อุปชฺฌาเยน สทฺธิวิหาริกมฺหิ สมฺมาวตฺตนาย สงฺคเหตพฺโพ
อนุคฺคเหตพฺโพติ อุทฺเทสาทีหิสฺส สงฺคโห จ อนุคฺคโห จ
กตฺตพฺโพ ฯ ตตฺถ อุทฺเทโสติ ปาลิวาจนํ (๑ )ฯ ปริปุจฺฉาติ ปาลิยา
อตฺถวณฺณนา ฯ โอวาโทติ อโนติณฺเณ วตฺถุสฺมึ อิทํ กโรหิ
อิทํ มา กริตฺถาติ วจนํ ฯ อนุสาสนีติ โอติณฺเณ วตฺถุสฺมึ ฯ
อปิจ โอติณฺเณ วา อโนติณฺเณ วา ปฐมวจนํ โอวาโท
ปุนปฺปุนํ วจนํ อนุสาสนีติ ฯสเจ อุปชฺฌายสฺส ปตฺโต โหตีติ
สเจ อติเรกปตฺโต โหติ ฯ เอส นโย สพฺพตฺถ ฯ ปริกฺขาโรติ
อญฺโญปิ สมณปริกฺขาโร ฯ อิธ อุสฺสุกฺกํ นาม ธมฺมิเกน
นเยน อุปฺปชฺชมานอุปายปริเยสนํ ฯ อิโต ปรํ ทนฺตกฏฺฐทานํ
อาทึ กตฺวา อาจมนกุมฺภิยา อุทกสิญฺจน ปริโยสานํ วตฺตํ
คิลานสฺเสว สทฺธิวิหาริกสฺส กาตพฺพํ ฯ อนภิรติวูปกาสนาทิ
ปน อคิลานสฺสาปิ กตฺตพฺพเมว ฯ จีวรํ รชนฺเตนาติ เอวํ
รเชยฺยาสีติ อุปชฺฌายโต อุปายํ สุตฺวา รชนฺเตน ฯ เสสํ
วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ
สทฺธิวิหาริกวตฺตกถา นิฏฺฐิตา ฯ

น สมฺมาวตฺตนฺตีติ ยถาปญฺญตฺตํ อุปชฺฌายวตฺตํ น
ปูเรนฺติ ฯ โย น สมฺมาวตฺเตยฺยาติ โย ยถาปญฺญตฺตํ วตฺตํ
น ปูเรยฺยทุกฺกฏํ อาปชฺชตีติ อตฺโถ ฯ ปณาเมตพฺโพติ
อปสาเทตพฺโพ ฯ นาธิมตฺตํ เปมํ โหตีติ อุปชฺฌายมฺหิ อธิมตฺตํ
# ๑. ปาลิวจนนฺติ มญฺเญ ฯ
เคหสิตเปมํ น โหติ ฯ นาธิมตฺตา ภาวนา โหตีติ อธิมตฺตา
เมตฺตาภาวนา น โหติ ฯ วุตฺตปฏิปกฺขนเยน สุกฺกปกฺโข
เวทิตพฺโพ ฯ อลํ ปณาเมตุนฺติ ยุตฺโต ปณาเมตุํ ฯ อปฺปณาเมนฺโต
อุปชฺฌาโย สาติสาโร โหตีติ สโทโส โหติ อาปตฺตึ อาปชฺชติ
ตสฺมา น สมฺมาวตฺตนฺโต ปณาเมตพฺโพว ฯ นสมฺมาวตฺตนาย
จ ยาว จีวรรชนํ ตาว วตฺเต อกริยมาเน อุปชฺฌายสฺส
ปริหานิ โหติ ตสฺมา ตํ อกโรนฺตสฺส นิสฺสยมุตฺตกสฺสาปิ
อมุตฺตกสฺสาปิ อาปตฺติเยว ฯ เอกจฺจสฺส ปตฺตทานโต ปฏฺฐาย
อมุตฺตนิสฺสยสฺเสว อาปตฺติ ฯ สทฺธิวหาริกา สมฺมาวตฺตนฺติ
อุปชฺฌาโย น สมมาวตฺตติ อุปชฺฌายสฺส อาปตฺติ ฯ อุปชฺฌาโย
สมฺมาวตฺตติ สทฺธิวิหาริกา น สมฺมาวตฺตนฺติ เตสํ อาปตฺติ ฯ
อุปชฺฌาเย วตฺตํ สาทิยนฺเต สทฺธิวิหาริกา พหุกาปิ โหนฺติ
สพฺเพสํ อาปตฺติ ฯ สเจ อุปชฺฌาโย มยฺหํ อุปฏฺฐาโกอ อตฺถิ
ตุมฺเห อตฺตโน สชฺฌายมนสิการาทีสุ โยคํ กโรถาติ วทติ
สทฺธิวิหาริกานํ อนาปตฺติ ฯ สเจ อุปชฺฌาโย สาทิยนํ วา
อสาทิยนํ วา น ชานาติ พาโล โหติ สทฺธิวิหาริกา
พหุกา โหนฺติ เตสุ เอโก วตฺตสมฺปนฺโน ภิกฺขุ อุปชฺฌายสฺส
กิจฺจํ อหํ กริสฺสามิ ตุมฺเห อปฺโปสฺสุกฺกา วิหรถาติ เอวญฺเจ
อตฺตโน ภารํ กตฺวา อิตเร วิสฺสชฺเชติ ตสฺส ภารกรณโต
ปฏฺฐาย เตสํ อนาปตฺติ ฯ
สมฺมาวตฺตนาทิกถา นิฏฺฐิตา ฯ

ราธพฺราหฺมณวตฺถุสฺมึ กิญฺจาปิ อายสฺมา สารีปุตฺโต
ภควตา พาราณสิยํ ตีหิ สรณคมเนหิ อนุญฺญาตํ ปพฺพชฺชญฺเจว
อุปสมฺปทญฺจ ชานาติ ภควา ปน ตํ ลหุกํ อุปสมฺปทํ
ปฏิกฺขิปิตฺวาญตฺติจตุตฺถกมฺเมน ครุกํ กตฺวา อุปสมฺปทํ
อนุญฺญาตุกาโม อถสฺส เถโร อชฺฌาสยํ วิทิตฺวา กถาหํ
ภนฺเต ตํ พฺราหฺมณํ ปพฺพาเชมิ อุปสมฺปาเทมีติ อาห ฯ พุทฺธานํ
หิ ปริสา อชฺฌาสยกุสลา โหติ ฯอยญฺจ พุทฺธปริสาย อคฺโค
เสฏฺโฐ ฯ พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา ปฏิพเลนาติ เอตฺถ พฺยตฺโต นาม
ยสฺส สาฏฺฐกถํ วินยปิฏกํ วาจุคฺคตํ ปวตฺตติ ตสฺมึ อสติ
ยสฺส อนฺตมโส อิทํ ญตฺติจตุตฺถกมฺมวาจามตฺตมฺปิ สุคฺคหิตํ โหติ
วาจุคฺคตํ ปวตฺตติ อยมฺปิ อิมสฺมึ อตฺเถ พฺยตฺโต นาม ฯ โย
ปน กาสสาสเสมฺหาทินา วา เคลญฺเญน โอฏฺฐทนฺตชิวฺหาทีนํ
วา อสมฺปตฺติยา ปริยตฺติยํ วา อกตปริจยตฺตา น สกฺโกติ
ปริมณฺฑเลหิ ปทพฺยญฺชเนหิ กมฺมวาจํ สาเวตุํ พฺยญฺชนํ วา
ปทํ วา หาเปสิ อญฺญถา วา วตฺตพฺพํ อญฺญถา วทติ อยํ
อปฺปฏิพโล ตพฺพิปรีโต อิมสฺมึ อตฺเถ ปฏิพโลติ เวทิตพฺโพ ฯ
สงฺโฆ ญาเปตพฺโพติ สงฺโฆ ชานาเปตพฺโพ ฯ ตโต ปรํ ยํ
สงฺโฆ ชานาเปตพฺโพ ตํ ทสฺเสตุํ สุณาตุ เม ภนฺเตติ-
อาทิมาห ฯ อุปสมฺปนฺนสมนนฺตราติ อุปสมฺปนฺโน หุตฺวา ว
สมนนฺตรา ฯ อนาจารํ อาจรตีติปณฺณตฺติวีติกฺกมํ กโรติ ฯ
อุลฺลุมฺปตุ มนฺติ อุทฺธรตุ มํ ฯ อกุสลา วุฏฺฐาเปตฺวา กุสเล
ปติฏฺฐาเปตุ สามเณรภาวา วา อุทฺธริตฺวา ภิกฺขุภาเว
ปติฏฺฐาเปตูติ ฯ อนุกมฺปํ อุปาทายาติ อนุทยํ ปฏิจฺจ มยิ
อนุกมฺปํ กตฺวาติ อตฺโถ ฯ อฏฺฐิตา โหตีติ นิจฺจปฺปวตฺตินี
โหติ ฯ จตฺตาโร นิสฺสเยติ จตฺตาโร ปจฺจเย ฯ ยสฺมา จตฺตาโร
ปจฺจเย นิสฺสาย อตฺตภาโว ปวตฺตติ ตสฺมา เต นิสฺสยาติ
วุจฺจนฺติ ฯ

กินฺตายํ ภิกฺขุ โหตีติ กินฺเต อยํ ภิกฺขุ โหติ ฯ อญฺเญหิ
โอวทิโย อนุสาสิโยติ อญฺเญหิ โอวทิตพฺโพ เจว อนุสาสิตพฺโพ
จ ฯ พาหุลฺลาย อาวตฺโต ยทิทํ คณพนฺธิกนฺติ คณพนฺโธ
เอตสฺสพาหุลฺลสฺส อตฺถีติ คณพนฺธิกํ พาหุลฺลํ ฯ ยํ อิทํ
คณพนฺธิกํ นาม พาหุลฺลํ ตทตฺถาย อติลหุํ ตฺวํ อาปนฺโนติ
วุตฺตํ โหติ ฯ อพฺยตฺตาติ ปญฺญาเวยฺยตฺติเยน วิรหิตา ฯ
อญฺญตโรปิ อญฺญติตฺถิยปุพฺโพติ ปสุโร ปริพฺพาชโก ฯ โส
กิร ธมฺมํ เถนิสฺสามีติ อุทายิตฺเถรสฺส สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา
เตน สหธมฺมิก วุจฺจมาโน ตสฺส วาทํอาโรเปสิ ฯ อนุชานามิ
ภิกฺขเว พฺยตฺเตน ภิกฺขุนาติอาทิมฺหิ พฺยตฺโต ปุพฺเพ ภิกฺขุโน-
วาทกวณฺณนายํ วุตฺตลกฺขโณเยว ฯ โย ปน อนฺเตวาสิโน วา
สทฺธิวิหาริกสฺส วา คิลานสฺส สกฺโกติ อุปฏฺฐานาทีนิ กาตุํ
อยํ อิธ ปฏิพโลติ อธิปฺเปโต ฯ วุตฺตมฺปิ เจตํ ปญฺจหิ อุปาลิ
องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ นิสฺสโยํ
ทาตพฺโพ สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ กตเมหิ ปญฺจหิ ปฏิพโล
โหติ อนฺเตวาสึ วา สทฺธิวิหารึ วา คิลานํ อุปฏฺฐาตุํ วา
อุปฏฺฐาเปตุํ วา อนภิรตึ วูปกาเสตุํ วา วูปกาสาเปตุํ วา
อุปฺปนฺนํ กุกฺกุจฺจํ ธมฺมโต วิโนเทตุํ วา วิโนทาเปตุํ วา
อภิธมฺเม วิเนตุํอภิวินเย วิเนตุนฺติ ฯ
ปกฺขสงฺกนฺเตสูติ ติตฺถิยปกฺขสงฺกนฺเตสุ ฯ อนุชานามิ ภิกฺขเว
อาจริยนฺติ อาจารสมาจารสิกฺขาปนกํ อาจริยํ อนุชานามิ ฯ
อาจริโย ภิกฺขเว อนฺเตวาสิกมฺหีติอาทิ สพฺพํ อุปชฺฌาโย ภิกฺขเว
สทฺธิ วิหาริกมฺหีติอาทินา นเยน วุตฺตวเสเนว เวทิตพฺพํ ฯ
นามมตฺตเมว หิ เอตฺถ นานํ ฯ อนฺเตวาสิกา อาจริเยสุ น
สมฺมาวตฺตนฺตีติ เอตฺถ ปน ยํ ปุพฺเพ น สมฺมาวตฺตนาย
จ ยาว จีวรรชนํ ตาว วตฺเต อกริยมาเน อุปชฺฌายสฺส
ปริหานิ โหติ ตสฺมา ตํ อกโรนฺตสฺส นิสฺสยมุตฺตกสฺสาปิ
อมุตฺตกสฺสาปิ อาปตฺติเยวาติ จ เอกจฺจสฺส ปตฺตทานโต ปฏฺฐาย
อมุตฺตนิสฺสยสฺเสว อาปตฺตีติ จลกฺขณํ วุตฺตํ เตเนว ลกฺขเณน
นิสฺสยนฺเตวาสิกสฺส อาปตฺติ เวทิตพฺพา ฯ นิสฺสยนฺเตวาสิเกน
หิ ยาว อาจริยํ นิสฺสาย วสติ ตาวสพฺพํ อาจริยวตฺตํ
กาตพฺพํ ปพฺพชฺชาอุปสมฺปทาธมฺมนฺเตวาสิเกหิ ปน นิสฺสย-
มุตฺตเกหิปิ อาทิโต ปฏฺฐาย ยาว จีวรรชนํ ตาว วตฺตํ กาตพฺพํ
อนาปุจฺฉิตฺวา ปตฺตทานาทิมฺหิ ปน เอเตสํ อนาปตฺติ เอเตสุ
จ ปพฺพชฺชนฺเตวาสิโก จ อุปสมฺปทนฺเตวาสิโก จ อาจริยสฺส
ยาวชีวํ ภาโร นิสฺสยนฺเตวาสิโก จ ธมฺมนฺเตวาสิโก จ ยาว
สมีเป วสนฺติ ตาวเทว ตสฺมา อาจริเยนาปิ เตสุ สมฺมา-
วตฺติตพฺพํ ฯ อาจริยนฺเตวาสิเกสุ หิ โย โย น สมฺมาวตฺตติ
ตสฺส ตสฺส อาปตฺติ ฯ

อุปชฺฌายมฺหา นิสฺสยปฏิปฺปสฺสทฺธีสุ อุปชฺฌาโย ปกฺกนฺโต
วาติอาทีสุ อยํ วินิจฺฉโย ฯ ปกฺกนฺโตติ ตมฺหา อาวาสา
วิปฺปวสิตุ กาโม ปกฺกนฺโต ทิสงฺคโต ฯ เอวํ คเต จ ปน ตสฺมึ
สเจ วิหาเร นิสฺสยทายโก อตฺถิ ยสฺส สนฺติเก อญฺญทาปิ
นิสฺสโย วาคหิตปุพฺโพ โหติ โย วา เอกสมฺโภคปริโภโค
ตสฺส สนฺติเก นิสฺสโย คเหตพฺโพ ฯ เอกทิวสมฺปิ ปริหาโร
นตฺถิ ฯ สเจ ตาทิโส นตฺถิ อญฺโญ ลชฺชี เปสโล อตฺถิ
ตสฺส ลชฺชิเปสลภาวํชานนฺเตน ตทเหว นิสฺสโย ยาจิตพฺโพ ฯ
สเจ เทติ อิจฺเจตํ กุสลํ อถ ปน ตุมฺหากํ อุปชฺฌาโย
ลหุํ อาคมิสฺสตีติ ปุจฺฉติ อุปชฺฌาเยน จ ตถา วุตฺตํ อาม
ภนฺเตติ วตฺตพฺพํ สเจ ปน วทติ เตนหิ อุปชฺฌายสฺส
อาคมนํ อาคเมถาติ วฏฺฏติ อถ ปนสฺส ปกติยา เปสลภาวํ
น ชานาติ จตฺตาริ ปญฺจ ทิวสานิ ตสฺส ภิกฺขุโน สภาคตํ
โอโลเกตฺวา โอกาสํ กาเรตฺวา นิสฺสโย คเหตพฺโพ ฯ สเจ
ปน วิหาเร นิสฺสยทายโก นตฺถิ อุปชฺฌาโย จ อหํ
กติปาเหเนว อาคมิสฺสามิ มา อุกฺกณฺฐิตฺถาติ วตฺวา คโต
ยาว อาคมนา ปริหาโร ลพฺภติ ฯ อถาปิ นํ ตตฺถ มนุสฺสา
ปริจฺฉินฺนกาลโต อุตฺตรึปิ ปญฺจ วา ทส วา ทิวสานิ
วาเสนฺติเยว ฯ เตน วิหารํ ปวตฺติ เปเสตพฺพา ทหรา มา
อุกฺกณฺฐนฺตุ อยํ อสุกทิวสํ นาม อาคมิสฺสามีติ ฯ เอวมฺปิ
ปริหาโร ลพฺภติ ฯ อถ อาคจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค นทีปูเรน
วา โจราทีหิ วา อุปทฺทโว โหติ เถโร อุทโกสกฺกนํ วา
อาคเมติ สหาเย วา ปริเยสติ ตญฺเจ ปวตฺตึ ทหรา สุณนฺติ
ยาว อาคมนา ปริหาโร ลพฺภติ ฯ สเจ ปน โส อิเธวาหํ
วสิสฺสามีติ ปหิณติ ปริหาโร นตฺถิ ฯ ยตฺถ นิสฺสโย ลพฺภติ
ตตฺถคนฺตพฺพํ ฯ วิพฺภนฺเต ปน กาลกเต วา ปกฺขสงฺกนฺเต
วา เอกทิวสมฺปิปริหาโร นตฺถิ ยตฺถ นิสฺสโย ลพฺภติ
ตตฺถ คนฺตพฺพํ ฯ วิพฺภนฺโตติ สาสนโต จุโต ฯ อาณตฺตีติ
นิสฺสยปณามนา วุจฺจติ ฯ ตสฺมา ปณาเมมิ ตนฺติ วา มา
อิธ ปฏิกฺกมีติ วา นีหร เต ปตฺตจีวรนฺติ วา นาหํ
ตยา อุปฏฺฐาตพฺโพติ วา อิมินาปาลินเยน มา มํ
คามปฺปเวสนํ อาปุจฺฉีติอาทินา ปาลิมุตฺตกนเยน วา โย
นิสฺสยปณามนาย ปณามิโต โหติ เตน อุปชฺฌาโย ขมา-
เปตพฺโพ ฯ สเจ อาทิโตว น ขมติ ทณฺฑกมฺมํ อาหริตฺวา
ติกฺขตฺตุํ ตาว สยเมว ขมาเปตพฺโพ ฯ โน เจ ขมติ ตสฺมึ
วิหาเร มหาเถเร คเหตฺวา ขมาเปตพฺโพ ฯ โน เจ ขมติ
สามนฺต วิหาเร ภิกฺขู คเหตฺวา ขมาเปตพฺโพ ฯ สเจ เอวมฺปิ
น ขมติ อญฺญตฺถ คนฺตฺวา อุปชฺฌายสฺส สภาคานํ สนฺติเก
วสิตพฺพํ อปฺเปว นาม สภาคานํ เม สนฺติเก วสตีติ ญตฺวาปิ
ขเมยฺยาติ ฯ สเจ เอวมฺปิ น ขมติ ตตฺเรว วสิตพฺพํ ฯ
ตตฺร เจ ทุพฺภิกฺขาทิโทเสน น สกฺกา โหติ วสิตุํ ตํเยว
วิหารํ อาคนฺตฺวา อญฺญสฺสสนฺติเก นิสฺสยํ คเหตฺวา วสิตุํ
วฏฺฏติ ฯ อยมาณตฺติยํ วินิจฺฉโย ฯ

อาจริยมฺหา นิสฺสยปฏิปฺปสฺสทฺธีสุ อาจริโย ปกฺกนฺโต วา
โหตีติ เอตฺถ โกจิ อาจริโย อาปุจฺฉิตฺวา ปกฺกมติ โกจิ
อนาปุจฺฉิตฺวา ฯ อนฺเตวาสิโกปิ เอวเมว ฯ ตตฺร สเจ อนฺเตวาสิโก
อาจริยํ อาปุจฺฉติ อสุกํ นาม ภนฺเต ฐานํ คนฺตุํ อิจฺฉามิ
เกนจิเทว กรณีเยนาติ อาจริเยน จ กทา คมิสฺสตีติ วุตฺโต
สายณฺเห วา รตฺตึ วา อุฏฺฐหิตฺวา คมิสฺสามีติ วทติ อาจริโยปิ
สาธูติ สมฺปฏิจฺฉติ ตํขณญฺเญว นิสฺสโย ปฏิปฺปสฺสมฺภติ ฯ
สเจ ปน ภนฺเต อสุกํ นาม ฐานํ คนฺตุกาโมมฺหีติ วุตฺเต
อาจริโยอสุกสฺมึ นาม คาเม ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉา
ชานิสฺสสีติวทติ โส จ สาธูติ สมฺปฏิจฺฉติ ตโต เจ คโต
สุคโต สเจ ปน น คจฺฉติ นิสฺสโย น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ ฯ
อถาปิ คจฺฉามีติ วุตฺเต อาจริเยน มา ตาว คจฺฉ รตฺตึ
มนฺเตตฺวา ชานิสฺสามาติ วุตฺโต มนฺเตตฺวา คจฺฉติ สุคโต โน
เจ คจฺฉติ นิสฺสโย น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ ฯ อาจริยํ อนาปุจฺฉา
ปกฺกมนฺตสฺส ปน อุปจารสีมาติกฺกเม นิสฺสโย ปฏิปฺปสฺสมฺภติ
อนฺโตอุปจารสีมโต ปฏินิวตฺตนฺตสฺส น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ ฯ สเจ
ปน อาจริโย อนฺเตวาสิกํ อาปุจฺฉติ อาวุโส อสุกํ นาม
ฐานํคมิสฺสามีติ อนฺเตวาสิเกน จ กทา คมิสฺสถาติ วุตฺเต
สายณฺเหวา รตฺติภาเค วาติ วทติ อนฺเตวาสิโกปิ สาธูติ
สมฺปฏิจฺฉติ ตํขณญฺเญว นิสฺสโย ปฏิปฺปสฺสมฺภติ ฯ สเจ
ปนาจริโย เสฺวปิณฺฑาย จริตฺวา คมิสฺสามีติ วทติ อิตโร
จ สาธูติ สมฺปฏิจฺฉติ เอกทิวสํ ตาว นิสฺสโย น
ปฏิปฺปสฺสมฺภติ ปุนทิวเส ปฏิปฺปสฺสทฺโธ โหติ ฯ อสุกสฺมึ นาม
คาเม ปิณฺฑาย จริตฺวาชานิสฺสามิ มม คมนํ วา อคมนํ
วาติ วตฺวา สเจ น คจฺฉติ นิสฺสโย น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ ฯ
อถาปิ คจฺฉามีติ วุตฺเต อนฺเต วาสิเกน มา ตาว คจฺฉถ
รตฺตึ มนฺเตตฺวา ชานิสฺสถาติ วุตฺโตมนฺเตตฺวาปิ น คจฺฉติ
นิสฺสโย น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ สเจ อุโภปิ อาจริยนฺเตวาสิกา
เกนจิ กรณีเยน พหิสีมํ คจฺฉนฺติ ตโต เจอาจริโย คมิยจิตฺเต
อุปฺปนฺเน อนาปุจฺฉาว คนฺตฺวา ทฺวินฺนํ เลฑฺฑุปาตานํ
อนฺโตเยว นิวตฺตติ นิสฺสโย น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ สเจ เทฺว
เลฑฺฑุปาเต อติกฺกมิตฺวา นิวตฺตติ นิสฺสโย ปฏิปฺปสฺสทฺโธ
โหติ ฯ อาจริยุปชฺฌายา เทฺว เลฑฺฑุปาเต อติกฺกมฺม อญฺญสฺมึ
วิหาเร วสนฺติ นิสฺสโย ปฏิปฺปสฺสมฺภติ ฯ อาจริเย วิพฺภนฺเต
กาลกเต ปกฺขสงฺกนฺเต ตํขณญฺเญว นิสฺสโย ปฏิปฺปสฺสมฺภติ ฯ
อาณาตฺติยมฺปน สเจปิ อาจริโย มุญฺจิตุกาโมว หุตฺวา
นิสฺสยปณามนาย ปณาเมติ อนฺเตวาสิโก จ กิญฺจาปิ มํ
อาจริโย ปณาเมติ อถโข หทเยน มุทุโกติ สาลโย ว โหติ
นิสฺสโย น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ ฯ สเจปิ อาจริโย สาลโย
อนฺเตวาสิโก นิราลโย นทานิ อิมํ นิสฺสาย วสิสฺสามีติ ธุรํ
นิกฺขิปติ เอวมฺปิ น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ ฯ อุภินฺนํ สาลยภาเวน จ
น ปฏิปฺปสฺสมฺภติเยว ฯ อุภินฺนํ ธุรนิกฺเขเป ปฏิปฺปสฺสมฺภติ ฯ
ปณามิเตน ทณฺฑกมฺมํ อาหริตฺวา ติกฺขตฺตุํ ขมาเปตพฺโพ ฯ
โน เจ ขมติ อุปชฺฌาเย วุตฺตนเยน ปฏิปชฺชิตพฺพํ ฯ
อุปชฺฌาเยน วา สโมธานคโตติ เอตฺถ ทสฺสนสวนวเสน สโมธานํ
เวทิตพฺพํ ฯ สเจ หิ อาจริยํ นิสฺสาย วสนฺโต สทฺธิวิหาริโก
เอกวิหาเร เจติยํ วา วนฺทนฺตํ เอกคาเม ปิณฺฑาย วา จรนฺตํ
อุปชฺฌายํ ปสฺสติ นิสฺสโย ปฏิปฺปสฺสมฺภติ ฯ อุปชฺฌาโย ปสฺสติ
สทฺธิวิหาริโก ปน น ปสฺสติ น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ ฯ มคฺค-
ปฏิปนฺนํ วา อากาเสน วา คจฺฉนฺตํ อุปชฺฌายํ ทิสฺวา
ทูรโต ภิกฺขูติ ชานาติ อุปชฺฌาโยติ น ชานาติ น
ปฏิปฺปสฺสมฺภติ ฯ สเจ ชานาติ ปฏิปฺปสฺสมฺภติ ฯ อุปริปาสาเท
อุปชฺฌาโย วสติ เหฏฺฐา สทฺธิวิหาริโก ตํ อทิสฺวาว ยาคุํ
ปิวิตฺวา ปกฺกมติ อาสนสาลายํ วา นิสินฺนํ อทิสฺวา เอกมนฺเต
ภุญฺชิตฺวา ปกฺกมติ ธมฺมสฺสวนมณฺฑเป วา นิสินฺนํปิ ตํ
อทิสฺวาว ธมฺมํ สุตฺวา ปกฺกมติ นิสฺสโย น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ ฯ
เอวํ ตาว ทสฺสนวเสน สโมธานํ เวทิตพฺพํ ฯ สวนวเสน ปน
สเจ อุปชฺฌายสฺส วิหาเร อนฺตรฆเร วา ธมฺมํ วา กเถนฺตสฺส
อนุโมทนํ วา กโรนฺตสฺส สทฺทํ สุตฺวา อุปชฺฌายสฺส เม
สทฺโทติ สญฺชานาติ นิสฺสโย ปฏิปฺปสฺสมฺภติ อสญฺชานนฺตสฺส
น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ ฯ อยํ สโมธาเน วินิจฺฉโย ฯ
อิทานิ ยํ ปุพฺเพ อนุชานามิ ภิกฺขเว พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา
ปฏิพเลน ทสวสฺเสน วา อติเรกทสวสฺเสน วา อุปสมฺปาเทตุํ
นิสฺสยํ ทาตุนฺติ สงฺเขปโต อุปชฺฌายาจริยานํ ลกฺขณํ วุตฺตํ
ตํ วิตฺถารโต ทสฺเสตุํ ปญฺจหิ ภิกฺขเว องฺเคหิ สมนฺนาคเตนาติ-
อาทิมาห ฯ ตตฺถ ปญฺจหิ องฺเคหีติ ปญฺจหิ อคุณงฺเคหิ ฯ โส
หิ สีลกฺขนฺธาทีหิ อสมนฺนาคตตฺตาว อคุณงฺเคหิ สมนฺนาคโต
โหติ ฯ น อุปสมฺปาเท ตพฺพนฺติ อุปชฺฌาเยน หุตฺวา น
อุปสมฺปาเทตพฺพํ ฯ น นิสฺสโย ทาตพฺโพติ อาจริเยน หุตฺวา
นิสฺสโย น ทาตพฺโพ ฯ เอตฺถ ปน อเสเขนาติอาทิ อรหโต
สีลสมาธิปญฺญาผลปจฺจเวกฺขณญาณานิ สนฺธาย วุตฺตํ ฯ เอเต
จ อาทิโต ตโย ปญฺจกา อยุตฺตวเสน วุตฺตา น อาปตฺติ-
องฺควเสน ฯ เอตฺถ ปน อเสเขน สีลกฺขนฺเธนาติ จ อตฺตนา
น อเสเขนาติ จ อสฺสทฺโธติ จ อาทีสุ ตีสุ ปญฺจเกสุ
อยุตฺตวเสน ปฏิกฺเขโป กโต น อาปตฺติองฺควเสน ฯ โย
หิ อเสเขหิ สีลกฺขนฺธาทีหิ อสมนฺนาคโต ปเร จ ตตฺถ
สมาทเปตุํ อสกฺโกนฺโต อสฺสทฺธิยาทิโทเสหิ ยุตฺโตว หุตฺวา ปริสํ
ปริหรติ ตสฺส ปริสา สีลาทีหิ ปริหายติเยว น วฑฺฒติ
ตสฺมา เตน น อุปสมฺปาเทตพฺพนฺติอาทิ อยุตฺตวเสน วุตฺตํ
น อาปตฺติองฺควเสน ฯ น หิ ขีณาสวสฺเสว อุปชฺฌายาจริยภาโว
ภควตา อนุญฺญาโต ยทิ ตสฺเสว อนุญฺญาโต อภวิสฺส สเจ
อุปชฺฌายสฺส อนภิรติ อุปฺปนฺนา โหตีติอาทึ น วเทยฺย ฯ
ยสฺมา ปน ขีณาสวสฺส ปริสา สีลาทีหิ น ปริหายติ ตสฺมา
ปญฺจหิ ภิกฺขเว องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเท-
ตพฺพนฺติอาทิ วุตฺตํ ฯ อธิสีเล สีลวิปนฺโนติอาทีสุ ปาราชิกญฺจ
สงฺฆาทิเสสญฺจ อาปนฺโน อธิสีเล สีลวิปนฺโน นาม ฯ อิตเร
ปญฺจาปตฺติกฺขนฺเธ อาปนฺโน อชฺฌาจาเร อาจารวิปนฺโน นาม ฯ
สมฺมาทิฏฺฐึ ปหาย อนฺตคฺคาหิกาย ทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต
อติทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิวิปนฺโน นาม ฯ ยตฺตกํ สุตํ ปริสํ ปริหรนฺตสฺส
อิจฺฉิตพฺพํ เตน วิรหิตตฺตา อปฺปสฺสุโต นาม ฯ ยํ เตน
ชานิตพฺพํ อาปตฺตาทิ ตสฺส อชานนโต ทุปฺปญฺโญ นาม ฯ
อิมสฺมึ ปน ปญฺจเก ปุริมานิ ตีณิ ปทานิ อยุตฺตวเสเนว
วุตฺตานิ ปจฺฉิมานิ เทฺว อาปตฺติองฺควเสน ฯ อาปตฺตึ น
ชานาตีติ อิทํ นาม มยา กตนฺติ วุตฺเต อิมํ นาม อาปตฺตึ
อยํ อาปนฺโนติน ชานาติ ฯ วุฏฺฐานํ น ชานาตีติ วุฏฺฐาน-
คามินิโต วา เทสนาคามินิโต วา อาปตฺติโต เอวํ วุฏฺฐานํ
โหตีติ น ชานาติ ฯ อิมสฺมึ ปญฺจเก ปุริมานิ เทฺว ปทานิ
อยุตฺตวเสน วุตฺตานิ ปจฺฉิมานิ ตีณิ อาปตฺติองฺควเสน ฯ
อภิสมาจาริกาย สิกฺขายาติ ขนฺธกวคฺเควิเนตุํ น ปฏิพโล
โหตีติ อตฺโถ ฯ อาทิพฺรหฺมจริยกายาติเสขปณฺณตฺติยํ วิเนตุํ
น ปฏิพโลติ อตฺโถ ฯ อภิธมฺเมตินามรูปปริจฺเฉเท วิเนตุํ น
ปฏิพโลติ อตฺโถ ฯ อภิวินเยติ สกเลวินยปิฏเก วิเนตุํ น
ปฏิพโลติ อตฺโถ ฯ วิเนตุํ น ปฏิพโลติ จสพฺพตฺถ สิกฺขาเปตุํ
น สกฺโกตีติ อตฺโถ ฯ ธมฺมโต วิเวเจตุนฺติ ธมฺเมน การเณน
วิสฺสชฺชาเปตุํ ฯ อิมสฺมึ ปญฺจเก สพฺพปเทสุอาปตฺติ ฯ อาปตฺตึ
น ชานาตีติอาทิปญฺจกสฺมึปิ สพฺพปเทสุ อาปตฺติ ฯ ตตฺถ
อุภยานิ โข ปนสฺส ปาฏิโมกฺขานิ วิตฺถาเรน สฺวาคตานิ
โหนฺตีติ อุภโตวิภงฺควเสน วุตฺตานิ ฯ สุวิภตฺตานีติ มาติกา-
วิภงฺควเสน ฯ สุปฺปวตฺตีนีติ วาจุคฺคตวเสน ฯ สุวินิจฺฉิตานิ
สุตฺตโส อนุพฺยญฺชนโสติ มาติกาโต จ วิภงฺคโต จ สุฏฺฐุ-
วินิจฺฉิตานิ ฯ อูนทสวสฺสปริโยสานปญฺจเกปิ เอเสว นโย ฯ อิติ
อาทิโต ตโย ปญฺจกา จตุตฺเถ ตีณิ ปทานิ ปญฺจเม เทฺว
ปทานีติ สพฺเพปิ จตฺตาโร ปญฺจกา อยุตฺตวเสน วุตฺตา ฯ
จตุตฺถปญฺจเก เทฺว ปทานิ ปญฺจเม ตีณิ ฉฏฺฐสตฺตมฏฺฐมา
ตโย ปญฺจกาติ สพฺเพปิจตฺตาโร ปญฺจกา อาปตฺติองฺควเสน
วุตฺตา ฯ สุกฺกปกฺเข อฏฺฐสุอนาปตฺติเยวาติ ฯ
โสฬสปญฺจกวินิจฺฉโย นิฏฺฐิโต ฯ
ฉกฺเกสุ อูนทสวสฺสปทํ วิเสโส ฯ ตํ สพฺพตฺถ อาปตฺติกรํ ฯ
เสสํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ

อญฺญติตฺถิยปุพฺพวตฺถุสฺมึ โย ตาว อยํ ปสุโร โส
ติตฺถิยปกฺกนฺตกตฺตา น อุปสมฺปาเทตพฺโพ ฯ โย ปน อญฺโญปิ
นยิธ ปพฺพชิตปุพฺโพ อาคจฺฉติ ตสฺมึ ยํ กตฺตพฺพํ ตํ ทสฺเสตุํ
โย ภิกฺขเว อญฺโญปีติอาทิมาห ฯ ตตฺถ ตสฺส จตฺตาโร
มาเส ปริวาโส ทาตพฺโพติ อยํ ติตฺถิยปริวาโส นาม อปฺปฏิจฺ-
ฉนฺนปริ วาโสติปิ วุจฺจติ ฯ อยมฺปน นคฺคปริพฺพาชกสฺเสว
อาชีวกสฺส วาอเจลกสฺส วา ทาตพฺโพ ฯ สเจ โสปิ สาฏกํ
วา วาฬกมฺพลาทีนํ อญฺญตรํ ติตฺถิยทฺธชํ วา นิวาเสตฺวา
อาคจฺฉติ นาสฺส ปริวาโส ทาตพฺโพ ฯ อญฺญสฺส ปน
ตาปสปณฺฑรงฺคาทิกสฺส น ทาตพฺโพว ฯ ปฐมํ เกสมสฺสุนฺติ-
อาทินา ตสฺส อาทิโตว สามเณรปพฺพชฺชํ ทสฺเสติ ฯ เอวํ
ปพฺพาเชนฺเตหิ ปน ตสฺมึ สงฺฆมชฺเฌ นิสินฺเนเยว ตฺวํ ปพฺพาเชหิ
ตฺวํ อาจริโย โหหิ ตฺวํ อุปชฺฌาโย โหหีติ ภิกฺขู น
วตฺตพฺพา ฯ เอวํ วุตฺตา หิ สเจ ตสฺส อาจริยุปชฺฌายาภาเวน
ชิคุจฺฉนฺตา น สมฺปฏิจฺฉนฺติ อถ นยิเม มยฺหํ สทฺทหนฺตีติ
กุชฺฌิตฺวาปิ คจฺเฉยฺย ตสฺมา ตํ เอกมนฺตํ เนตฺวา ตสฺส
อาจริยุปชฺฌายา ปริเยสิตพฺพา ฯ เอวํ โข ภิกฺขเว อญฺญติตฺถิย-
ปุพฺโพ อาราธโก โหติ เอวํ อนาราธโกติ อยมสฺส ปริวาส-
วตฺตทสฺสนตฺถํ มาติกา ฐปิตา ฯ กถญฺจ ภิกฺขเวติอาทิ ตสฺสา
วิภงฺโค ฯ ตตฺถ ติตฺถิยปริวาโส นิคนฺถชาติกานํเยว ทาตพฺโพ น
อญฺเญสํ ฯ อติกาเล คามํ ปวิสตีติ ภิกฺขูนํ วตฺตกรณเวลายเมว
คามํ ปิณฺฑาย ปวิสติ ฯ อติทิวา ปฏิกฺกมตีติ กุลฆเรสุ
อิตฺถี ปุริสทาริกทารกาทีหิ สทฺธึ เคหสิตกถํ กเถนฺโต ตตฺเถว
ภุญฺชิตฺวา ภิกฺขูสุ ปตฺตจีวรํ ปฏิสาเมตฺวา อุทฺเทสปริปุจฺฉาทีนิ
วา กโรนฺเตสุ ปฏิสลฺลีเนสุ วา อาคจฺฉติ น อุปชฺฌายวตฺตํ
นาจริยวตฺตํ กโรติ อญฺญทตฺถุํ วสนฏฺฐานํ ปวิสิตฺวา นิทฺทายติ ฯ
เอวมฺปิ ภิกฺขเว อญฺญติตฺถิยปุพฺโพ อนาราธโก โหตีติ เอวมฺปิ
กโรนฺโต ปริวาสวตฺตสฺส สมฺปาทโก ปูรโก น โหติ ฯ
เวสิยโคจโร วาติอาทีสุ เวสิยาติ อามิสกิญฺจิกฺขสมฺปทานาทินา
สุลภชฺฌาจารา รูปชีวิกา อิตฺถิโย ฯ วิธวาติ มตปติกา วา
วิปฺปวุตฺถปติกา วา อิตฺถิโย ฯ ตา เยนเกนจิ สทฺธึ มิตฺตภาวํ
ปตฺเถนฺติ ฯ ถุลฺลกุมาริกาติ โยพฺพนปฺปตฺตา วา โยพฺพนาตีตา
วา กุมาริโย ฯ ตา ปุริสาธิปฺปายาว วิจรนฺติ เยน เกนจิ
สทฺธึ มิตฺตภาวํ ปตฺเถนฺติ ฯ ปณฺฑกาติ อุสฺสนฺนกิเลสา
อวูปสนฺตปริฬาหา นปปสกา ฯ เต ปริฬาหเวคาภิภูตา เยน
เกนจิ สทฺธึ มิตฺตภาวํ ปตฺเถนฺติ ฯ ภิกฺขุนิโยติ สมานปพฺพชฺชา
อิตฺถิโย ฯ ตาหิ สทฺธึ ขิปฺปเมว วิสฺสาโส โหติ ตโต สีลํ
ภิชฺชติ ฯ ตตฺถ เวสิยานํ กุเลสุ กุลุปโก หุตฺวา ปิณฺฑปาต-
จริยาทีนิ วา อปทิสิตฺวา สิเนหสนฺถวชาเตน หทเยน อภิณฺห-
ทสฺสนสลฺลาปกามตาย ตาสํ สนฺติกํ อุปสงฺกมนฺโต เวสิยโคจโรติ
วุจฺจติ ฯ โส น จิรสฺเสว อมุกเวสิยา สทฺธึ คโตติ วตฺตพฺพํ
ปาปุณาติ ฯ เอส นโย สพฺพตฺถ ฯ สเจ ปน เวสิยาทโย
สลากภตฺตาทีนิ เทนฺติ ภิกฺขูหิ สทฺธึ คนฺตฺวา สทฺธึเยว
ภุญฺชิตฺวา วา คเหตฺวา วา อาคนฺตุํ วฏฺฏติ ฯ คิลานา
ภิกฺขุนิโย โอวทิตตวา ธมฺมํ วา เทเสตุํ อุทฺเทสปริปุจฺฉาทีนิ
วา ทาตุํ คจฺฉนฺเตหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ คนฺตุํ วฏฺฏติ ฯ โย
ปน ตถา อคนฺตฺวามิตฺตสนฺถววเสน คจฺฉติ อยํ อนาราธโก
โหติ ฯ
อุจฺจาวจานิ กึกรณียานีติ มหนฺตขุทฺทกานิ กมฺมานิ ฯ ตตฺถ
คณฺฑึ ปหริตฺวา สมคฺเคน สงฺเฆน สนฺนิปติตฺวา กตฺตพฺพานิ
เจติยมหาปาสาทปฏิสงฺขรณาทิกมฺมานิ อุจฺจานิ นาม ฯ จีวร-
โธวนรชนาทีนิ ขนฺธกปริยาปนฺนานิ จ อคฺคิสาลวตฺตาทีนิ
อภิสมาจาริกานิ อวจานิ นาม ฯ ตตฺถ น ทกฺโข โหตีติ
เตสุ กมฺเมสุ เฉโก สุสิกฺขิโต น โหติ ฯ อลโสติ
อุฏฺฐานวิริยสมฺปนฺโน น โหติ ฯ ภิกฺขุสงฺฆสฺส กมฺมํ อตฺถีติ
สุตฺวา ปเคว ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา คพฺภนฺตรํ ปวิสิตฺวา ยาวทตฺถํ
สุปิตฺวา สายํ นิกฺขมติ ฯ ตตฺรุปายายาติ เตสุ กมฺเมสุ
อุปายภูตาย ฯ วีมํสายาติ ฐานุปฺปตฺติกาย วีมํสาย อิทเมว
กตฺตพฺพํ อิทเมว น กตฺตพฺพนฺติ ตสฺมึเยว ขเณ อุปฺปนฺน-
ปญฺญาย สมนฺนาคโต น โหติ ฯ น อลํ กาตุํ น อลํ
สํวิธาตุนฺติ สหตฺถาปิ กาตุํ สมตฺโถ น โหติ คณฺหถ ภนฺเต
คณฺห ทหร คณฺห สามเณร สเจ ตุมฺเห วา น กริสฺสถ
อมฺเห วา น กริสฺสาม โกทานิ อิทํ กริสฺสตีติ เอวํ
อุสฺสาหํ ชเนตฺวา สํวิธาตุํ อญฺญมญฺญํ กาเรตตปิ สมตฺโถ น
โหติ ฯ ภิกฺขูหิ กมฺมํ กริสฺสามาติ วุตฺเต กิญฺจิ โรคํ อปทิสติ
ภิกฺขูนํ กมฺมํ กโรนฺตานํ สมีเปเนว วิจรติ สีสเมว ทสฺเสติ
อยมฺปิ อนาราธโก โหติ ฯ น ติพฺพจฺฉนฺโทติ พลวจฺฉนฺโท
น โหติ ฯ อุทฺเทเสติปาลิปริยาปุณเน ฯ ปริปุจฺฉายาติ อตฺถ-
สํวณฺณเน ฯ อธิสีเลติ ปาฏิโมกฺขสีเล ฯ อธิจิตฺเตติ โลกิยสมาธิ-
ภาวนาย ฯ อธิปญฺญายาติโลกุตฺตรมคฺคภาวนาย ฯ สงฺกนฺโต
โหตีติ อิธาคโต โหติ ฯ ตสฺส สตฺถุโนติ ตสฺส ติตฺถายตน-
สามิกสฺส ฯ ตสฺส ทิฏฺฐิยาติ ตสฺส สนฺตกาย ลทฺธิยา ฯ อิทานิ
สาเยว ลทฺธิ ยสฺมา ตสฺส ติตฺถกรสฺส ขมติ เจว รุจฺจติ
จ อิทเมว สจฺจนฺติ จ ทฬฺหคาเหน คหิตา ตสฺมา
ตสฺส ขนฺติ รุจิ อาทาโยติ วุจฺจติ เตน วุตฺตํ ตสฺส ขนฺติยา
ตสฺส รุจิยา ตสฺส อาทายสฺสาติ ฯ อวณฺเณ ภญฺญมาเนติ
ครหาย ภญฺญมานาย ฯ อนภิรทฺโธติ อปริปุณฺณ สงฺกปฺโป โน
ปคฺคหิตจิตฺโต ฯ อุทคฺโคติ อพฺภุนฺนตกายจิตฺโต ฯ อิทํ ภิกฺขเว
สงฺฆาตนิกํ อญฺญติตฺถิยปุพฺพสฺส อนาราธนียสฺมินฺติ ภิกฺขเว
ยทิทํ ตสฺส สตฺถุโน ตสฺเสว จ ลทฺธิยา อวณฺเณ ภญฺญมาเน
กึ อิเม ปรํ ครหนฺตีติ กายวจีวิการนิพฺพตฺตกํ อนตฺตมนตฺตํ
พุทฺธาทีนญฺจ อวณฺเณ ภญฺญมาเน อตฺตมนตฺตํ ยญฺจ ตสฺเสว
พุทฺธาทีนญฺจ วณฺเณ ภญฺญมาเน อตฺตมนตฺตานตฺตมนตฺตํ อิทํ
อญฺญติตฺถิยปุพฺพสฺส อนาราธนียสฺมึ สงฺฆาตนิกํ ฯ อนาราธเก
ปริวาสวตฺตํ อปูรเก กมฺเม อิทํ ลิงฺคํ อิทํ ลกฺขณํ อิทมจลํ
อิทํ พลํ อิทํ ปมาณนฺติ วุตฺตํ โหติ ฯ เอวํ อนาราธโก
โข ภิกฺขเว อญฺญติตฺถิยปุพฺโพ อาคโต น อุปสมฺปาเทตพฺโพติ
อิโต เอเกนปิ องฺเคน สมนฺนาคโต น อุปสมฺปาเทตพฺโพ ฯ
สุกฺกปกฺเข สพฺพํ วุตฺตวิปลฺลาเสน เวทิตพฺพํ ฯ เอวํ อาราธโก
โข ภิกฺขเวติ เอวํ นาติกาเล คามปฺปเวสนา นาติทิวาปฺปฏิกฺกมนํ
อเวสิยาทิโคจรตา สพฺรหฺมจารีนํ กิจฺเจสุ ทกฺขตา อุทฺเทสาทีสุ
ติพฺพจฺฉนฺทตา ติตฺถิยานํ อวณฺณภณเน อตฺตมนตา พุทฺธาทีนํ
อวณฺณภณเน อนตฺตมนตา ติตฺถิยานํ วณฺณภณเน อนตฺตมนตา
พุทฺธาทีนํ วณฺณภณเน อตฺตมนตาติ อิเมสํ อฏฺฐนฺนํ
ติตฺถิยวตฺตานํ ปริปูรเณน อาราธโก ปริโตสโก ภิกฺขูนํ
อญฺญติตฺถิยปุพฺโพ อาคโต อุปสมฺปาเทตพฺโพ ฯ สเจ ปน
อุปสมฺปทมาลเกปิ เอกวตฺตํ ภินฺทติ ปุน จตฺตาโร มาเส
ปริวสิตพฺพํ ฯ ยถา ปน ภินฺนสิกฺขาย สิกฺขมานาย ปุน
สิกฺขาปทานิ จ สิกฺขาสมฺมติ จ ทียติ เอวํ นยิมสฺส กิญฺจิ
ปุน ทาตพฺพมตฺถิ ฯ ปุพฺเพ ทินฺนปริวาโสเยว หิ ตสฺส ปริวาโส
ตสฺมา ปุน จตฺตาโร มาเส ปริวสิตพฺพํ ฯ สเจ ปริวสนฺโต
อนฺตรา อฏฺฐสมาปตฺติโย นิพฺพตฺเตติ โลกิยธมฺโม นาม
กุปฺปนสภาโว เนว อุปสมฺปาเทตพฺโพ ฯ จตฺตาโร มาเส
ปูริตวตฺโตว อุปสมฺปาเทตพฺโพ ฯ สเจ ปน ปริวสนฺโต จตฺตาริ
มหาภูตานิ ปริคฺคณฺหาติ อุปาทารูปานิ ปริจฺฉินฺทติ นามรูปํ
ววตฺถเปติ ติลกฺขณํ อาโรเปตฺวา วิปสฺสนํ อารภติ โลกิยธมฺโม
นาม กุปฺปนสภาโว เนว อุปสมฺปาเทตพฺโพ ฯ สเจ ปน
วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา โสตาปตฺติมคฺคํ ปฏิลภติ ปริปุณฺณํเยว
โหติ วตฺตํ สมูหตานิ สพฺพทิฏฺฐิคตานิ อพฺพุฬฺหํ วิจิกิจฺฉาสลฺลํ
ตํทิวสเมว อุปสมฺปาเทตพฺโพ ฯ สเจปิ ติตฺถิยลิงฺเค ฐิโต
โสตาปนฺโน โหติ ปริวาสทานกิจฺจํ นตฺถิ ตทเหว ปพฺพาเชตฺวา
อุปสมฺปาเทตพฺโพ ฯ อุปชฺฌายมูลกํ จีวรํ ปริเยสิตพฺพนฺติ
อุปชฺฌายํ อิสฺสรํ กตฺวา ตสฺส จีวรํ ปริเยสิตพฺพํ ฯ ปตฺตมฺปิ
ตเถว ฯ ตสฺมา ยทิ อุปชฺฌายสฺส ปตฺตจีวรํ อตฺถิ อิมสฺส
เทหีติ วตฺตพฺโพ ฯ อถ นตฺถิ อญฺเญ ทาตุกามา โหนฺติ
เตหิปิ อุปชฺฌายสฺเสว ทาตพฺพํ อิมํ ตุมฺหากํ กตฺวา อิมสฺส
เทถาติ ฯ กสฺมา ฯ ติตฺถิยา นาม วิโลมา โหนฺติ สงฺเฆน
เม ปตฺตจีวรํ ทินฺนํ กึ มยฺหํ ตุมฺเหสุ อายตนฺติ วตฺวา
โอวาทานุสาสนึ น กเรยฺยุํ ฯ อุปชฺฌาเย ปน อายตชีวิกตฺตา
ตสฺส วจนกโร ภวิสฺสติ ฯ เตนสฺส อุปชฺฌายมูลกํ จีวรํ
ปริเยสิตพฺพนฺติ วุตฺตํ ฯ ภณฺฑุกมฺมายาติ เกโสโรปนตฺถํ ฯ ภณฺฑุ-
กมฺมกถา ปรโตอาคมิสฺสติ ฯ อคฺคิกาติ อคฺคิปริจรณกา ฯ
ชฏิลกาติ ตาปสา ฯ เอเต ภิกฺขเว กิริยวาทิโนติ เอเต
กิริยํ นปฺปฏิพาหนฺติ อตฺถิ กมฺมํ อตฺถิ กมฺมวิปาโกติ
เอวํ ทิฏฺฐิกา ฯ สพฺพพุทฺธา หิ เนกฺขมฺมปารมึ ปูรยมานา
เอตเมว ปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา ปารมึถปูเรสุํ มยาปิ ตเถว
ปูริตา น เอเตสํ สาสเน ปพฺพชฺชา วิโลมา ตสฺมา
อุปสมฺปาเทตพฺพา น เตสํ ปริวาโส ทาตพฺโพ ฯ อิมาหํ
ภิกฺขเว ญาตีนํ อาเวณิกํ ปริหารํ ทมฺมีติ อิมํ อหํ เตสํ
ปาเฏกฺกํ โอทิสฺสกํ ปริหารํ ททามิ ฯ กสฺมา เอวมาห ฯ
เต หิ ติตฺถายตเน ปพฺพชิตาปิ สาสนสฺส อวณฺณกามา
น โหนฺติถอมฺหากํ ญาติเสฏฺฐสฺส สาสนนฺติ วณฺณวาทิโน ว
โหนฺติ ตสฺมา เอวมาหาติ ฯ
อญฺญติตฺถิยวตฺถุกถา นิฏฺฐิตา ฯ

มคเธสุ ปญฺจ อาพาธา อุสฺสนฺนา โหนฺตีติ มคธนามเก
ชนปเท มนุสฺสานญฺจ อมนุสฺสานญฺจ ปญฺจ โรคา อุสฺสนฺนา
วุฑฺฒิปฺปตฺตา ผาติปฺปตฺตา โหนฺติ ฯ ชีวกโกมารภจฺจกถา
จีวรกฺขนฺธเก อาวีภวิสฺสติ ฯ น ภิกฺขเว ปญฺจหิ อาพาเธหิ
ผุฏฺโฐ ปพฺพาเชตพฺโพติ เย เต กุฏฺฐาทโย ปญฺจ อาพาธา
อุสฺสนฺนา เตหิ ผุฏฺโฐ อภิภูโต นปพฺพาเชตพฺโพ ฯ ตตฺถ
กุฏฺฐนฺติ รตฺตกุฏฺฐํ วา โหตุ กาฬกุฏฺฐํ วา ฯ ยงฺกิญฺจิ
กิติพททฺทุกณฺฑุกจฺฉุอาทิปฺปเภทมฺปิ สพฺพํ กุฏฺฐเมวาติ วุตฺตํ ฯ
ตญฺจ นขปิฏฺฐิปฺปมาณมฺปิ วฑฺฒนกปกฺเข ฐิตํ โหติ น
ปพฺพาเชตพฺโพ สเจ ปน นิวาสนปารุปเนหิ ปกติปฏิจฺ-
ฉนฺนฏฺฐาเน นขปิฏฺฐิปฺปมาณํ อวฑฺฒนกปกฺเข ฐิตํ โหติ
วฏฺฏติ ฯ มุเข ปน หตฺถปาทปิฏฺฐีสุ วา สเจปิ อวฑฺฒนก-
ปกฺเข ฐิตํ นขปิฏฺฐิโต ขุทฺทกตรมฺปิ น วฏฺฏติเยวาติ กุรุนฺทิยํ
วุตฺตํ ฯ ติกิจฺฉาเปตฺวา ปพฺพาเชนฺเตนาปิ ปกติวเณ ชาเตเยว
ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ โคธาปิฏฺฐิสทิสจุณฺณโอกีรณกสรีรมฺปิ ปพฺพาเชตุํ
น วฏฺฏติ ฯ คณฺโฑติ เมทคณฺฑาทิคณฺโฑ ฯ เมทคณฺโฑ วา
โหตุ อญฺโญ วา โยโกจิ ฯ โกลฏฺฐิมตฺตโกปิ เจ วฑฺฒนกปกฺเข
ฐิโต คณฺโฑ โหติ น ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ ปฏิจฺฉนฺนฏฺฐาเน
ปน โกลฏฺฐิมตฺเต อวฑฺฒนกปกฺเข ฐิเต ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ ฯ
มุขาทิเก อปฺปฏิจฺฉนฺนฏฺฐาเน อวฑฺฒนกปกฺเข ฐิเตปิ น
วฏฺฏติ ฯ ติกิจฺฉาเปตฺวา ปพฺพาเชนฺเตนาปิ สรีรํ สญฺฉวึ
กาเรตฺวาว ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ อุณฺณิคณฺฑา นาม โหนฺติ
โคถนิกา วิย องฺคุลิกา วิย จ ตตฺถ ตตฺถ ลมฺพนฺติ เอเตปิ
คณฺฑาเยว เตสุ สติ ปพฺพาเชตุํ น วฏฺฏติ ฯ ทหรกาเล
ขรปิฬกา โยพฺพนกาเล จ มุเข ขรปิฬกา นาม โหนฺติ
มหลฺลกกาเล นสฺสนฺติ น ตา คณฺฑสงฺขฺยํ คจฺฉนฺติ ตาสุ
สติ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ ฯ อญฺญา ปน สรีเร ขรปิฬกา
นาม อปรา ปทุมกณฺณิกา นาม โหนฺติ อญฺญา สาสปพีชกา
นาม สาสปมตฺตา เอว สกลสรีรํ ผรนฺติ ตา สพฺพา
กุฏฺฐชาติกา เอว ตาสุ สติ น ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ กิลาโสติ
นภิชฺชนกํ นปคฺฆรณกํ ปทุมปุณฺฑรีกปตฺตวณฺณํ กุฏฺฐํ ฯ เยน
คุนฺนํ วิย สพลํ สรีรํ โหติ ฯ ตสฺมึ กุฏฺเฐ วุตฺตนเยเนว
วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯโสโสติ โสสพฺยาธิ ฯ ตสฺมึ สติ น
ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ อปมาโรติ ปิตฺตุมฺมาโท วา ยกฺขุมฺมาโท วา ฯ
ตตฺถ ปุพฺพเวริเกน อมนุสฺเสน คหิโต ทุตฺติกิจฺโฉ โหติ ฯ
อปฺปมตฺตเกปิ ปน อปมาเร สติน ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ
ปญฺจาพาธวตฺถุกถา นิฏฺฐิตา ฯ

ราชภฏวตฺถุสฺมึ ปจฺจนฺตํ อุจฺจินถาติ ปจฺจนฺตํ วฑฺเฒถ
โจเร ปลาเปตฺวา โจรภเยน วุฏฺฐิเต คาเม อาวสาเปตฺวา
อารกฺขํ ทตฺวา กสิกมฺมาทีนิ ปวตฺตาเปถาติ วุตฺตํ โหติ ฯ
ราชา ปนโสตาปนฺนตฺตา โจเร ฆาเตถ หนถาติ น
อาณาเปติ ฯ อุปชฺฌายสฺส เทว สีสํ เฉเทตพฺพนฺติอาทิ สพฺพํ
ปพฺพชฺชาย อุปชฺฌาโยเสฏฺโฐ ตโต อาจริโย ตโต คโณติ
จินฺเตตฺวา อิทํ โวหาร วินิจฺฉเย อาคตนฺติ อาหํสุ ฯ น ภิกฺขเว
ราชภโฏ ปพฺพาเชตพฺโพติเอตฺถ อมจฺโจ วา โหตุ มหามตฺโต
วา เสวโก วา กิญฺจิ ฐานนฺตรํ ปตฺโต วา อปฺปตฺโต
วา โยโกจิ รญฺโญ ภตฺตเวตนภโฏ สพฺโพ ราชภโฏติ สงฺขฺยํ
คจฺฉติ โส น ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ ตสฺส ปน ปุตฺตภาตุนตฺตาทโย (๑)
ราชโต ภตฺตเวตนํ น คณฺหนฺติ เต ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ ฯ
โย ปน ราชโต ลทฺธํ นิพทฺธโภค วา มาสสํวจฺฉรปริพฺพยํ
วา รญฺโญเยว นิยฺยาเทติ ปุตฺตภาตุเก วา ตํ ฐานํ
สมฺปฏิจฺฉาเปตฺวา ราชานํ นทานาหํ เทวสฺส ภโฏติ อาปุจฺฉติ
เยน วา ยํกมฺมการณา ภตฺตเวตนํ คหิตํ ตํ กมฺมํ กตํ
โหติ โย วา ปพฺพชสฺสูติ รญฺญา อนุญฺญาโต โหติ ตมฺปิ
ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ ฯ

โจรวตฺถูสุ มนุสฺสา ปสฺสิตฺวาติ เยหิ คิหิกาเล ทิฏฺฐปุพฺโพ
เย จ อยํ โสติ อญฺเญสํ สุณนฺติ เต ปสฺสิตฺวา อุตฺตสนฺติปิ
อุพฺพิชฺชนฺติปิ ทฺวารํปิ ถเกนฺติ ฯ เยน ปน น ชานนฺติ
เตสํ ฆเรสุ ภิกฺขํ ลภติ ฯ น ภิกฺขเวติ ภควา สยํ ธมฺมสามี
ตสฺมา อายตึ อกรณตฺถาย ภิกฺขูนํ สิกฺขาปทํ ปญฺญเปนฺโต
เอวมาห ฯตตฺถ ธชํ พนฺธิตฺวา วิย จรตีติ ธชพนฺโธ ฯ
มูลเทวาทโย วิยโลเก ปากโฏติ วุตฺตํ โหติ ฯ ตสฺมา โย
คามฆาตํ วา ปนฺถทูหนํ วา นคเร สนฺธิจฺเฉทาทิกมฺมํ วา
กโรนฺโต วิจรติ ปญฺญายติ จอสุโก นาม อิทํ อิทํ
กโรตีติ โส น ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ โย ปน ราชปุตฺโต รชฺชํ
ปตฺเถนฺโต คามฆาตาทีนิ กโรติ โส ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ ราชาโน
หิ ตสฺมึ ปพฺพชิเต ตุสนฺติ ฯ สเจ ปน น ตุสนฺติ น
ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ ปุพฺเพ มหาชเน ปากโฏ โจโร ปจฺฉา
โจรกมฺมํ ปหาย ปญฺจ สีลานิ สมาทิยติ ฯ ตญฺเจ มนุสฺสา
เอวํ ชานนฺติ ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ เย ปน อมฺพลพุชาทิโจรกา
สนฺธิจฺเฉทาทิโจราเอว วา อทิสฺสมานา เถยฺยํ กโรนฺติ ปจฺฉาปิ
อิมินา นาม อิทํ กตนฺติ น ปญฺญายนฺติ เตปิ ปพฺพาเชตุํ
วฏฺฏติ ฯ การํ ภินฺทิตฺวาติ อฏพนฺธนาทึ ภินฺทิตฺวา ฯ อภยูวราติ
เอตฺถ ภเยน อุปรมนฺตีติ ภยูวรา เอเต ปน ลทฺธาภยตฺตา
น ภยูวราติ อภยูวรา ฯ ปการสฺส เจตฺถ วกาโร กโตติ
เวทิตพฺโพ ฯ น ภิกฺขเว การเภทโกติ เอตฺถ กาโร วุจฺจติ
พนฺธนาคารํ ฯ อิธ ปน อนฺทุพนฺธนํ วา โหตุ สงฺขลิกพนฺธนํ
วา รชฺชุพนฺธนํ วา คามพนฺธนํ วา นิคมพนฺธนํ วา นครพนฺธนํ
วา ปุริสคุตฺติ วา ชนปทพนฺธนํ วา ทีปพนฺธนํ วา โย
เอเตสุ ยงฺกิญฺจิ พนฺธนํ ภินฺทิตฺวา วา ฉินฺทิตฺวา วา มุญฺจิตฺวา
วา วิวริตฺวา วา ปสฺสมานานํ วา อปสฺสมานานํ วา ปลายติ
โส การเภทโกติ สงฺขฺยํ คจฺฉติ ฯ ตสฺมา อีทิโส การเภทโก
โจโร ทีปพนฺธนํ ภินฺทิตฺวา ทีปนฺตรํ คโตปิ น ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ
โย ปน น โจโร เกวลํ หตฺถกมฺมํ อกโรนฺโต เอวํ โน
อปลายนฺโต กมฺมํ กริสฺสตีติ วา ราชุยฺยุตฺตาทีหิ พนฺโธ โส
การํ ภินฺทิตฺวา ปลาโตปิ ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ โย ปน คามนิคม-
ปฏฺฏนาทีนิ เกณิยา คเหตฺวา ตํ อสมฺปาเทนฺโต พนฺธนาคารํ
ปเวสิโต โหติ โส ปลายิตฺวา อาคโต น ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ
โยปิ กสิกมฺมาทีหิ ธนํ สมฺปาเทตฺวา ชีวนฺโต นิธานํ อิมินา
ลทฺธนฺติ เปสุญฺญํ อุปสํหริตฺวา เกนจิ พนฺธาปิโต โหติ ตํ
ตตฺเถว ปพฺพาเชตุํ น วฏฺฏติ ฯ ปลายิตฺวา คตํ ปน
คตคตฏฺฐาเน ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ ฯ น ภิกฺขเว ลิขิตโกติ เอตฺถ
ลิขิตโก นาม น เกวลํ ยตฺถ ปสฺสิตพฺโพ ตตฺถ หนฺตพฺโพติ
อถโข โยโกจิ โจริกํ วา อญฺญํ วา ครุกํ ราชาปราธํ
กตฺวา ปลาโต ราชา จ นํ ปณฺเณ วา โปตฺถเก วา
อิตฺถนฺนาโม ยตฺถ ทิสฺสติ ตตฺถ คเหตฺวา มาเรตพฺโพติ
วา หตฺถปาทาทีนิ ตสฺส ฉินฺทิตพฺพานีติ วา เอตฺตกนฺนาม
ทณฺฑํ อาหราเปตพฺโพติ วา ลิขาเปติ อยํ ลิขิตโก นาม ฯ
โส น ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ กสาหโต กตทณฺฑกมฺโมติ เอตฺถ
โย วจนเปสนาทีนิ อกโรนฺโต หญฺญติ น โส กตทณฺฑ-
กมฺโม ฯ โย ปน เกณิยา วา อญฺญถา วา กิญฺจิ คเหตฺวา
ขาทิตฺวา ปุน ทาตุํ อสกฺโกนฺโต อยเมว เต ทณฺโฑ โหตูติ
กสาหิ หญฺญติ อยํ กสาหโต กตทณฺฑกมฺโม ฯ โส จ
กสาหิ วา หโต โหตุ อทฺธทณฺฑกาทีนํ วา อญฺญตเรน ฯ
ยาว อลฺลวโณ โหติ ตาว น ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ วเณ
ปน ปากติเก กตฺวา ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ สเจ ปน ชานูหิ
วา กปฺปเรหิ วา นาฬิเกรปาสาณาทีหิ วา ฆาเตตฺวา
มุตฺโต โหติ สรีเร จสฺส คณฺฐิโย ปญฺญายนฺติ น
ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ ผาสุกํ กตฺวา เอวํ คณฺฐีสุ สนฺนิสินฺนาสุ
ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ ลกฺขณาหโต กตทณฺฑกมฺโมติ เอตฺถ กตทณฺฑ-
กมฺมภาโว ปุริมนเยเนว เวทิตพฺโพ ฯ ยสฺส ปน ลลาเฏ วา
อุราทีสุ วา ตตฺเตน โลเหน ลกฺขณํ อาหตํ โหติ โส เจ
ภุชิสฺโส ยาว อลฺลวโณ โหติ ตาว น ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ
สเจปิสฺส วณา รูฬฺหา โหนฺติ ฉวิยา สมปริจฺเฉทา ลกฺขณมฺปน
ปญฺญายติ ติมณฺฑลํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา นิวตฺถสฺส อุตฺตราสงฺเค
กเต ปฏิจฺฉนฺโนกาเสเยว โหติ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ ฯ
อปฺปฏิจฺฉนฺโนกาเส เจ น วฏฺฏติ ฯ