นิพพานไม่สูญ แต่ผู้นิพพานสูญ
18/01/2026 17:05:16...[๗๓๖] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า ดูก่อนอานนท์ สารีบุตรพาเอาศีลขันธ์ สมาธิขันธ์ ปัญญาขันธ์ วิมุตติขันธ์ หรือวิมุตติญาณทัสสนขันธ์ปรินิพพานไปด้วยหรือ...
แม้พระพุทธะจะปรินิพพานไปแล้ว แต่ท่านไม่ได้เอาพุทธะไปด้วย พุทธะยังมีอยู่ในธรรมชาตินี้ ขึ้นอยู่กับว่า ใครจะไปตรัสรู้
...ดูก่อนอานนท์ บางที่พวกเธอจะพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ปาพจน์มีพระศาสดาล่วงแล้ว พระศาสดาของพวกเราไม่มี ข้อนี้พวกเธอไม่พึงเห็นอย่างนั้น...
พระตถาคตจะอุบัติก็ตาม ยังไม่อุบัติก็ตาม (ในความหมายชาติเขต) แต่พุทธะ (วิสัยเขต) มีอยู่ในธรรมชาติ ท่านตรัสรู้สัมมาสัมโพธิญาณ จึงรู้
[๕๗๖] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะพระตถาคตทั้งหลาย เกิดขึ้นหรือไม่เกิดขึ้นก็ตาม ธาตุ คือสิ่งที่ทรงตัวเองอยู่ได้อันนั้น (ธัมมฐิตตา) ความตั้งอยู่โดยธรรมดาอันนั้น (ธัมมนิยามตา) ความแน่นอนโดยธรรมดาอันนั้น ตถาคตตรัสรู้บรรลุธาตุนั้นว่า สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์ ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา ครั้นได้ตรัสรู้แล้ว ได้หยั่งรู้แล้วจึงบอกแสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้น ว่า สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์ ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา
ฉะนั้น นิพพานมีอยู่ในธรรมชาติตลอดกาล นิพพานจึงไม่ใช่สูญ ผู้ที่นิพพานเท่านั้นจึงสูญ เพราะไม่มีอีกต่อไป ไม่มีอะไรเลย จิตก็ไม่มี ไม่ไปเกิดที่ไหน ความหมายคือ นิพพานมีเพื่อสมมุติเรียกสภาวะการหลุดพ้น แต่นิพพานไม่ใช่สวรรค์ ไม่ใช่สถานที่ ธรรมของพระพุทธเจ้าจึงเป็นอมตะ