เอกาทสเม ฯ ครุปาปุรณนฺติ สีตกาเล ปาปุรณํ ฯ
จตุกฺกํสปรมนฺติ เอตฺถ กํโส นาม จตุกฺกหาปณิโก โหติ ตสฺมา
ปทภาชเน โสฬสกหาปณคฺฆนกนฺติ วุตฺตํ ฯ
เอกาทสมสิกฺขาปทํ ฯ

ทฺวาทสเม ฯ ลหุปาปุรณนฺติ อุณฺหกาเล ปาปุรณํ ฯ เสสํ
สิกฺขาปททฺวเยปิ อุตฺตานเมว ฯ ฉสฺสมุฏฺฐานํ กิริยา โนสญฺญา-
วิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ
ติเวทนนฺติ ฯ
ทฺวาทสมสิกฺขาปทํ ฯ

อุทฺทิฏฺฐา โข อยฺยาโย ตึส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยา
ธมฺมาติ เอตฺถ มหาวิภงฺเค จีวรวคฺคโต โธวนญฺจ ปฏิคฺค-
หณญฺจาติ เทฺว สิกฺขาปทานิ อปเนตฺวา อกาลจีวรํ กาล-
จีวรนฺติ อธิฏฺฐหิตฺวา ภาชิตสิกฺขาปเทน จ ปริวตฺเตตฺวา
อจฺฉินฺนจีวเรน จ ปฐมวคฺโค ปูเรตพฺโพ ฯ ปุน เอฬกโลม-
วคฺคสฺส อาทิโต สตฺต สิกฺขาปทานิ อปเนตฺวา สตฺต
อญฺญทตฺถิกานิ ปกฺขิปิตฺวา ทุติยวคฺโค ปูเรตพฺโพ ฯ ตติยวคฺคโต
ปฐมปตฺตํ วสฺสิกสาฏิกํ อารญฺญกสิกฺขาปทนฺติ อิมานิ ตีณิ
อปเนตฺวา ปตฺตสนฺนิจยครุปาปุรณลหุปาปุรณสิกฺขาปเทหิ ตติย-
วคฺโค ปูเรตพฺโพ ฯ อิติ ภิกฺขุนีนํ ทฺวาทส สิกฺขาปทานิ
เอกโต ปญฺญตฺตานิ อฏฺฐารส อุภโต ปญฺญตฺตานีติ เอวํ
สพฺเพปิ ปาฏิโมกฺขุทฺเทสมคฺเคน อุทฺทิฏฺฐา โข อยฺยาโย ตึส
นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยา ธมฺมาติ เอวเมตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ ฯ
เสสํ วุตฺตนยเมวาติ ฯ
สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย ภิกฺขุนีวิภงฺเค
ตึสกกณฺฑวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ
______________________________

ขุทฺทกกณฺฑวณฺณนา
ตึสกานนฺตรํ ธมฺมา ฉสฺสฏฺฐิสตสงฺคหา
สงฺคีตา เย อยํ ทานิ โหติ เตสํปิ วณฺณนา ฯ
ตตฺถ ลสุณวคฺคสฺส ตาว ปฐมสิกฺขาปเท ฯ
เทฺว ตโย
ภณฺฑิเกติ เทฺว วา ตโย วา โปฏฺฏลเก ฯ สมฺปุณฺณมิญฺชานเมตํ
อธิวจนํ ฯ น มตฺตํ ชานิตฺวาติ ปมาณํ อชานิตฺวา เขตฺตปาลสฺส
วาเรนฺตสฺส วาเรนฺตสฺส พหุลสุณํ อาหราเปสิ ฯ อญฺญตรํ
หํสโยนินฺติ สุวณฺณหํสโยนึ ฯ โส ตาสํ เอเกกนฺติ โส หํโส
ชาติสฺสโร อโหสิ ฯ อถ ปุพฺพสิเนเหน อาคนฺตฺวา ตาสํ เอเกกํ
ปตฺตํ เทติ ฯ ตํ ตาปน ตาฬนเฉทนกฺขมํ สุวณฺณเมว โหติ ฯ
มาคธิกนฺติ มคเธสุ ชาตํ ฯ มคธรฏฺเฐ ชาตํ ลสุณเมว หิ
อิธ ลสุณนฺติ อธิปฺเปตํ ฯ ตํปิ ภณฺฑิกลสุณเมว น เอกทฺวิติ-
มิญฺชกํ ฯ กุรุนฺทิยํ ปน ชาติเทสํ อวตฺวา มาคธิกํ นาม
ภณฺฑิกลสุณนฺติ วุตฺตํ ฯ อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเรติ เอตฺถ สเจ
เทฺว ตโย ภณฺฑิเก เอกโตเยว สงฺฆริตฺวา อชฺโฌหรติ เอกํ
ปาจิตฺติยํ ฯ ภินฺทิตฺวา เอเกกํ มิญฺชํ ขาทนฺติยา ปน
ปโยคคณนาย ปาจิตฺติยานีติ ฯ ปลณฺฑุกาทีนํ วณฺเณน วา
มิญฺชาย วา นานตฺตํ เวทิตพฺพํ ฯ วณฺเณน ตาว ปลณฺฑุโก
นาม ปณฺฑุวณฺโณ โหติ ภญฺชนโก โลหิตวณฺโณ หรีตโก
หรีตปณฺณวณฺโณ ฯ มิญฺชาย ปน ปลณฺฑุกสฺส เอกมิญฺชา โหติ
ภญฺชนกสฺส เทฺว หรีตกสฺส ติสฺโส จาปลสุโณ อมิญฺชโก ฯ
องฺกุรมตฺตเมว หิ ตสฺส โหติ ฯ มหาปจฺจริยาทีสุ ปน
ปลณฺฑุกสฺส ตีณิ มิญฺชานิ ภญฺชนกสฺส เทฺว หรีตกสฺส
เอกนฺติ วุตฺตํ ฯ เอเต ปลณฺฑุกาทโย สภาเวเนว วฏฺฏนฺติ ฯ
สูปสมฺปากาทีสุ ปน มาคธิกํปิ วฏฺฏติ ฯ ตํ หิ ปจฺจมาเนสุ
มุคฺคสูปาทีสุ วา มจฺฉมํสวิกติยา วา เตเล วา พทรสาลวาทีสุ
วา อมฺพิลสากาทีสุ วา อุตฺตริภงฺเคสุ วา ยตฺถ กตฺถจิ
อนฺตมโส ยาคุภตฺเตปิ ปกฺขิปิตุํ วฏฺฏติ ฯ เสสํ อุตฺตานเมว ฯ
เอฬกโลมสมุฏฺฐานํ กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติ-
วชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
ปฐมสิกฺขาปทํ ฯ

ทุติเย ฯ สมฺพาเธติ ปฏิจฺฉนฺโนกาเส ฯ ตสฺส วิภาค-
ทสฺสนตฺถํ ปน อุโภ อุปกจฺฉกา มุตฺตกรณนฺติ วุตฺตํ ฯ
เอกมฺปิ โลมนฺติ กตฺตริยา วา สณฺฑาสเกน วา ขุเรน
วา เยนเกนจิ เอกปฺปโยเคน เอกํ วา พหูนิ วา
สํหราเปนฺติยา ปโยคคณนาย ปาจิตฺติยานิ น โลมคณนาย ฯ
อาพาธปจฺจยาติ คณฺฑุกจฺฉุอาทิอาพาธปจฺจยา สํหราเปนฺติยา
อนาปตฺติ ฯ เสสํ อุตฺตานเมว ฯ จตุสฺสมุฏฺฐานํ กายโต
กายวาจโต กายจิตฺตโต กายวาจาจิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ กิริยา
โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ
ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
ทุติยสิกฺขาปทํ ฯ

ตติเย ฯ ตลฆาฏเกติ มุตฺตกรณตลฆาฏเก ฯ อนฺตมโส
อุปฺปลปตฺเตนปีติ เอตฺถ ปตฺตํ ตาว มหนฺตํ ฯ เกสเรนาปิ
ปหารํ เทนฺติยา อาปตฺติเยว ฯ อาพาธปจฺจยาติ คณฺฑุํ วา
วณํ วา ปริหริตุํ วฏฺฏติ ฯ เสสํ อุตฺตานเมว ฯ ปฐม
ปาราชิกสมุฏฺฐานํ กิริยา สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ โลกวชฺชํ
กายกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ ทฺวิเวทนนฺติ ฯ
ตติยสิกฺขาปทํ ฯ

จตุตฺเถ ฯ ปุราณราโชโรโธติ ปุราเณ คิหิภาเว รญฺโญ
โอโรโธ ฯ จิราจิรํ คจฺฉตีติ จิเรน จิเรน คจฺฉติ ฯ ธาเรถาติ
สกฺโกถ ฯ กสฺสิทํ กมฺมนฺติ วุตฺเต อนาโรจิเตปิ เอตา มยิ
อาสงฺกํ กริสฺสนฺตีติ มญฺญมานา เอวมาห มยฺหิทํ กมฺมนฺติ ฯ
ชตุมฏฺฐเกติ ชตุนา กเต มฏฺฐทณฺฑเก ฯ วตฺถุวเสเนเวตํ วุตฺตํ ฯ
ยงฺกิญฺจิ ปน ทณฺฑกํ ปเวเสนฺติยา อาปตฺติเยว ฯ เตนาห
อนฺตมโส อุปฺปลปตฺตํปิ มุตฺตกรณํ ปเวเสตีติ จ เอตํปิ จ
อติมหนฺตํ เกสรมตฺตํปิ ปน ปเวเสนฺติยา อาปตฺติเอว ฯ เสสํ
อุตฺตานเมว ฯ สมุฏฺฐานาทีนิ ตลฆาฏเก วุตฺตสทิสาเนวาติ ฯ
จตุตฺถสิกฺขาปทํ ฯ

ปญฺจเม ฯ อติคมฺภีรํ อุทกสุทฺธิกํ อาทียตีติ อติอนฺโต
ปเวเสตฺวา อุทกโธวนํ กุรุมานา ฯ เกสคฺคมตฺตํปิ อติกฺกาเมตีติ
วิตฺถารโต ตติยํ วา จตุตฺถํ วา องฺคุลึ คมฺภีรโต ทฺวินฺนํ
ปพฺพานํ อุปริ เกสคฺคมตฺตํปิ ปเวเสนฺติยา ปาจิตฺติยนฺติ อตฺโถ ฯ
วุตฺตํ เหตํ มหาปจฺจริยํ เอกจฺจิสฺสา องฺคุลิยา ตีณิ ปพฺพานิ
อาทาตุํ น ลภติ ติณฺณํ วา จตุนฺนํ วา เอกํปิ ปพฺพํ
อาทาตุํ น ลภตีติ ฯ เสสํ อุตฺตานเมว ฯ สมุฏฺฐานาทีนิปิ
ตลฆาฏเก วุตฺตสทิสาเนวาติ ฯ
ปญฺจมสิกฺขาปทํ ฯ

ฉฏฺเฐ ฯ ภตฺตวิสฺสคฺคนฺติ ภตฺตกิจฺจํ ฯ ปานีเยน
จ วิธูปเนน จ อุปติฏฺฐิตฺวาติ เอเกน หตฺเถน ปานียถาลกํ เอเกน
วีชนึ คเหตฺวา วีชมานา สมีเป ฐตฺวาติ อตฺโถ ฯ อจฺจาวทตีติ
ปุพฺเพปิ ตุมฺเห เอวํ ภุญฺชถ อหํ เอวํ อุปฏฺฐานํ กโรมีติ
ปพฺพชิตจาริตฺตํ อติกฺกมิตฺวา เคหสิตกถํ กเถตีติ อตฺโถ ฯ
ยงฺกิญฺจิ ปานียนฺติ สุทฺธอุทกํ วา โหตุ ตกฺกทธิมธุรสขีราทีนํ
วา อญฺญตรํ ฯ ยากาจิ วีชนีติ อนฺตมโส จีวรกณฺโณปิ ฯ
หตฺถปาเส ติฏฺฐติ อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺสาติ อิธ ฐานปจฺจยา ว
ปาจิตฺติยํ วุตฺตํ ฯ ปหารปจฺจยา ปน ขนฺธเก ทุกฺกฏํ
ปญฺญตฺตํ ฯ เทติ ทาเปตีติ ปานียํ วา สูปาทึ วา อิมํ
ปิวถ อิมินา ภุญฺชถาติ เทติ ฯ ตาลวณฺฏํ อิมินา วีชนฺโต
ภุญฺชาติ เทติ ฯ อญฺเญน วา อุภยํปิ ทาเปติ อนาปตฺติ ฯ
อนุปสมฺปนฺนํ อาณาเปตีติ อุปติฏฺฐาปนตฺถํ สามเณรึ อาณาเปติ
อนาปตฺติ ฯ เสสํ อุตฺตานเมว ฯ เอฬกโลมสมุฏฺฐานํ กิริยา
โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ ติจิตฺตํ
ติเวทนนฺติ ฯ
ฉฏฺฐสิกฺขาปทํ ฯ

สตฺตเม ฯ ภุญฺชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ
อิทํ ปโยคทุกฺกฏํ นาม ฯ ตสฺมา น เกวลํ ปฏิคฺคหเณเยว
โหติ ปฏิคฺคณฺหิตฺวา ปุน อญฺญโต อาหรเณปิ สุกฺขาปเนปิ
วทฺทลิทิวเส ภชฺชนตฺถาย อุทฺธนสชฺชเนปิ กปลฺลสชฺชเนปิ
ทพฺพิสชฺชเนปิ ทารูนิ อาทาย อคฺคิกรเณปิ กปลฺลมฺหิ
ธญฺญปกฺขิปเนปิ ทพฺพิยา สงฺฆฏฺฏเนสุปิ โกฏฺฏนตฺถํ อุทุกฺข-
ลมุสลาทิสชฺชเนสุปิ โกฏฺฏนปปฺโผฏนโธวนาทีสุปิ ยาว มุเข
ฐเปตฺวา อชฺโฌหรณตฺถํ ทนฺเตหิ สงฺขาทติ ตาว สพฺพปฺ-
ปโยเคสุ ทุกฺกฏานิ ฯ อชฺโฌหารกาเล ปน อชฺโฌหารคณนาย
ปาจิตฺติยานิ ฯ เอตฺถ จ วิญฺญตฺติ เจว โภชนญฺจ ปมาณํ ฯ
ตสฺมา สยํ วิญฺญาเปตฺวา อญฺญาย ภชฺชนโกฏฺฏนปจนานิ
การาเปตฺวา ภุญฺชนฺติยาปิ อาปตฺติ ฯ อญฺญาย วิญฺญาเปตฺวา
สยํ ภชฺชนาทีนิ กตฺวา ภุญฺชนฺติยาปิ อาปตฺติ ฯ มหา-
ปจฺจริยํ ปน วุตฺตํ อิทํ อามกธญฺญํ นาม มาตรํปิ
วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชนฺติยา ปาจิตฺติยเมว อวิญฺญตฺติยา ลทฺธํ
สยํ ภชฺชนาทีนิ กตฺวา วา การาเปตฺวา วา ภุญฺชนฺติยา
ทุกฺกฏํ อญฺญาย วิญฺญตฺติยา ลทฺธํ สยํ วา ภชฺชนาทีนิ
กตฺวา ตาย วา การาเปตฺวา อญฺญาย วา การาเปตฺวา
ภุญฺชนฺติยาปิ ทุกฺกฏเมวาติ ฯ ปุนปิ วุตฺตํ อญฺญาย วิญฺญตฺติยา
ลทฺธํ ตํ เจ สยํ ภชฺชนาทีนิ กตฺวา ภุญฺชนฺติยา ปาจิตฺติยเมว
ภชฺชนาทีนิ การาเปตฺวา ภุญฺชนฺติยา ปน ทุกฺกฏนฺติ ฯ ตํ
ปุพฺพาปรวิรุทฺธํ โหติ ฯ น หิ ภชฺชนาทีนํ กรเณ วา
การาปเน วา วิเสโส อตฺถิ ฯ มหาอฏฺฐกถายํ ปน อญฺญาย
วิญฺญตฺตํ ภุญฺชนฺติยา ทุกฺกฏนฺติ อวิเสเสน วุตฺตํ ฯ อาพาธ-
ปจฺจยาติ เสทกมฺมาทีนํ อตฺถาย ธญฺญวิญฺญตฺติยา อนาปตฺติ ฯ
อวิญฺญตฺติยา ลพฺภมานํ ปน นวกมฺมตฺถาย สมฺปฏิจฺฉิตุํ
วฏฺฏตีติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ ฯ อปรณฺณํ วิญฺญาเปตีติ ฐเปตฺวา
สตฺต ธญฺญานิ มุคฺคมาสาทึ วา อลาพุกุมฺภณฺฑาทึ วา อญฺญํ
วา ยงฺกิญฺจิ ญาตกปวาริตฏฺฐาเน วิญฺญาเปนฺติยา อนาปตฺติ ฯ
อามกธญฺญํ ปน ญาตกปวาริตฏฺฐาเนปิ น วฏฺฏติ ฯ เสสํ
อุตฺตานเมว ฯ จตุสฺสมุฏฺฐานํ กายโต วาจโต กายจิตฺตโต
กายวาจาจิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ
ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
สตฺตมสิกฺขาปทํ ฯ