ทุติเย ฯ วรภณฺฑนฺติ มุตฺตามณิเวฬุริยาทิมหคฺฆภณฺฑํ ฯ
อนปโลเกตฺวาติ อนาปุจฺฉิตฺวา ฯ คณํ วาติ มลฺลคณภทฺทิปุตฺต-
คณาทิกํ ฯ ปูคนฺติ ธมฺมคณํ ฯ เสนินฺติ คนฺธิกเสนีทุสฺสิกเสนี-
อาทิกํ ฯ ยตฺถ ยตฺถ หิ ราชาโน คณาทีนํ คามนิคเม
นิยฺยาเทนฺติ ตุมฺเหว เอตฺถ อนุสาสถาติ ตตฺถ ตตฺถ เตเอว
อิสฺสรา โหนฺติ ฯ ตสฺมา เต สนฺธาย อิทํ วุตฺตํ ฯ เอตฺถ
จ ราชานํ วา คณาทิเก วา อาปุจฺฉิตฺวาปิ ภิกฺขุนีสงฺโฆ
อาปุจฺฉิตพฺโพวฯ ฐเปตฺวา กปฺปนฺติ ติตฺถิเยสุ วา อญฺญภิกฺขุนีสุ
วา ปพฺพชิตปุพฺพํ กปฺปคติกํ ฐเปตฺวา ฯ เสสํ อุตฺตานเมว ฯ
โจรีวุฏฺฐาปนสมุฏฐานํ เกนจิ กรณีเยน ปกฺกนฺตาสุ ภิกฺขุนีสุ
อคนฺตฺวา ขณฺฑสีมํ ยถานิสินฺนฏฺฐาเนเยว อตฺตโน นิสฺสิตก-
ปริสาย สทฺธึ วุฏฺฐาเปนฺติยา วาจาจิตฺตโต สมุฏฺฐาติ ขณฺฑสีมํ
วา นทึ วา คนฺตฺวา วุฏฺฐาเปนฺติยา กายวาจาจิตฺตโต
สมุฏฺฐาติ อนาปุจฺฉาวุฏฺฐาปนวเสน กิริยากิริยํ สญฺญาวิโมกฺขํ
สจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
ทุติยสิกฺขาปทํ ฯ

ตติเย ฯ อติกฺกาเมนฺติยาติ เอตฺถ เอกํ ปาทํ อติกฺกา-
เมนฺติยา ถุลฺลจฺจยํ ทุติเย อติกฺกนฺตมตฺเต สงฺฆาทิเสโส ฯ
อปริกฺขิตฺตสฺส คามสฺส อุปจารนฺติ เอตฺถ ปริกฺเขปารหฏฺฐานํ
อเกน ปาเทน อติกฺกมติ ถุลฺลจฺจยํ ทุติเยน อติกฺกนฺตมตฺเต
สงฺฆาทิเสโส ฯ อปิ เจตฺถ สกคามโต นิกฺขมนฺติยา คามนฺตร-
ปจฺจยา อนาปตฺติ ฯ นิกฺขมิตฺวา ปน คามนฺตรํ คจฺฉนฺติยา
ปทวาเร ปทวาเร ทุกฺกฏํ ฯ เอเกน ปาเทน อิตรสฺส คามสฺส
ปริกฺเขเป วา อุปจาเร วา อติกฺกนฺเต ถุลฺลจฺจยํ ทุติเยน
อติกฺกนฺตมตฺเต สงฺฆาทิเสโส ฯ ตโต นิกฺขมิตฺวา ปุน สกคามํ
ปวิสนฺติยาปิ เอเสว นโย ฯ สเจ ปน ขณฺฑปากาเรน วา
วติจฺฉิทฺเทน วา ภิกฺขุนี วิหารภูมึเยว สกฺกา โหติ ปวิสิตุํ
เอวํ ปวิสมานา กปฺปิยภูมึ นาม ปวิฏฺฐา โหติ ตสฺมา
วฏฺฏติ ฯ สเจปิ หตฺถิปิฏฺฐิอาทีหิ วา อิทฺธิยา วา ปวิสติ
วฏฺฏติเยว ฯ ปทสา คมนเมว หิ อิธาธิปฺเปตํ ฯ เตเนว ปฐมํ
ปาทํ อติกฺกาเมนฺติยาติอาทิมาห ฯ เทฺว คามา ภิกฺขุนีวิหาเรน
สมฺพทฺธวติกา โหนฺติ ฯ ยสฺมึ คาเม ภิกฺขุนีวิหาโร ตตฺถ
ปิณฺฑาย จริตฺวา ปุน วิหารํ ปวิสิตฺวา สเจ วิหารมชฺเฌน
อิตรสฺส มคฺโค อตฺถิ คนฺตุํ วฏฺฏติ ฯ ตโต ปน คามโต
เตเนว มคฺเคน ปจฺจาคนฺตพฺพํ ฯ สเจ คามทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา
อาคจฺฉติ ฯ ปุริมนเยเนว อาปตฺติเภโท เวทิตพฺโพ ฯ สกคามโต
เกนจิ กรณีเยน ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ นิกฺขนฺตาย ปุน ปวิสนกาเล
หตฺถี วา มุจฺจติ อุสฺสารณา วา โหติ อิตรา ภิกฺขุนิโย
สหสา คามํ ปวิสนฺติ ยาว อญฺญา ภิกฺขุนี อาคจฺฉติ ตาว
พหิทฺวาเร ฐาตพฺพํ ฯ สเจ น อาคจฺฉติ ทุติยิกา ภิกฺขุนี
ปกฺกนฺตา นาม โหติ ปวิสิตุํ วฏฺฏติ ฯ ปุพฺเพ มหาคาโม
โหติ มชฺเฌ ภิกฺขุนีวิหาโร ฯ ปจฺฉา ตํ คามํ จตฺตาโร
ชนา ลภิตฺวา วิสุํ วิสุํ วติปริกฺเขปํ กตฺวา วิภชิตฺวา
ภุญฺชนฺติ ฯ วิหารโต เอกํ คามํ คนฺตุํ วฏฺฏติ ฯ ตโต
อปรํ คามทฺวาเรน วา วติจฺฉิทฺเทน วา ปวิสิตุํ น วฏฺฏติ ฯ
ปุน วิหารเมว ปจฺจาคนฺตุํ วฏฺฏติ ฯ กสฺมา ฯ วิหารสฺส
จตุคฺคามสาธารณตฺตา ฯ อนฺตรวาสโก เตมียตีติ ยตฺถ ยถา
ติมณฺฑลปฏิจฺฉาทนํ โหติ เอวํ นิวตฺถาย ภิกฺขุนิยา วสฺสกาเล
ติฏฺเฐน วา อติฏฺเฐน วา โอตริตฺวา ยตฺถ กตฺถจิ อุตฺตรนฺติยา
เอกทฺวงฺคุลมตฺตํปิ อนฺตรวาสโก เตมียติ ฯ เสสํ นทีลกฺขณํ
นทีนิมิตฺตกถาย อาวิภวิสฺสติ ฯ เอวรูปํ นทีติฏฺเฐน วา
อติฏฺเฐน วา โอตริตฺวา อุตฺตรณกาเล ปฐมํ ปาทํ อุทฺธริตฺวา
ตีเร ฐเปนฺติยา ถุลฺลจฺจยํ ทุติยปาทุทฺธาเร สงฺฆาทิเสโส ฯ
เสตุนา คจฺฉติ อนาปตฺติ ฯ ปทสา โอตริตฺวา อุตฺตรณกาเล
เสตุํ อาโรหิตฺวา อุตฺตรนฺติยาปิ อนาปตฺติ ฯ เสตุนา ปน
คนฺตฺวา อุตฺตรณกาเล ปทสา คจฺฉนฺติยา อาปตฺติเยว ฯ
ยานนาวาอากาสคมนาทีสุปิ เอเสว นโย ฯ โอริมตีรโต
ปรตีรเมว อกฺกมนฺติยา อนาปตฺติ ฯ รชนกมฺมตฺถํ คนฺตฺวา
ทารุสงฺกฑฺฒนาทิกิจฺเจน เทฺว ติสฺโส อุภยตีเรสุ วิจรนฺติ
วฏฺฏติ ฯ สเจ ปเนตฺถ กาจิ กลหํ กตฺวา อิตรํ ตีรํ คจฺฉติ
อาปตฺติ ฯ เทฺว เอกโต อุตฺตรนฺติ เอกา มชฺเฌ นทิยา
กลหํ กตฺวา นิวตฺติตฺวา โอริมตีรเมว อาคจฺฉติ อาปตฺติ ฯ
อิตริสฺสา ปน อยํ ปกฺกนฺตฏฺฐาเน ฐิตา โหติ ตสฺมา ปรตีรํ
คจฺฉนฺติยาปิ อนาปตฺติ ฯ นหายิตุํ วา ปาตุํ วา โอติณฺณา
ตเมว ตีรํ ปจฺจุตฺตรติ อนาปตฺติ ฯ สห อรุณุคฺคมนาติ เอตฺถ
สเจ สชฺฌายํ วา ปธานํ วา อญฺญํ วา กิญฺจิ กมฺมํ
กุรุมานา ปุเร อรุณํเยว ทุติยิกาย สนฺติกํ คมิสฺสามีติ อาโภคํ
กโรติ อชานนฺติยา เอว จสฺสา อรุโณ อุคฺคจฺฉติ อนาปตฺติ ฯ
อถ ปน ยาว อรุณุคฺคมนา อิเธว ภวิสฺสามีติ อาโภเคน
วา อนาโภเคน วา วิหารสฺส เอกเทเส อจฺฉติ ฯ ทุติยิกาย
หตฺถปาสํ น โอตรติ อรุณุคฺคมเน สงฺฆาทิเสโส ฯ หตฺถ-
ปาโสเยว หิ อิธ ปมาณํ ฯ หตฺถปาสาติกฺกเม เอกคพฺโภปิ
น รกฺขติ ฯ อคามเก อรญฺเญติ เอตฺถ นิกฺขมิตฺวา พหิ
อินฺทขีลา สพฺพเมตํ อรญฺญนฺติ เอวํ วุตฺตลกฺขณเมว อรญฺญํ ฯ
ตํ ปเนตํ เกวลํ คามาภาเวน อคามกนฺติ วุตฺตํ น วิชฺฌาฏ-
วีสทิสตาย ฯ ตาทิเส อรญฺเญ โอกฺกนฺเต ทสฺสนูปจาเร วิชหิเต
สเจปิ สวนูปจาโร อตฺถิ อาปตฺติ ฯ เตน วุตฺตํ อฏฺฐกถายํ
สเจ ภิกฺขุนีสุ มหาโพธิองฺคณํ ปวิสนฺตีสุ เอกา พหิ ติฏฺฐติ
ตสฺสาปิ อาปตฺติ ฯ โลหปาสาทํ ปวิสนฺตีสุปิ ปริเวณํ
ปวิสนฺตีสุปิ เอเสว นโย ฯ มหาเจติยวนฺทนาทีสุ เอกา อุตฺตร-
ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา คจฺฉติ ตสฺสาปิ อาปตฺติ ฯ ถูปารามํ
ปวิสนฺตีสุ เอกา พหิ ติฏฺฐติ ตสฺสาปิ อาปตฺตีติ ฯ เอตฺถ
จ ทสฺสนูปจาโร นาม ยตฺถ ฐิตํ ทุติยิกา ปสฺสติ ฯ สเจ
ปน สาณิปาการนฺตริกาปิ โหติ ทสฺสนูปจารํ วิชหติ นาม ฯ
สวนูปจาโร นาม ยตฺถ ฐิตา มคฺคมุฬฺหสทฺเทน วิย ธมฺมสฺ-
สวนาโรจนสทฺเทน วิย จ อยฺเยติ สทฺทายนฺติยา สทฺทํ
สุณาติ ฯ อชฺโฌกาเส ทูเรปิ ทสฺสนูปจาโร นาม โหติ ฯ
โส เอวรูเป สวนูปจาเร วิชหิเต น รกฺขติ วิชหิตมตฺเตว
อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส ฯ เอกา มคฺคํ คจฺฉนฺตี โอหียติ
สอุสฺสาหา เจ หุตฺวา อิทานิ ปาปุณิสฺสามีติ อนุพนฺธติ
อนาปตฺติ ฯ สเจ ปุริมาโย อญฺเญน มคฺเคน คจฺฉนฺติ
ปกฺกนฺตา นาม โหนฺติ อนาปตฺติเยว ฯ ทฺวินฺนํ คจฺฉนฺตีนํ
เอกา อนุพนฺธิตุํ อสกฺโกนฺตี คจฺฉตุ อยนฺติ โอหียติ ฯ
อิตราปิ โอหียตุ อยนฺติ คจฺฉติ ฯ ทฺวินฺนํปิ อาปตฺติ ฯ
สเจ ปน คจฺฉนฺตีสุ ปุริมาปิ อญฺญํ มคฺคํ คณฺหาติ ปจฺฉิมาปิ
อญฺญํ ฯ เอกา เอกิสฺสา ปกฺกนฺตฏฺฐาเน ติฏฺฐติ ทฺวินฺนํปิ
อนาปตฺติ ฯ ปกฺขสงฺกนฺตา วาติ ติฏฺฐายตนํ (๑) สงฺกนฺตา ฯ เสสํ
อุตฺตานเมว ฯ ปฐมปาราชิกสมุฏฺฐานํ กิริยา สญฺญาวิโมกฺขํ
สจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
ตติยสิกฺขาปทํ ฯ

จตุตฺเถ ฯ ปาทปิฐํ นาม โธตปาทฏฺฐปนกํ ฯ ปาทกฐลิกํ
นาม อโธตปาทฏฺฐปนกํ ฯ อนญฺญาย คณสฺส ฉนฺทนฺติ ตสฺเสว
การกคณสฺส ฉนฺทํ อชานิตฺวา ฯ วตฺเต วตฺตนฺตินฺติ เตจตฺตาฬี-
สปฺปเภเท เนตฺถารวตฺเต วตฺตมานํ ฯ เสสํ อุตฺตานเมว ฯ
ธุรนิกฺเขปสมุฏฺฐานํ กายวาจาจิตฺตโต สมุฏฺฐาติ กิริยากิริยํ
สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ โลกวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ
ทุกฺขเวทนนฺติ ฯ
จตุตฺถสิกฺขาปทํ ฯ

ปญฺจเม ฯ เอกโต อวสฺสุเตติ เอตฺถ ภิกฺขุนิยา อวสฺสุต-
ภาโว ทฏฺฐพฺโพติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ ฯ มหาอฏฺฐกถายํ ปเนตํ
น วุตฺตํ ฯ ตํ ปาลิยา สเมติ ฯ เสสํ อุตฺตานเมว ฯ
ปฐมปาราชิกสมุฏฺฐานํ กิริยา สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ โลกวชฺชํ
กายกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ ทุกฺขเวทนนฺติ ฯ
ปญฺจมสิกฺขาปทํ ฯ
# ๑. ติตฺถายตนํ ภเวยฺย ฯ

ฉฏฺเฐ ฯ ยโต ตฺวนฺติ ยสฺมา ตฺวํ ฯ อุยฺโยเชติ อาปตฺติ
ทุกฺกฏสฺสาติอาทิกา สงฺฆาทิเสสปริโยสานา อาปตฺติโย กสฺสา
โหนฺตีติ ฯ อุยฺโยชิกาย ฯ วุตฺตํ เจตํ ปริวาเรปิ
น เทติ น ปฏิคณฺหาติ
ปฏิคฺคโห เตน น วิชฺชติ
อาปชฺชติ ครุกํ น ลหุกํ ตญฺจ ปริโภคปจฺจยา
ปญฺหาเมสา กุสเลหิ จินฺติตาติ (๑)
อยํ หิ คาถา อิมํ อุยฺโยชิกํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ อิตริสฺสา
ปน อาปตฺติเภโท ปฐมสิกฺขาปเท วิภตฺโตติ ฯ เสสํ อุตฺตานเมว ฯ
ติสมุฏฺฐานํ กิริยา สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ โลกวชฺชํ กายกมฺมํ
วจีกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
ฉฏฺฐสิกฺขาปทํ ฯ

สตฺตเม ฯ ยาวตติยกปทตฺโถ มหาวิภงฺเค วุตฺตนเยเนว
เวทิตพฺโพ ฯ เสสํ อุตฺตานเมวาติ ฯ สมนุภาสนสมุฏฺฐานํ กิริยา
สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ โลกวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ
ทุกฺขเวทนนฺติ ฯ
สตฺตมสิกฺขาปทํ ฯ

อฏฺฐเม ฯ กิสฺมึจิเทว อธิกรเณติ จตุนฺนํ อญฺญตรสฺมึ ฯ
ปทภาชเน ปน เกวลํ อธิกรณวิภาคํ ทสฺเสตุํ อธิกรณํ
# ๑. วิ. ปริ. ๘/๑๓๓๖/๕๓๖ ฯ
นาม จตฺตาริ อธิกรณานีติอาทิ วุตฺตํ ฯ เสสํ อุตฺตานเมว สทฺธึ
สมุฏฺฐานาทีหีติ ฯ
อฏฺฐมสิกฺขาปทํ ฯ

นวเม ฯ สํสฏฺฐาติ มิสฺสีภูตา ฯ อนนุโลมิเกนาติ ปพฺพชิตานํ
อนนุโลมิเกน ฯ กายิเกน วาจสิเกน สํสฏฺฐาติ คิหีนํ โกฏฺฏน-
ปจนคนฺธปึสนมาลาคณฺฐนาทินา กายิเกน สาสนปฏิสาสน-
หรณสญฺจริตฺตาทินา วาจสิเกน จ สํสฏฺฐา ฯ ปาโป กิตฺติสทฺโท
เอตาสนฺติ ปาปสทฺทา ฯ ปาโป อาชีวสงฺขาโต สิโลโก เอตาสนฺติ
ปาปสิโลกา ฯ เสสํ อุตฺตานเมว สทฺธึ สมุฏฺฐานาทีหิ ฯ
นวมสิกฺขาปทํ ฯ

ทสเม ฯ เอวาจาราติ เอวํอาจารา ยาทิโส ตุมฺหากํ
อาจาโร ตาทิโส อาจาโรติ อตฺโถ ฯ เอส นโย สพฺพตฺถ ฯ
อญฺญายาติ อวญฺญาย นีจํ กตฺวา ชานนาย ฯ ปริภเวนาติ
กึ อิมา กริสฺสนฺตีติ เอวํ ปริภวิตฺวา ชานเนน ฯ อกฺขนฺติยาติ
อสหนตาย โกเปนาติ อตฺโถ ฯ เวภสฺสาติ พลวภสฺสภาเวน
อตฺตโน อตฺตโน พลปฺปกาสนสมุตฺราสเนนาติ อตฺโถ ฯ ทุพลฺยาติ
ตุมฺหากํ ทุพฺพลภาเวน ฯ สพฺพตฺถ อุญฺญาย จ ปริภเวน
จาติ เอวํ สมุจฺจยตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ ฯ วิวิจฺจถาติ วินา โหถ ฯ
เสสํ อุตฺตานเมว สทฺธึ สมุฏฺฐานาทีหิ ฯ
ทสมสิกฺขาปทํ ฯ

อุทฺทิฏฺฐา โข อยฺยาโย สตฺตรส สงฺฆาทิเสสาติ เอตฺถ
ฉนฺนํ ปฐมาปตฺติกานํ อนนฺตรา สญฺจริตฺตํ เทฺว ทุฏฺฐโทสาติ
อิมานิ ตีณิ สิกฺขาปทานิ มหาวิภงฺคโต ปกฺขิปิตฺวา นว
ปฐมาปตฺติกา จตุนฺนํ ยาวตติยกานํ อนนฺตรา มหาวิภงฺคโตปิ
จตฺตาโร ยาวตติยเก ปกฺขิปิตฺวา อฏฺฐ ยาวตติยกา เวทิตพฺพา ฯ
เอวํ สพฺเพปิ ปาฏิโมกฺขุทฺเทสมตฺเตน อุทฺทิฏฺฐา โข อยฺยาโย
สตฺตรส สงฺฆาทิเสสา ธมฺมาติ เอวเมตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ ฯ
เสสํ อุตฺตานเมว อญฺญตฺร ปกฺขมานตฺตา ฯ ตํ ปน ขนฺธเก
วิตฺถาเรน วณฺณยิสฺสามาติ ฯ
สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย ภิกฺขุนีวิภงฺเค
สตฺตรสกณฺฑวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ
__________________________