พุทธธรรมสงฆ์


อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

ทสเม ฯ อาหุนฺทริกาติ สมฺพาธา ฯ ธุรํ นิกฺขิตฺตมตฺเตติ
สเจปิ ธุรํ นิกฺขิปิตฺวา ปจฺฉา ปกฺกมติ อาปตฺติเยวาติ
อตฺโถ ฯ ปวาเรตฺวา ปญฺจ โยชนานิ คจฺฉนฺติยาปิ อนาปตฺติ ฯ
ฉสุ วตฺตพฺพเมว นตฺถิ ฯ สเจ ปน ตีณิ คนฺตฺวา เตเนว
มคฺเคน ปจฺจาคจฺฉติ น วฏฺฏติ ฯ อญฺเญน มคฺเคน อาคนฺตุํ
วฏฺฏติ ฯ อนฺตราเยติ ทสวิเธ อนฺตราเย ฯ คจฺฉิสฺสามีติ
นิกฺขนฺตา นทีปูโร ปน อาคโต โจรา วา มคฺเค โหนฺติ
เมโฆ วา อุฏฺฐาติ นิวตฺติตุํ วฏฺฏติ ฯ เสสํ อุตฺตานเมว ฯ
ปฐมปาราชิกสมุฏฺฐานํ อกิริยา สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ
โลกวชฺชํ กายกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ ทุกฺขเวทนนฺติ ฯ
ทสมสิกฺขาปทํ ฯ
ตุวฏฺฏวคฺโค จตุตฺโถ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

จิตฺตาคารวคฺคสฺส ปฐมสิกฺขาปเท ฯ ราชาคารนฺติ รญฺโญ
กีฬาคารํ ฯ จิตฺตาคารนฺติ กีฬนจิตฺตสาลํ ฯ อารามนฺติ กีฬน-
อุปวนํ ฯ อุยฺยานนฺติ กีฬนุยฺยานํ ฯ โปกฺขรินฺติ กีฬาโปกฺขรณึ
ตสฺมาเยว ปทภาชเน ยตฺถ กตฺถจิ รญฺโญ กีฬิตุนฺติอาทิ
วุตฺตํ ฯ ทสฺสนาย คจฺฉติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ เอตฺถ
ปทวารคณนาย ทุกฺกฏํ ฯ ยตฺถ ฐิตา ปสฺสตีติ เอตฺถ ปน
สเจ เอกสฺมึเยว ฐาเน ฐิตา ปทํ อนุทฺธรมานา ปญฺจปิ
ปสฺสติ เอกเมว ปาจิตฺติยํ ฯ ตํ ตํ ทิสาภาคํ โอโลเกตฺวา
ปสฺสนฺติยา ปน ปาเฏกฺกา อาปตฺติโย ฯ ภิกฺขุสฺส ปน
สพฺพตฺถ ทุกฺกฏํ ฯ อาราเม ฐิตาติ อชฺฌาราเม ราชาคาราทีนิ
กโรนฺติ ตานิ ปสฺสนฺติยา อนาปตฺติ ฯ คจฺฉนฺตี วา
อาคจฺฉนฺตี วาติ ปิณฺฑปาตาทีนํ อตฺถาย คจฺฉนฺติยา มคฺโค
โหติ (๑) ตานิ ปสฺสติ อนาปตฺติ ฯ สติ กรณีเย คนฺตฺวาติ รญฺโญ
สนฺติกํ เกนจิ กรณีเยน คนฺตฺวา ปสฺสติ อนาปตฺติ ฯ
อาปทาสูติ เกนจิ อุปทฺทูตา ปวิสิตฺวา ปสฺสติ อนาปตฺติ ฯ
เสสํ อุตฺตานเมว ฯ เอฬกโลมสมุฏฺฐานํ กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ
อจิตฺตกํ โลกวชฺชํ กายกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
ปฐมสิกฺขาปทํ ฯ
# ๑…. คจฺฉนฺตี ยานิ มคฺเค โหนฺตีติ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

ทุติเย ฯ อภินิสีทนาภินิปชฺชเนสุ ปโยคคณนาย อาปตฺติโย
เวทิตพฺพา ฯ เสสํ อุตฺตานเมว ฯ เอฬกโลมสมุฏฺฐานํ กิริยา
โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ ติจิตฺตํ
ติเวทนนฺติ ฯ
ทุติยสิกฺขาปทํ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

ตติเย ฯ อุชฺชวูชฺชเวติ ยตฺตกํ หตฺเถน อญฺฉิตํ โหติ
ตตฺตกมฺหิ เวฐิเต เอกา อาปตฺติ ฯ กนฺตนโต ปน ปุพฺเพ
กปฺปาสวิจินนํ อาทึ กตฺวา สพฺพปฺปโยเคสุ หตฺถวารคณนาย
ทุกฺกฏํ ฯ กนฺติตสุตฺตนฺติ ทสิกสุตฺตาทึ สงฺฆาเฏตฺวา กนฺตติ
ทุกฺกนฺติตํ วา ปฏิกนฺตติ ฯ เสสํ อุตฺตานเมว ฯ เอฬกโลม-
สมุฏฺฐานํ กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ
กายกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
ตติยสิกฺขาปทํ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

จตุตฺเถ ฯ ยาคุ วาติอาทีสุ ตณฺฑุลโกฏฺฏนํ อาทึ กตฺวา
สพฺพปฺปโยเคสุ ปโยคคณนาย ทุกฺกฏํ ฯ ยาคุภตฺเตสุ ภาชน-
คณนาย ขาทนียาทีสุ รูปคณนาย ปาจิตฺติยานิ ฯ ยาคุปาเนติ
มนุสฺเสหิ สงฺฆสฺสตฺถาย กยิรมาเน ยาคุปาเน วา สงฺฆภตฺเต
วา เตสํ สหายภาเวน ยงฺกิญฺจิ ปจนฺติยา อนาปตฺติ ฯ
เจติยปูชาย สหายิกา หุตฺวา คนฺธาทีนิ ปูเชติ วฏฺฏติ ฯ
อตฺตโน เวยฺยาวจฺจกรสฺสาติ สเจปิ มาตาปิตโร อาคจฺฉนฺติ
ยงฺกิญฺจิ วีชนึ วา สมฺมุญฺชนีทณฺฑกํ (๑) วา การาเปตฺวา
เวยฺยาวจฺจกรฏฺฐาเน ฐเปตฺวาว ยงฺกิญฺจิ ปจิตต วฏฺฏติ ฯ เสสํ
อุตฺตานเมว ฯ สมุฏฺฐานาทีนิ ตติยสทิสาเนวาติ ฯ
จตุตฺถสิกฺขาปทํ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

ปญฺจเม ฯ อสติ อนฺตราเยติ ทสวิเธ อนฺตราเย อสติ ฯ
ธุรํ นิกฺขิปิตฺวา ปจฺฉา วินิจฺฉินนฺตี อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา ว
วินิจฺฉินาติ ฯ ปริเยสิตฺวา น ลภตีติ สหายิกา ภิกฺขุนิโย
น ลภติ ฯ เสสํ อุตฺตานเมว ฯ ธุรนิกฺเขปสมุฏฺฐานํ อกิริยา
สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ โลกวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ อกุสล-
จิตฺตํ ทุกฺขเวทนนฺติ ฯ
ปญฺจมสิกฺขาปทํ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

ฉฏฺเฐ สพฺพํ นคฺควคฺเค อาคาริกสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว
เวทิตพฺพํ ฯ อยํ ปน วิเสโส ฯ ตํ ฉสฺสมุฏฺฐานํ อิทํ สหตฺถาติ
วุตฺตตฺตา เอฬกโลมสมุฏฺฐานํ กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ
ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
ฉฏฺฐสิกฺขาปทํ ฯ
# ๑. สมฺมชฺชนีติ วา สมฺมุญฺชนีติ วา ปาฐทฺวยํ อตฺถโต เอกเมว ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

สตฺตเม ฯ ปุนปริยาเยติ ปุนวาเร ฯ อาปทาสูติ มหคฺฆํ
จีวรํ สรีรโต โมเจตฺวา สุปฏิสามิตํ โจรา หรนฺติ เอวรูปาสุ
อาปทาสุ อนิสฺสชฺชิตฺวา นิวาเสนฺติยา อนาปตฺติ ฯ เสสํ
อุตฺตานเมวาติ ฯ กฐินสมุฏฺฐานํ กายวาจโต กายวาจาจิตฺตโต
จ สมุฏฺฐาติ กิริยากิริยํ โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติ-
วชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
สตฺตมสิกฺขาปทํฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

อฏฺฐเม ฯ อนิสฺสชฺชิตฺวาติ รกฺขณตฺถาย อทตฺวา อิมํ
ชคฺเคยฺยาสีติ เอวํ อนาปุจฺฉิตฺวาติ อตฺโถ ฯ ปริเยสิตฺวา น
ลภตีติ ปฏิชคฺคิกํ น ลภติ ฯ คิลานายาติ วจีเภทํ กาตุํ
อสมตฺถาย ฯ อาปทาสูติ รฏฺเฐ ภิชฺชนฺเต อาวาเส ฉฑฺเฑตฺวา
คจฺฉนฺติ เอวรูปาสุ อาปทาสุ อนาปตฺติ ฯ เสสํ อุตฺตานเมว ฯ
สมุฏฺฐานาทีนิ อนนฺตรสิกฺขาปทสทิสาเนวาติ ฯ
อฏฺฐมสิกฺขาปทํ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

นวเม ฯ พาหิรกํ อนตฺถสํหิตนฺติ หตฺถิอสฺสรถธนุผรุ-
สิปฺปอถพฺพนขีลนวสีกรณโสสาปนมนฺตาคทปฺปโยคาทิเภทํ ปรูป-ฆาตกรํ ฯ ปริตฺตนฺติ ยกฺขปริตฺตนาคมณฺฑลาทิเภทํ สพฺพํปิ
วฏฺฏติ ฯ เสสํ อุตฺตานเมว ฯ ปทโสธมฺมสมุฏฺฐานํ วาจโต
วาจาจิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ
ปณฺณตฺติวชฺชํ วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
นวมสิกฺขาปทํ ฯ