตฺถ จ ชาตสฺสโร นาม เยน เกนจิ ขณิตฺวา
อกโต สยญฺชาตโสพฺโภ สมนฺตโต อาคเตน อุทเกน ปูริโต
ติฏฺฐติ ฯ เอวํ นทีสมุทฺทชาตสฺสรานํ พทฺธสีมภาวํ ปฏิกฺขิปิตฺวา
ปุน ตตฺถ อพทฺธสีมปริจฺเฉทํ ทสฺเสนฺโต นทิยา วา
ภิกฺขเวติอาทิมาห ฯตตฺถ ยํ มชฺฌิมสฺส ปุริสสฺส สมนฺตา
อุทกุกฺเขปาติ ยํ ฐานํ มชฺฌิมสฺส ปุริสสฺส สมนฺตโต
อุทกุกฺเขเปน ปริจฺฉินฺนํ ฯ กถํ ปน อุทกํ อุกฺขิปิตพฺพํ ฯ
ยถา อกฺขธุตฺตา ทารุคุฬํ ขิปนฺติ เอวํ อุทกํ วา วาลิกํ
วา หตฺเถน คเหตฺวา ถามมชฺฌิเมน ปุริเสน สพฺพถาเมน
ขิปิตพฺพํ ฯ ยตฺถ เอวํ ขิตฺตํ อุทกํ วา วาลิกา วา ปตติ
อยเมโก อุทกุกฺเขโป ฯ ตสฺส อนฺโต หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา
ฐิโต กมฺมํ โกเปติ ฯ ยาว ปริสา วฑฺฒติ ตาว สีมาปิ
วฑฺฒติ ฯ ปริสปริยนฺตโต อุทกุกฺเขโปเยว ปมาณํ ฯ ชาตสฺสร-
สมุทฺเทสุปิ เอเสว นโย ฯ เอตฺถ จ สเจ นที นาติทีฆา
โหติ ปภวโต ปฏฺฐาย ยาว มุขทฺวารา สพฺพตฺถ สงฺโฆ
นิสีทติ อุทกุกฺเขปสีมากมฺมํ นาม นตฺถิ สกลาปิ นที
เอเตสํเยว ภิกฺขูนํ ปโหติ ฯ ยมฺปน มหาสุมตฺเถเรน วุตฺตํ
โยชนํ ปวตฺตมานาเยว นที ตตฺราปิ อุปริ อฑฺฒโยชนํ
ปหาย เหฏฺฐา อฑฺฒโยชเน กมฺมํ กาตุํ วฏฺฏตีติ ตํ
มหาปทุมตฺเถเรเนว ปฏิกฺขิตฺตํ ฯ ภควตา หิ ติมณฺฑลํ
ปฏิจฺฉาเทตฺวา ยตฺถ กตฺถจิ อุตฺตรนฺติยา ภิกฺขุนิยา อนฺตร-
วาสโก เตมียตีติ อิทํ นทิยา ปมาณํ วุตฺตํ น จ โยชนํ
วา อฑฺฒโยชนํ วา ตสฺมา ยา อิมสฺส สุตฺตสฺส วเสน
ปุพฺเพ วุตฺตลกฺขณา นที ตสฺสา ปภวโต ปฏฺฐาย สงฺฆกมฺมํ
กาตุํวฏฺฏติ ฯ สเจ ปเนตฺถ พหู ภิกฺขู วิสุํ วิสุํ กมฺมํ
กโรนฺติ สพฺเพหิ อตฺตโน จ อญฺเญสญฺจ อุทกุกฺเขปปริจฺเฉทสฺส
อนฺตราอญฺโญ อุทกุกฺเขโป สีมนฺตริกตฺถาย ฐเปตพฺโพ ฯ ตโต
อธิกํวฏฺฏติเยว ฯ อูนกมฺปน น วฏฺฏตีติ วุตฺตํ ฯ ชาตสฺสร-
สมุทฺเทสุ เอเสว นโย ฯ นทิยา ปน สงฺฆกมฺมํ กริสฺสามาติ
คเตหิ สเจ นที ปริปุณฺณา โหติ สมติตฺติกา อุทกสาฏิกํ
นิวาเสตฺวาปิ อนฺโตนทิยํเยว กมฺมํ กาตพฺพํ ฯ สเจ น สกฺโกนฺติ
นาวายปิฐตฺวา กาตพฺพํ ฯ คจฺฉนฺติยา ปน นาวาย กาตุํ
น วฏฺฏติ ฯ กสฺมา ฯ อุทกุกฺเขปมตฺตเมว หิ สีมาปมาณํ ตํ
นาวา สีฆเมว อติกฺกเมติ เอวํ สติ อญฺญิสฺสา สีมาย
ญตฺติ อญฺญิสฺสา อนุสฺสาวนา โหติ ตสฺมา นาวํ อริตฺเตน
วา ฐเปตฺวา ปาสาเณ วา ลมฺพิตฺวา(๑) อนฺโตนทิยํ ชาตรุกฺเข
วา พนฺธิตฺวา กมฺมํ กาตพฺพํ ฯ อนฺโตนทิยํ พทฺเธ อฏฺฏเกปิ
อนฺโตนทิยํ ชาตรุกฺเขปิ ฐิเตหิ กาตุํ วฏฺฏติ ฯ สเจ ปน
รุกฺขสฺส สาขา วา ตโต นิกฺขนฺตปาโรโห วา พหินทีตีเร
วิหารสีมาย วา คามสีมาย วา ปติฏฺฐิโต สีมํ วา โสเธตฺวา
สาขํ วา ฉินฺทิตฺวา กมฺมํ กาตพฺพํ ฯ พหินทีตีเร ชาตรุกฺขสฺส
# ๑. สี. จกฺเขตฺวา ฯ
อนฺโตนทิยํ ปวิฏฺฐสาขาย วา ปาโรเห วา นาวํ พนฺธิตฺวา
กมฺมํ กาตุํ น วฏฺฏติ ฯ กโรนฺเตหิ สีมา วา โสเธตพฺพา
ฉินฺทิตฺวา วาสฺส พหิปติฏฺฐิตภาโว นาเสตพฺโพ ฯ นทีตีเร ปน
ขาณุกํ โกเฏตฺวา ตตฺถ พทฺธนาวาย น วฏฺฏติเยว ฯ นทิยํ
เสตุํ กโรนฺติ สเจ อนฺโตนทิยํเยว เสตุ วา เสตุปาทา
วา เสตุมฺหิ ฐิเตหิ กมฺมํ กาตุํ วฏฺฏติ ฯ สเจ ปน เสตุ
วา เสตุปาทา วา พหิตีเร ปติฏฺฐิตา ตตฺถ ฐิเตหิ กมฺมํ
กาตุํ น วฏฺฏติ สีมํ โสเธตฺวา กมฺมํ กาตพฺพํ ฯ อถ
เสตุปาทา อนฺโตเสตุ ปน อุภินฺนมฺปิ ตีรานํ อุปริ อากาเส
ฐิโต วฏฺฏติ ฯ อนฺโตนทิยํ ปาสาโณ วา ทีปโก วา โหติ
ตสฺส ยตฺตกํ ปเทสํ ปุพฺเพ วุตฺตปฺปกาเร ปกติวสฺสกาเล
วสฺสานสฺส จตูสุมาเสสุ อุทกํ โอตฺถรติ โส นทีสงฺขเมว
คจฺฉติ ฯ อติวุฏฺฐิกาเล ปน โอเฆน โอตฺถโฏกาโส น คเหตพฺโพ
โส หิ คามสีมสงฺขเมว คจฺฉติ ฯ นทิโต มาติกํ นีหรนฺตา
นทิยํ อาวรณํ กโรนฺติ ตญฺจ โอตฺถริตฺวา วา วินิพฺพิชฺฌิตฺวา
วา อุทกํ คจฺฉติ สพฺพตฺถ ปวตฺตนฏฺฐาเน กมฺมํ กาตุํ
วฏฺฏติ ฯ สเจ ปน อาวรเณน วา โกฏฺฐกพนฺธเนน วา
โสตํ ปจฺฉิชฺชติ อุทกํ นปฺปวตฺตติอปฺปวตฺตนฏฺฐาเน กมฺมํ
กาตุํ น วฏฺฏติ ฯ อาวรณมตฺถเกปิ กาตุํ น วฏฺฏติ ฯ
สเจ โกจิ อาวรณปฺปเทโส ปุพฺเพ วุตฺตปาสาณทีปกปฺปเทโส
วิย อุทเกน อชฺโฌตฺถรียติ ตตฺถ วฏฺฏติ ฯ โส หิ นทีสงฺขเมว
คจฺฉติ ฯ นทึ วินาเสตฺวา ตฬากํ กโรนฺติ เหฏฺฐา ปาลิ
พทฺธา อุทกํ อาคนฺตฺวา ตฬากํ ปูเรตฺวา ติฏฺฐติ เอตฺถ
กมฺมํ กาตุํ น วฏฺฏติ อุปริ ปวตฺตนฏฺฐาเน เหฏฺฐา จ ฉฑฺฑิตโมทกํ
นทึ โอตฺถริตฺวา สนฺทนฏฺฐานโต ปฏฺฐาย วฏฺฏติ ฯ เทเว
อวสฺสนฺเต เหมนฺตคิมฺเหสุ วา สุกฺขนทิยาปิ วฏฺฏติ ฯ นทิโต
นีหฏมาติกาย น วฏฺฏติ ฯ สเจ สา กาลนฺตเรน ภิชฺชิตฺวา
นที โหติ วฏฺฏติ ฯ กาจิ นที กาลนฺตเรน อุปฺปติตฺวา
คามนิคมสีมํ โอตฺถริตฺวา ปวตฺตติ นทีเยว โหติ กมฺมํ
กาตุํ วฏฺฏติ ฯสเจ ปน วิหารสีมํ โอตฺถรติ วิหารสีมาเตฺวว
สงฺขํ คจฺฉติ ฯสมุทฺเทปิ กมฺมํ กโรนฺเตหิ ยํ ปเทสํ อุทฺธํ
วฑฺฒนอุทกํ วา ปกติวีจิ วา วาตเวเคน อาคนฺตฺวา โอตฺถรติ
ตตฺถ กาตุํ น วฏฺฏติ ฯ ยสฺมึ ปน ปเทเส ปกติวีจิโย
โอสริตฺวา สณฺฐหนฺติโส อุทกนฺตโต ปฏฺฐาย อนฺโตสมุทฺโท
นาม ตตฺถ ฐิเตหิ กมฺมํ กาตพฺพํ ฯ สเจ อูมิเวโค พาธติ
นาวาย วา อฏฺฏเก วา ฐตฺวา กาตพฺพํ ฯ เตสุ วินิจฺฉโย
นทิยํ วุตฺตนเยเนวเวทิตพฺโพ ฯ สมุทฺเท ปิฏฺฐิปาสาโณ โหติ
ตํ กทาจิ อูมิโยอาคนฺตฺวา โอตฺถรนฺติ กทาจิ น โอตฺถรนฺติ
ตตฺถ กมฺมํกาตุํ น วฏฺฏติ ฯ โส หิ คามสีมาสงฺขเมว
คจฺฉติ ฯ สเจ ปน วีจีสุ อาคตาสุปิ อนาคตาสุปิ ปกติอุทเกเนว
โอตฺถรียติ วฏฺฏติ ฯ ทีปโก วา ปพฺพโต วา โหติ โส
เจ ทูเร โหติ มจฺฉพนฺธานํ อคมนปเถ อรญฺญสีมาสงฺขเมว
คจฺฉติ ฯ เตสํ คมนปริยนฺตสฺส โอรโต ปน คามสีมาสงฺขํ
คจฺฉติ ฯ ตตฺถ คามสีมํอโสเธตฺวา กมฺมํ กาตุํ น วฏฺฏติ ฯ
สมุทฺโท คามสีมํ วา นิคมสีมํ วา โอตฺถริตฺวา ติฏฺฐติ
สมุทฺโทว โหติ ตตฺถ กมฺมํ กาตุํ วฏฺฏติ ฯ สเจ ปน
วิหารสีมํ โอตฺถรติ วิหารสีมาเตฺวว สงฺขํ คจฺฉติ ฯ ชาตสฺสเร
กมฺมํ กโรนฺเตหิปิ ยตฺถ ปุพฺเพ วุตฺตปฺปกาเร วสฺสกาเล
วสฺเส ปจฺฉินฺนมตฺเต ปิวตุํ วา นหายิตุํ วา หตฺถปาเท วา
โธวิตุํ อุทกํ น โหติ สุกฺขติ อยํ น ชาตสฺสโร
คามกฺเขตฺตสงฺขเมว คจฺฉติ ตตฺถ กมฺมํ น กาตพฺพํ ฯ ยตฺถ
ปน วุตฺตปฺปกาเร วสฺสกาเล อุทกํ สนฺติฏฺฐติ อยเมว
ชาตสฺสโร ฯ ตสฺส ยตฺตเก ปเทเส วสฺสานํ จาตุมฺมาเส อุทกํ
ติฏฺฐติ ตตฺถ กมฺมํ กาตุํ วฏฺฏติ ฯ สเจ คมฺภีรํ อุทกํ
อฏฺฏกํ พนฺธิตฺวา ตตฺถ ฐิเตหิปิ ชาตสฺสรสฺส อนฺโต ชาตรุกฺขมฺหิ
พทฺธอฏฺฏเกปิ กาตุํ วฏฺฏติ ฯ ปิฏฺฐิปาสาณทีปเกสุ ปเนตฺถ
นทิยํ วุตฺตสทิโสว วินิจฺฉโย ฯ สมวสฺสเทวกาเล ปโหนก-
ชาตสฺสโร ปน สเจปิ ทุวุฏฺฐิกาเล วา คิมฺหเหมนฺเตสุ วา
สุกฺขติ นิรุทโก โหติ ตตฺถ สงฺฆกมฺมํ กาตุํ วฏฺฏติ ฯ ยํ
อนฺธกฏฺฐกถายํ วุตฺตํ สพฺโพ ชาตสฺสโร สุกฺโข อโนทโก
คามกฺเขตฺตํเยว ภชตีติ ตํ น คเหตพฺพํ ฯ สเจ ปเนตฺถ
อุทกตฺถาย อาวาฏํ วา โปกฺขรณีอาทีนิ วา ขณนฺติ ตํ
ฐานํ อชาตสฺสโร โหติ คามสีมาสงฺขํ คจฺฉติ ฯ ลาพุ-
ติปุสกาทิวปฺเป กเตปิ เอเสว นโย ฯ สเจ ปน ตํ ปูเรตฺวา
ถลํ วา กโรนฺติ เอกสฺมึ ทิสาภาเค ปาลึ พนฺธิตฺวา
สพฺพเมว ตํ มหาตฬากํ วา กโรนฺติ สพฺโพปิ ชาตสฺสโร
น โหติ คามสีมาสงฺขเมว คจฺฉติ ฯ โลณิปิ ชาตสฺสรสงฺขเมว
คจฺฉติ ฯ วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส อุทกฏฺฐาโนกาเส กมฺมํ กาตุํ
วฏฺฏตีติ ฯ

สีมาย สีมํ สมฺภินฺทนฺตีติ อตฺตโน สีมาย ปเรสํ
พทฺธสีมํ สมฺภินฺทนฺติ ฯ สเจ หิ โปราณกสฺส วิหารสฺส
ปุรตฺถิมาย ทิสาย อมฺโพ เจว ชมฺพู จาติ เทฺว รุกฺขา
อญฺญมญฺญํ สํสฏฺฐวิฏปา โหนฺติ เตสุ อมฺพสฺส ปจฺฉิม-
ทิสาภาเค ชมฺพู ฯ วิหารสีมา จชมฺพพ อนฺโต กตฺวา อมฺพํ
กิตฺเตตฺวา พทฺธา โหติ อถ ปจฺฉาตสฺส วิหารสฺส ปุรตฺถิมาย
ทิสาย วิหารํ กตฺวา สีมํ พนฺธนฺตา ภิกฺขู ตํ อมฺพํ อนฺโต
กตฺวา ชมฺพพ กิตฺเตตฺวา พนฺธนฺติ สีมาย สีมา สมฺภินฺนา
โหติ ฯ เอวํ ฉพฺพคฺคิยา อกํสุ ฯ เตนาห สีมาย สีมํ
สมฺภินฺทนฺตีติ ฯ สีมาย สีมํ อชฺโฌตฺถรนฺตีติ อตฺตโน สีมาย
ปเรสํ พทฺธสีมํ อชฺโฌตฺถรนฺติ ปเรสํ พทฺธสีมํ สกลํ วา
ตสฺสา ปเทสํ วา อนฺโต กตฺวา อตฺตโน สีมํ พนฺธนฺติ ฯ
สีมนฺตริกํ ฐเปตฺวา สีมํ สมฺมนฺนิตุนฺติ เอตฺถ สเจ ปฐมตรํ
กตสฺส วิหารสฺส สีมา อสมฺมตา โหติ สีมาย อุปจาโร
ฐเปตพฺโพ ฯ สเจ สมฺมตา โหติ ปจฺฉิมโกฏิยา หตฺถมตฺตํ
สีมนฺตริกา ฐเปตพฺพา ฯกุรุนฺทิยํ วิทตฺถิมตฺตมฺปิ มหาปจฺจริยํ
จตุรงฺคุลมตฺตมฺปิ วฏฺฏตีติ วุตฺตํ ฯ เอกรุกฺโขปิ จ ทฺวินฺนํ สีมานํ
นิมิตฺตํ โหติ โส ปน วฑฺฒนฺโต สีมาสงฺกรํ กโรติ ตสฺมา
น กาตพฺโพ ฯ
สีมากถา นิฏฺฐิตา ฯ

จาตุทฺทสิโก จ ปณฺณรสิโก จาติ เอตฺถ จาตุทฺทสิกสฺส
ปุพฺพกิจฺเจ อชฺชุโปสโถ จาตุทฺทโสติ วตฺตพฺพํ ฯ อธมฺเมน
วคฺคนฺติ อาทีสุ สเจ เอกสฺมึ วิหาเร จตูสุ ภิกฺขูสุ วสนฺเตสุ
เอกสฺส ฉนฺทปาริสุทฺธึ อาหริตฺวา ตโย ปาริสุทฺธิอุโปสถํ กโรนฺติ
ตีสุ วา วสนฺเตสุ เอกสฺส ฉนฺทปาริสุทฺธึ อาหริตฺวา เทฺว
ปาฏิโมกฺขํ อุทฺทิสนฺติ อธมฺเมน วคฺคํ อุโปสถกมฺมํ โหติ ฯ
สเจ ปนจตฺตาโรปิ สนฺนิปติตฺวา ปาริสุทฺธิอุโปสถํ กโรนฺติ
ตโย วา เทฺว วา ปาฏิโมกฺขํ อุทฺทิสนฺติ อธมฺเมน สมคฺคํ
นาม โหติ ฯ สเจ จตูสุ ชเนสุ เอกสฺส ปาริสุทธึ อาหริตฺวา
ตโย ปาริสุทฺธิ อุโปสถํ กโรนฺติ ตีสุ วา ชเนสุ เอกสฺส
ปาริสุทฺธึ อาหริตฺวา เทฺว ปาริสุทฺธิอุโปสถํ กโรนฺติ ธมฺเมน
วคฺคํ นาม โหติ ฯ สเจ ปน จตฺตาโร เอกตฺถ วสนฺตา
สพฺเพว สนฺนิปติตฺวา ปาฏิโมกฺขํ อุทฺทิสนฺติ ตโย ปาริสุทฺธิ-
อุโปสถํ กโรนฺติ เทฺว อญฺญมญฺญํ ปาริสุทฺธิอุโปสถํ กโรนฺติ
ธมฺเมน สมคฺคํ นาม โหตีติ ฯ